Mamografi nedir, nasıl çekilir? 3B mamografi farkı

Mamografi nedir?

NCI, mamografiyi memenin görüntülerini oluşturmak için düşük dozlu X ışınlarının kullanıldığı bir görüntüleme testi olarak tanımlar. Mamografi cihazı, memeyi iki plaka arasında sabitleyerek farklı açılardan görüntüler alır. Görüntüler radyoloji uzmanı tarafından incelenir.

NCI'ye göre mamografide şu bulgular saptanabilir:

• Kitleler: Düzgün kenarlı ve yuvarlak kitleler çoğu zaman iyi huylu kistlere işaret ederken, düzensiz ve pürüzlü kenarlı kitleler ek inceleme gerektirebilir.
• Kalsifikasyonlar (kireçlenmeler): NCI, mikrokalsifikasyonların mamografide küçük beyaz noktalar şeklinde göründüğünü ve belirli örüntülerde kümelendiklerinde süt kanalı içi erken kanser (duktal karsinoma in situ) veya kansere işaret edebileceğini belirtir. Büyük kireçlenmeler ise genellikle iyi huyludur.
• Meme dokusu yoğunluğu ve değişiklikleri.

Tarama ve tanı mamografisi

NCI, iki tür mamografiyi şöyle ayırır:

Tarama mamografisi

Herhangi bir şikâyeti ve bulgusu olmayan kadınlarda, meme kanserini belirti vermeden önce yakalamak amacıyla yapılır. Genellikle her memeden iki farklı açıdan görüntü alınır.

Tanı mamografisi

Bir kadın ya da sağlık profesyoneli memede kitle veya başka bir değişiklik fark ettiğinde ya da tarama mamografisinde ek inceleme gerektiren bir bulgu olduğunda yapılır. NCI, tanı mamografisinde daha fazla açıdan görüntü alındığı için radyasyon dozunun daha yüksek olduğunu belirtir. Tanı mamografisine çoğu zaman meme ultrasonu da eklenir.

Kimler, ne sıklıkla mamografi çektirmeli?

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün ulusal kanser tarama programında meme kanseri taraması için şunlar yer alır:

• Kadınlara aylık kendi kendine meme muayenesi konusunda danışmanlık
• Yıllık klinik meme muayenesi
• 40–69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi

Tarama programına nasıl katılabileceğiniz konusunda aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz. NCI ise ABD'de ortalama riskteki kadınlar için 40–74 yaş arasında iki yılda bir tarama önerildiğini aktarır. Ülkeler arasında öneriler bazı farklılıklar gösterebilir.

Kendi memenizi tanımak

Ulusal tarama programında kadınlara kendi kendine meme muayenesi konusunda danışmanlık verilmesi de yer alır. Memelerinizin olağan görünümünü ve dokusunu tanımak, bir değişiklik olduğunda bunu daha kolay fark etmenizi sağlar. Memelerin adet döngüsü boyunca biraz değişebileceğini, örneğin adet öncesi dönemde daha dolgun ve hassas olabileceğini bilmek de yararlıdır. Kendi kendine muayene, mamografinin yerini tutmaz; ancak iki tarama arasında ortaya çıkan değişikliklerin fark edilmesine yardımcı olabilir.

Yüksek risk taşıyan kadınlar

NCI, yüksek risk taşıyan kadınlarda taramaya daha erken başlanabileceğini belirtir. Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü, BRCA gibi kalıtsal gen değişiklikleri, genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi almış olmak gibi durumlarda tarama planı kişiye özel yapılır. Bu kadınlarda mamografiye ek olarak meme MR'ı da önerilebilir. Risk durumunuzu ve size uygun tarama planını hekiminizle konuşmanız önemlidir.

3B mamografi (dijital meme tomosentezi)

NCI'ye göre dijital meme tomosentezi, memenin farklı açılardan çok sayıda ince kesit görüntüsünü alır ve bunları üç boyutlu bir görüntüde birleştirir. Böylece meme dokusunun üst üste binmesi nedeniyle gizlenebilen bulgular daha iyi görülebilir.

NCI, tomosentezin standart mamografiyle birlikte kullanıldığında tümörleri bulmada yalnızca standart mamografiye göre daha başarılı olduğunu belirtir. Bununla birlikte, bu yöntemin meme kanserine bağlı ölümleri azaltma açısından standart mamografiden daha etkili olup olmadığı hâlâ araştırılmaktadır. 3B mamografinin size uygun olup olmadığını hekiminizle konuşabilirsiniz.

Mamografiye hazırlık

NCI'nin önerileri doğrultusunda:

• Çekim günü koltuk altına ve memelere deodorant, ter önleyici, pudra, losyon ve parfüm sürmeyin. Bu ürünlerin içindeki bazı maddeler görüntüde kireçlenme gibi görünebilir.
• İki parça giyinin. Yalnızca belden yukarısını soymanız gerekeceği için etek-bluz ya da pantolon-gömlek gibi giysiler işinizi kolaylaştırır.
• Önceki mamografilerinizi yanınıza alın. Farklı bir merkezde çekim yaptıracaksanız önceki görüntüler ve raporlar karşılaştırma yapılmasını sağlar; küçük değişikliklerin fark edilmesinde çok değerlidir.
• Adet döneminin zamanlamasına dikkat edin. Adet öncesi dönemde memeleri hassaslaşan kadınlar, çekimi adet bittikten sonraki bir haftaya planlayarak daha az rahatsızlık hissedebilir.
• Meme protezi, emzirme veya gebelik olasılığı varsa çekimden önce bildirin.

NCI, çekimden önce reçetesiz bir ağrı kesici almanın rahatsızlığı azaltabileceğini de belirtir; ağrı kesici kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Çekim nasıl yapılır?

NCI'nin anlattığı gibi çekim sırasında meme, mamografi cihazının iki plakası arasına yerleştirilir ve birkaç saniyeliğine sıkıştırılır. Sıkıştırma:

• Meme dokusunu yayarak dokuların üst üste binmesini azaltır,
• Görüntünün netliğini artırır,
• Gerekli radyasyon dozunu düşürür.

Sıkıştırma bazı kadınlar için rahatsız edici ya da ağrılı olabilir, ancak her görüntü için yalnızca birkaç saniye sürer. Çok rahatsız olursanız teknisyene söyleyin; pozisyon ayarlanabilir. Tüm işlem genellikle kısa sürer.

Meme protezi olan kadınlar

NCI, meme protezi olan kadınların mamografi çektirmeye devam etmesi gerektiğini belirtir. Bu kadınlarda protezi geriye iterek meme dokusunun daha iyi görüntülenmesini sağlayan özel çekim teknikleri kullanılabilir. Randevu alırken protezinizi mutlaka bildirin.

Sonuçlar nasıl raporlanır?

NCI'ye göre mamografi sonuçları çoğunlukla yaklaşık iki hafta içinde ulaşır ve sonuçlar genellikle BI-RADS adı verilen standart bir sınıflama sistemiyle raporlanır:

• Kategori 0: Değerlendirme tamamlanmamıştır; ek görüntüleme gerekir.
• Kategori 1: Olağan dışı bir bulgu yoktur.
• Kategori 2: İyi huylu bir bulgu vardır.
• Kategori 3: Büyük olasılıkla iyi huylu bir bulgu vardır; NCI'ye göre genellikle 6 ay sonra kontrol önerilir.
• Kategori 4: Şüpheli bir bulgu vardır; biyopsi gerekebilir.
• Kategori 5: Kanseri güçlü şekilde düşündüren bir bulgu vardır; biyopsi gerekir.
• Kategori 6: Biyopsiyle doğrulanmış, bilinen bir kanser vardır.

Ek inceleme için çağrılmak

Tarama mamografisinden sonra ek görüntüleme için yeniden çağrılmak kaygı verici olabilir. NCI, ek inceleme için çağrılan kişilerin çoğunda meme kanseri bulunmadığını belirtir. Ek çekimler çoğu zaman bir bulgunun daha net görülmesi ya da önceki görüntülerle karşılaştırılması için yapılır.

Mamografinin sınırlılıkları

Mamografi değerli bir tarama yöntemidir, ancak her yöntem gibi sınırlılıkları vardır:

• Yoğun meme dokusu: NCI, mamografinin yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda bazı kanserleri gözden kaçırabileceğini belirtir. Yoğun doku, mamografide beyaz görünür ve tümörler de beyaz göründüğü için ayırt etmek zorlaşabilir. Yoğun meme dokusu olan kadınlarda ek yöntemler gündeme gelebilir.
• Yanlış alarm: Bazı iyi huylu bulgular şüpheli görünebilir ve ek inceleme ya da biyopsi gerektirebilir.
• Radyasyon: Mamografide düşük dozlu X ışını kullanılır. Tarama aralıklarına uymak ve gereksiz tekrarlardan kaçınmak önemlidir.
• Aralık kanserleri: İki tarama arasındaki dönemde ortaya çıkan kanserler olabilir. Bu nedenle tarama sonucu normal olsa bile memede yeni bir değişiklik fark ettiğinizde bir sonraki taramayı beklememelisiniz.