Genel bakış
Smear testi (Pap testi ya da servikal sitoloji), rahim ağzından (serviks) alınan hücrelerin laboratuvarda mikroskopla incelenmesidir. Rahim ağzı, rahmin vajinaya açılan alt bölümüdür. Testin amacı, tedavi edilmezse zamanla kansere dönüşebilecek hücre değişikliklerini (displazi) erken dönemde fark etmektir. İnceleme sırasında bazı enfeksiyonlar ya da iltihap bulguları da görülebilir.
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı, yüksek riskli insan papilloma virüsü (HPV) tipleriyle uzun süreli enfeksiyondan kaynaklanır. Bu nedenle smear testinde alınan hücreler bazen HPV açısından da incelenir. Aynı örnekte hem HPV aranabilir hem de hücreler incelenebilir; bazı programlarda ise örnek önce HPV açısından test edilir, HPV saptanırsa hücreler ayrıca değerlendirilir. Bazı merkezlerde örneğin kişinin kendisi tarafından alınması da bir seçenek olabilir.
Smear bir kanser tanı testi değildir; kanseri önlemeye yardımcı olan bir tarama testidir. Anormal bir sonuç çoğu zaman kanser değil, izlenmesi ya da tedavi edilmesi gerekebilecek hücre değişiklikleri anlamına gelir.
Ne amaçla yapılır?
Smear testi genellikle hiçbir yakınması olmayan kişilerde tarama amacıyla yapılır. Amaç, kansere dönüşmeden önce saptanabilen hücre değişikliklerini bulmak ve gerektiğinde tedavi ederek rahim ağzı kanserinin gelişmesini önlemektir. Kaynaklar, düzenli aralıklarla taranan kişilerde rahim ağzı kanserinin çok az görüldüğünü belirtir. Test ayrıca daha önceki anormal bir sonucun izlenmesinde de kullanılabilir.
Taramaya hangi yaşta başlanacağı, hangi testin (smear, HPV testi ya da ikisi birlikte) kullanılacağı ve ne sıklıkla tekrarlanacağı ulusal tarama programları tarafından belirlenir ve ülkeden ülkeye farklılık gösterir. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kanser taramaları sayfasında, Türkiye'deki rahim ağzı kanseri taramasında 30–65 yaş aralığındaki kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi yapıldığı belirtilmektedir. Size uygun tarama takvimini aile hekiminiz ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanınız değerlendirir.
Daha önce anormal sonuç almış olanlar, HIV ile yaşayanlar ya da bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler gibi bazı gruplarda daha sık tarama gerekebilir.
Hazırlık
Testin değerlendirilebilir bir örnekle yapılabilmesi için kaynaklar şu hazırlıkları önerir:
- Testi adet kanamanızın olmadığı bir güne planlayın.
- Testten önceki iki gün boyunca tampon, doğum kontrol amaçlı köpük, jel ya da krem ve vajinaya uygulanan başka krem ya da ilaçlar kullanmayın; vajinal duş yapmayın ve vajinal yoldan cinsel ilişkiden kaçının.
- Vajinal yolla kullanmanız gereken bir ilaç varsa, kendi kararınızla bırakmadan önce hekiminize danışın.
- Belden aşağısını çıkarmanız gerekeceği için, üzerinizde bırakabileceğiniz etek ya da uzun bir üst gibi giysiler seçmek işinizi kolaylaştırabilir.
Test sırasında kendinizi olabildiğince rahat hissetmeniz önemlidir. Daha küçük bir spekulum (vajinayı açmaya yarayan alet) istemek, spekulumu kendiniz yerleştirmek, yan yatmak gibi farklı bir pozisyon denemek ya da testi istediğiniz an durdurmak gibi seçenekleriniz olabilir. Bu isteklerinizi test öncesinde testi yapacak sağlık çalışanıyla konuşabilirsiniz.
Nasıl yapılır?
Smear testi genellikle kısa bir jinekolojik muayene sırasında yapılır. Genel adımlar şöyledir:
- Bir paravan arkasında belden aşağısını çıkarırsınız; üzerinizi örtmeniz için bir örtü verilir.
- Muayene masasına sırt üstü, dizleriniz bükülü ve açık şekilde uzanırsınız. Bazı merkezlerde bacaklar destek yerlerine yerleştirilir; isterseniz yan yatmak gibi farklı bir pozisyon da konuşulabilir.
- Sağlık çalışanı, pürüzsüz ve tüp biçimindeki spekulumu, gerekirse kayganlaştırıcı kullanarak nazikçe vajinaya yerleştirir ve rahim ağzının görülebilmesi için açar.
- Yumuşak, küçük bir fırça ya da çubukla rahim ağzından hücre örneği alınır.
- Spekulum kapatılarak çıkarılır ve giyinirsiniz.
Kaynaklarda testin kendisinin beş dakikadan kısa sürdüğü, randevunun tamamının ise yaklaşık on dakika olduğu belirtilir. Test çoğu zaman ağrılı değildir; ancak bazı kişiler rahatsızlık ya da ağrı hissedebilir. Testin durdurulmasını istediğiniz an isteyebilirsiniz.
Alınan örnek laboratuvara gönderilir. Burada hücreler mikroskopla incelenir; programa göre aynı örnekte HPV testi de yapılabilir.
Sonrası ve sonuçlar
Testten sonra hafif kanama ya da lekelenme olabilir; bu genellikle birkaç saat içinde kendiliğinden durur.
Sonuçlar laboratuvar raporu olarak hekiminize iletilir. Raporda genel olarak şu tür ifadelerle karşılaşabilirsiniz:
- Normal: İncelenen hücrelerde anormal bir değişiklik görülmemiştir.
- Yetersiz örnek: Değerlendirme için yeterli hücre alınamamıştır ve testin tekrarlanması gerekir. Bu, bir sorun olduğu anlamına gelmez.
- Belirsiz sonuç: Hücreler olağan dışı görünmektedir ancak bunun HPV'ye bağlı olup olmadığı net değildir; böyle bir sonuç gebelik, menopoz ya da bir enfeksiyonla da ilişkili olabilir. HPV testi durumu açıklığa kavuşturmaya yardımcı olabilir.
- Anormal: Hücre değişiklikleri saptanmıştır. Bu çoğu zaman kanser anlamına gelmez; küçük değişiklikler çoğunlukla kendiliğinden düzelir, ancak hekiminiz kontrol amaçlı bir test önerebilir.
HPV testi de yapıldıysa, HPV saptanmaması rahim ağzı kanseri riskinin çok düşük olduğunu gösterir. HPV saptanıp hücreler normalse test bir süre sonra tekrarlanabilir. HPV ile birlikte anormal hücreler varsa genellikle rahim ağzının daha yakından incelendiği kolposkopi önerilir. Kaynaklar, kolposkopi randevusu beklenirken hücre değişikliklerinin kötüleşmesinin beklenmediğini belirtir. HPV pozitif sonucu, partnerinizin birlikteliğiniz sırasında başka biriyle ilişki kurduğu anlamına gelmez; HPV, cinsel olarak aktif olmayan ya da uzun yıllardır yeni bir partneri olmayan kişilerde de bulunabilir.
Saptanan değişikliklerin tedavisi gerekirse, anormal hücrelerin dondurulması (kriyoterapi) ya da ince bir elektrikli tel halkayla çıkarılması gibi yöntemler gündeme gelebilir; hangi yaklaşımın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Testten sonra kanama birkaç saat içinde durmazsa ya da yoğun kanama olursa hekiminize başvurun.
Bir sonraki tarama zamanını beklemeden, aşağıdaki yakınmalarda hekime başvurmanız önerilir:
- Sizin için olağan dışı vajinal kanama (cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında, adet dönemleri arasında veya menopoz sonrasında olan kanama ya da her zamankinden yoğun adet kanaması dahil)
- Vajinal akıntıda değişiklik
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Bel, leğen kemiği bölgesi ya da alt karında ağrı
Bu yakınmalar çok yaygındır ve pek çok farklı durumdan kaynaklanabilir; yine de bir hekim tarafından değerlendirilmeleri önemlidir. Miyom gibi bir nedenle benzer yakınmaları zaten yaşıyorsanız, yakınmalarınızın biçimi değiştiğinde de hekime başvurmanız önerilir.
Sonucunuz anormal çıktıysa ya da kolposkopi önerildiyse, önerilen kontrolleri aksatmamanız önemlidir.
Sık sorulan sorular
Smear testi kanser testi midir?
Hayır. Smear, kanseri doğrudan teşhis etmeye değil, kansere dönüşebilecek hücre değişikliklerini erken fark ederek kanseri önlemeye yardımcı olan bir tarama testidir. Anormal bir sonuç çoğu zaman kanser anlamına gelmez.
Smear testi ağrılı mıdır?
Test çoğu zaman ağrılı değildir, ancak bazı kişiler rahatsızlık ya da ağrı hissedebilir. Daha küçük bir spekulum istemek, pozisyonunuzu değiştirmek ya da testin durdurulmasını istemek gibi seçenekleriniz olabilir. Kaygılarınızı test öncesinde sağlık çalışanıyla paylaşabilirsiniz.
Adet dönemimde smear yaptırabilir miyim?
Kaynaklar, testin adet kanaması sırasında yapılmamasını önerir. Bu nedenle testi kanamanızın olmadığı bir güne planlamanız önerilir. Randevunuz adet döneminize denk gelirse testi yapacak merkeze danışabilirsiniz.
HPV testi ile smear testi arasındaki fark nedir?
HPV testi, rahim ağzı kanserine yol açabilen yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır. Smear testi ise rahim ağzı hücrelerinde değişiklik olup olmadığına bakar. İki test aynı örnek üzerinde birlikte de yapılabilir; hangisinin kullanılacağı ulusal programa ve hekiminizin değerlendirmesine bağlıdır.
Ne sıklıkla smear yaptırmalıyım?
Tarama aralıkları ulusal programlar tarafından belirlenir ve ülkeden ülkeye değişir; önceki sonuçlarınız ve risk durumunuz da bu aralığı etkileyebilir. Size uygun takvimi aile hekiminiz ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanınız belirler.
Kaynaklar
