Menopoz belirtileri ve bu dönemde sağlık

Menopoz nedir?

DSÖ menopozu, bir kadının üreme yıllarının sona ermesi olarak tanımlar ve 12 ay boyunca kesintisiz adet görülmemesini menopozun ölçütü olarak kabul eder. Yumurtalıklar zamanla daha az östrojen ve progesteron üretir; bu hormonal değişiklikler hem adet düzenini hem de vücudun pek çok sistemini etkiler.

Perimenopoz nedir?

DSÖ'ye göre perimenopoz, menopoza geçişin ilk belirtilerinin başladığı dönemden son adetten bir yıl sonrasına kadar süren dönemdir. Bu geçiş dönemi birkaç yıl sürebilir ve fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal iyi oluşu etkileyebilir. NHS'e göre perimenopozun ilk işaretlerinden biri genellikle adetlerdeki değişikliktir: adetler daha sık ya da daha seyrek gelebilir, kanama daha bol ya da daha az olabilir.

DSÖ, perimenopoz döneminde gebeliğin hâlâ mümkün olduğunu ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmanın bu dönemde de önemini koruduğunu hatırlatır. Bu nedenle doğum kontrol yönteminin ne zaman bırakılabileceğini hekiminizle konuşun.

Menopoz yaşı: kaç yaşında başlar?

DSÖ'ye göre kadınların çoğu menopoza 45–55 yaşları arasında girer. NHS'e göre:

• Erken menopoz: Adetlerin 45 yaşından önce kesilmesidir.
• Prematür (çok erken) menopoz: Adetlerin 40 yaşından önce kesilmesidir. Bu durum prematür over yetmezliği olarak da adlandırılır.

NHS'e göre erken menopozun nedenleri arasında aile öyküsü, adetlerin erken başlaması, sigara içmek ve zayıflık sayılabilir. Kemoterapi, radyoterapi ve yumurtalıkların ameliyatla alınması gibi tıbbi tedaviler de erken menopoza yol açabilir. DSÖ, 40 yaşından önceki menopozun kromozom anormallikleri, otoimmün hastalıklar veya bilinmeyen nedenlerle olabileceğini belirtir.

Menopoz belirtileri nelerdir?

NHS ve DSÖ'nün saydığı belirtiler şunlardır.

Fiziksel belirtiler

• Sıcak basması: NHS'e göre yüzde, boyunda ve göğüste aniden hissedilen yoğun sıcaklık ya da soğukluk hissidir.
• Gece terlemesi: Uykudan uyandıracak kadar terleme
• Uyku sorunları
• Vajinal kuruluk, kaşıntı ve tahriş: Cinsel ilişkide ağrıya yol açabilir.
• İdrar yolu enfeksiyonlarında artış
• Çarpıntı
• Kilo alımı: Özellikle karın çevresinde
• Saçlarda incelme
• Cinsel istekte azalma
• Kemik yoğunluğunda azalma

Ruhsal ve zihinsel belirtiler

• Ruh hâli dalgalanmaları, keyifsizlik veya depresyon
• Kaygı
• Bellek ve konsantrasyon sorunları

Bu dönemdeki ruh hâli değişiklikleri ve bunlarla başa çıkma yolları için menopozda ruh hali yazımıza bakabilirsiniz.

Belirtiler ne kadar sürer?

NHS'e göre menopoz belirtileri genellikle 7 ila 9 yıl, bazen daha uzun sürer ve bu süreçte değişiklik gösterebilir. Bazı belirtiler menopozdan sonra da devam edebilir. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye büyük farklılık gösterir; bazı kadınlar çok az etkilenirken bazılarında günlük yaşam belirgin şekilde zorlaşır.

Menopoz ve uzun vadeli sağlık

DSÖ'ye göre östrojen düzeyinin azalması uzun vadede kemik erimesi (osteoporoz) riskini artırır ve kalp-damar sağlığını etkileyebilir. NHS de erken menopoza giren ve hormon tedavisi almayan kişilerde kemik erimesi ve kalp-damar hastalığı riskinin daha yüksek olduğunu belirtir.

Bu nedenle menopoz, yalnızca belirtilerin yönetildiği bir dönem değil, kemik ve kalp sağlığına özellikle dikkat edilmesi gereken bir dönemdir:

• Kemik sağlığı: Hekiminiz gerekli görürse kemik yoğunluğu ölçümü isteyebilir. Ayrıntılar için osteoporoz nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Kalp sağlığı: Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrollerinizi aksatmayın.
• Kanser taramaları: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün tarama programında 40–69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi öngörülür; tarama takviminizi aile hekiminizle konuşun.

Menopoz nasıl anlaşılır?

Menopoz tanısı çoğu zaman yaş ve belirtilere göre konur. NHS'e göre 45 yaşından küçük ve menopoz belirtileri olan kişilerde hekim bazen kan testleri isteyebilir. Belirtiler başka durumlarla da karışabildiğinden hekim gerekli gördüğü başka testleri de isteyebilir.

Menopoz belirtileri için tedavi seçenekleri

NHS ve DSÖ'ye göre menopoz belirtilerini hafifletmek için hormonal ve hormon dışı pek çok seçenek vardır. Hangi seçeneğin size uygun olduğu; belirtilerinize, yaşınıza, sağlık geçmişinize ve tercihlerinize göre hekiminizle birlikte belirlenir.

Hormon replasman tedavisi (HRT)

NHS'e göre hormon tedavisinin temel bileşeni östrojendir ve belirtileri yönetmeye yardımcı olabilir. Tablet, cilt bandı, sprey veya jel şeklinde kullanılabilir. Rahmi alınmamış kişilerde östrojenle birlikte progestojen de kullanılması gerekir. Vajinal kuruluk gibi yerel belirtiler için vajinaya uygulanan östrojen kremleri veya ovülleri kullanılabilir. NHS, bazı kişilerde cinsel isteği artırmak için menopoz alanında uzman hekimlerin testosteron içeren preparatlar önerebildiğini de belirtir.

Hormon tedavisinin yararları ve riskleri kişiden kişiye değişir; bazı kişiler için uygun olmayabilir. Kararı hekiminizle birlikte, kendi risk etkenlerinizi değerlendirerek verin. Erken menopozda NHS, hormon tedavisinin genellikle doğal menopoz yaşına kadar önerildiğini belirtir.

Hormon dışı tedaviler

NHS'in saydığı seçenekler şunlardır:

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Sıcak basması ve gece terlemesinin yanı sıra keyifsizlik, kaygı ve uyku sorunlarında yardımcı olabilir.
• Antidepresanlar: Ruh hâli değişiklikleri, depresyon veya kaygı için kullanılabilir.
• Diğer bazı reçeteli ilaçlar: Hormon tedavisi uygun değilse veya işe yaramıyorsa sıcak basmaları için başka ilaç grupları denenebilir.

NHS, bitkisel ve tamamlayıcı ürünlerin ne kadar işe yaradığına ve ne kadar güvenli olduğuna dair kanıtların çok sınırlı olduğunu vurgular. Bu tür ürünleri kullanmadan önce hekiminize danışın.

Menopozda öz bakım: neler iyi gelir?

NHS'in önerileri doğrultusunda:

• Sıcak basması ve gece terlemesi için: İnce giysiler giyin, yatak odanızı serin tutun, serin duş, vantilatör veya soğuk içecek kullanın; baharatlı yiyecekler, kafein, sıcak içecekler, sigara ve alkol gibi tetikleyicileri azaltın.
• Uyku için: Düzenli bir uyku rutini sürdürmeye ve yeterince dinlenmeye çalışın.
• Ruh hâli için: Düzenli egzersiz yapın; yoga, tai chi veya meditasyon gibi rahatlatıcı etkinlikler deneyin; aynı süreçten geçen aile üyeleri, arkadaşlar veya iş arkadaşlarıyla konuşun.
• Kemikler için: Yürüyüş, dans ve ağırlık çalışmaları gibi kemiklere yük bindiren egzersizler yapın; süt, yoğurt ve koyu yeşil yapraklı sebzeler gibi kalsiyumdan zengin besinler tüketin; güneş ışığından yararlanın ve D vitamini ihtiyacınızı hekiminizle konuşun.
• Vajinal kuruluk için: Eczanelerde bulunan vajinal nemlendiriciler veya kayganlaştırıcılar kullanılabilir; prezervatifle birlikte su bazlı kayganlaştırıcılar tercih edilmelidir.
• Genel olarak: Dengeli beslenin, sigarayı bırakın ve alkolü sınırlayın; NHS sigaranın menopoz belirtilerini kötüleştirebildiğini belirtir.

Menopoz için hangi doktora gidilir?

Menopoz belirtileri için ilk olarak aile hekiminize veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz. Erken menopoz ya da karmaşık hormonal durumlarda endokrinoloji ve metabolizma uzmanı da değerlendirmeye katılabilir. Menopoz danışmanlığı veren doktorları menopoz danışmanlığı sayfamızda, ilgili doktorları ise menopoz konu sayfamızda görebilirsiniz.