Lenf bezi büyümesi (lenfadenopati) neden olur, ne zaman önemlidir?

Lenf bezleri nedir, nerede bulunur?

Lenf bezleri, vücudun bağışıklık sisteminin önemli bir parçası olan küçük yapılardır ve vücudun pek çok bölgesine dağılmıştır. MedlinePlus'a göre lenf bezleri vücudun mikropları, enfeksiyonları ve diğer yabancı maddeleri tanımasına ve onlarla savaşmasına yardım eder; "bezlerde şişlik" ifadesi bir ya da daha fazla lenf bezinin büyümesini anlatır. NHS, lenf bezlerinin şişmesini vücudun enfeksiyona verdiği bir yanıt olarak tanımlar. Bu nedenle bir bölgede enfeksiyon olduğunda, çoğu zaman o bölgeye yakın lenf bezleri büyür ve hassaslaşır.

MedlinePlus'a göre lenf bezleri en kolay şu bölgelerde hissedilebilir:

• Boynun ön ve yan kısımları
• Çene altı ve çenenin hemen altı
• Kulakların arkası ve başın arka kısmı
• Koltuk altları
• Kasıklar

NHS, şişmiş lenf bezlerinin boynun yanlarında, çene altında, koltuk altında ya da kasıkta dokunmakla hassas, ağrılı yumrular şeklinde hissedilebileceğini belirtir.

"Büyümüş" lenf bezi ne demek?

MedlinePlus, büyümüş lenf bezleri için "lenfadenopati" teriminin kullanıldığını ve çocuklarda 1 santimetreden büyük lenf bezlerinin büyümüş kabul edildiğini belirtir. Bezin büyüklüğü kadar kıvamı, hareketliliği, ağrılı olup olmadığı ve ne kadar süredir var olduğu da önemlidir.

Lenf bezleri neden büyür?

Enfeksiyonlar (en sık neden)

NHS ve MedlinePlus'ın saydığı enfeksiyonlar şunlardır:

• Soğuk algınlığı ve grip. Bkz. Soğuk algınlığı belirtileri
• Bademcik iltihabı, boğaz ve kulak enfeksiyonları. Bkz. Bademcik iltihabı ve Farenjit (boğaz ağrısı)
• Enfeksiyöz mononükleoz (öpücük hastalığı)
• Diş apsesi, gömülü dişler, diş eti iltihabı ve ağız yaraları
• Deri enfeksiyonları
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Tüberküloz (verem). Bkz. Tüberküloz (verem)

Bağışıklık sistemi hastalıkları

MedlinePlus, HIV enfeksiyonu ve romatoid artrit gibi bağışıklık sistemini etkileyen durumları da lenf bezi büyümesinin nedenleri arasında sayar.

Kanserler

NHS'e göre lenf bezi büyümesi seyrek olarak lösemi (kan kanseri) ya da lenfoma (lenf sistemi kanseri) gibi kanserlerin belirtisi olabilir. MedlinePlus, Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfomaların yanı sıra vücudun başka bölgelerinde başlayıp lenf bezlerine yayılan kanserleri de sayar.

İlaçlar ve aşılar

MedlinePlus'a göre bazı nöbet (epilepsi) ilaçları ve tifo aşısı gibi uygulamalar da lenf bezlerinin büyümesine yol açabilir.

Bezin yeri ne anlatabilir?

NHS'e göre lenf bezleri, vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardım etmek için enfeksiyonun yakınında şişer; bazen yalnızca vücudun bir tarafındaki bez şişebilir. MedlinePlus da hangi lenf bezlerinin şiştiğinin nedene ve etkilenen vücut bölgesine bağlı olduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre aniden ortaya çıkan ve ağrılı olan şişlikler genellikle bir yaralanma ya da enfeksiyona bağlıyken, yavaş gelişen ve ağrı yapmayan şişlikler kanser ya da bir tümöre bağlı olabilir; yakındaki bir lenf bezi çoğu zaman bir kanserin ilk yayıldığı yerdir. Bu bilgiler yalnız genel bir çerçeve sunar; nedenin belirlenmesi için muayene gerekir.

Hangi belirtiler eşlik edebilir?

Lenf bezi büyümesi tek başına bir hastalık değil, bir bulgudur. Eşlik eden belirtiler nedenin anlaşılmasına yardımcı olur:

• Enfeksiyona bağlı büyümede: NHS'e göre boğaz ağrısı, öksürük ya da yüksek ateş gibi belirtiler de olabilir. MedlinePlus'a göre ağrılı lenf bezleri genellikle vücudun bir enfeksiyonla savaştığını gösterir.
• Dikkat gerektiren durumlarda: MedlinePlus ve NHS'e göre gece terlemesi, çok yüksek ateş, açıklanamayan kilo kaybı, bezin sert, düzensiz ya da yerinden oynamaz olması ve herhangi bir enfeksiyon belirtisi olmadan bezin büyümesi değerlendirme gerektirir.
• Köprücük kemiği çevresinde şişlik: NHS, köprücük kemiğinin üstünde ya da altında beliren şişliklerin hekime gösterilmesini önerir.

Evde neler yapılabilir?

Enfeksiyona bağlı şişliklerde NHS'in önerileri şöyledir:

• Dinlenin.
• Sıvı kaybını önlemek için bol sıvı tüketin.
• Ağrı ve ateş için uygun bir ağrı kesici kullanılabilir; NHS, 16 yaşından küçüklere asetilsalisilik asit içeren ilaçların verilmemesi gerektiğini vurgular. Hangi ilacı kullanabileceğinizi eczacınıza ya da hekiminize danışın.

MedlinePlus'a göre enfeksiyona bağlı hassasiyet çoğu zaman birkaç gün içinde tedavisiz azalır; ancak bezin normal boyutuna dönmesi birkaç hafta sürebilir.

NHS, kendi kendine tanı koymaya çalışılmamasını vurgular. Enfeksiyonun bakteriyel mi yoksa viral mi olduğuna ve antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Bkz. Antibiyotik nasıl doğru kullanılır?

Muayeneye giderken nelere dikkat edebilirsiniz?

Hekime başvurmadan önce aşağıdaki bilgileri not etmek, değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• Şişliği ilk ne zaman fark ettiğiniz ve o günden bu yana büyüyüp büyümediği
• Şişliğin bulunduğu yer ve vücudun başka bölgelerinde de benzer şişlik olup olmadığı
• Son haftalarda geçirdiğiniz boğaz, diş, kulak ya da deri enfeksiyonları
• Ateş, gece terlemesi, iştahsızlık ya da açıklanamayan kilo kaybı olup olmadığı
• Kullandığınız ilaçlar ve yakın zamanda yapılan aşılar; MedlinePlus, bazı ilaçların ve tifo aşısının da lenf bezlerini büyütebileceğini belirtir

Bu bilgiler, hekimin şişliğin seyrini değerlendirmesine yardımcı olur.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim fizik muayene yapar, tıbbi öykünüzü ve belirtilerinizi sorar. Örneğin şunları sorabilir:

• Şişlik ne zaman başladı?
• Şişlik aniden mi ortaya çıktı?
• Bastırıldığında ağrıyan bir lenf bezi var mı?

Gerekirse MedlinePlus'ın sıraladığı şu tetkikler istenebilir:

• Kan testleri: Tam kan sayımı ve beyaz kan hücrelerinin türlerine göre dağılımı (formül lökosit), karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri. Bkz. Hemogram (tam kan sayımı) nedir?
• Görüntüleme: Akciğer grafisi ya da göğüs ve karın bölgesinin bilgisayarlı tomografisi
• Lenf bezi biyopsisi: Bezden doku örneği alınarak incelenmesi

Tedavi nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre tedavi, lenf bezi büyümesinin nedenine bağlıdır:

• NHS'e göre enfeksiyona bağlı şişlikler genellikle 1–2 hafta içinde kendiliğinden geçer.
• NHS'e göre hekim nedene göre tedavi önerir; bu tedavi antibiyotik içerebilir, ancak antibiyotikler viral enfeksiyonlara etki etmez.
• Bağışıklık sistemi hastalıkları veya kanserler söz konusuysa ilgili uzmanlık dalında tedavi planlanır. Bkz. Lenfoma (lenf kanseri) nedir? ve Lösemi (kan kanseri) nedir?

Şişliği geçirmek için kendi başınıza antibiyotik kullanmayın.

Çocuklarda lenf bezi büyümesi

Çocuklar soğuk algınlığı, bademcik iltihabı ve kulak enfeksiyonu gibi enfeksiyonları sık geçirir; NHS'in belirttiği gibi lenf bezlerinin şişmesi çoğunlukla bu tür enfeksiyonlara yanıt olarak ortaya çıkar. MedlinePlus, çocuklarda 1 santimetreden büyük lenf bezlerinin hekime gösterilmesini önerir. MedlinePlus ve NHS'e göre bezin büyümeye devam etmesi, sert ya da yerinden oynamaz olması, kızarık ve hassas olması ya da ateş, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybı olması da değerlendirme gerektirir.