Bademcik iltihabı (tonsillit) belirtileri ve tedavisi

Bademcik iltihabı nedir?

Bademcikler (tonsiller), ağzın arka kısmında, dilin kökünün iki yanında yer alan yumuşak lenf dokusu kitleleridir. Bağışıklık sisteminin bir parçasıdırlar ve ağız ile burun yoluyla giren mikroplara karşı ilk savunma hattında görev alırlar. Bu görevleri nedeniyle zaman zaman kendileri de enfekte olabilirler.

NHS, bademcik iltihabını boğazın yanlarındaki bademciklerin enfeksiyonu olarak tanımlar ve bunun çocuklukta sık görülen bir hastalık olduğunu, ama gençlerin ve yetişkinlerin de yakalanabileceğini belirtir. MedlinePlus, iltihabın bademciklerin çevresindeki boğaz bölgesine de yayılabileceğini; bu durumda yutak iltihabının (farenjit) da eşlik edebileceğini açıklar. Yalnızca boğaz ağrısı ve farenjit konusunda bilgi için Boğaz ağrısı ve farenjit yazısına bakabilirsiniz.

Bademcik iltihabı neden olur?

NHS'ye göre bademcik iltihabının en sık nedeni soğuk algınlığına yol açanlar gibi virüslerdir. Daha az sıklıkla bakteriler, özellikle de A grubu streptokok adı verilen bakteri neden olur; bu bakterinin yol açtığı boğaz enfeksiyonuna halk arasında "strep boğaz" denir. MedlinePlus da streptokok enfeksiyonunu bademcik iltihabının sık nedenlerinden biri olarak sayar.

Virüs ve bakteri kaynaklı bademcik iltihabının belirtileri birbirine çok benzer. Bu nedenle yalnızca görünüme bakarak iki durumu ayırmak her zaman mümkün değildir; hekim gerekirse test ister. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), bazı ipuçlarının yine de yol gösterebileceğini belirtir:

• Öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı ve göz iltihabının (konjonktivit) eşlik etmesi daha çok virüs kaynaklı bir enfeksiyonu düşündürür.
• Streptokok kaynaklı boğaz enfeksiyonunda ateş, bademciklerde kızarıklık ve şişlik, bademcikler üzerinde beyaz lekeler ya da irin çizgileri, boyunda şişmiş lenf bezleri ve damakta küçük kırmızı noktalar görülebilir.
• CDC'ye göre streptokok boğaz enfeksiyonu en sık 5–15 yaş arasındaki çocuklarda görülür, 3 yaşından küçüklerde seyrektir. Boğaz ağrısı olan çocukların yaklaşık 10'da 3'ünde, yetişkinlerin ise yaklaşık 10'da 1'inde neden streptokoktur.
• Bakteriyle karşılaştıktan sonra hastalığın başlaması genellikle 2–5 gün sürer.

Bademcik iltihabı belirtileri nelerdir?

NHS'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Boğaz ağrısı
• Yutkunmada güçlük ya da yutkunurken ağrı
• Yüksek ateş
• Öksürük
• Baş ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Kulak ağrısı
• Yorgunluk

NHS'ye göre daha belirgin enfeksiyonlarda şu bulgular da görülebilir:

• Boyunda şişmiş, hassas lenf bezleri
• Bademcikler üzerinde beyaz, irinli noktalar
• Ağız kokusu

MedlinePlus, ateş ve titremenin, 48 saatten uzun süren boğaz ağrısının ve kulak ağrısının da belirtiler arasında olduğunu, bademcikler çok büyüdüğünde nefes almanın ve yemek yemenin zorlaşabileceğini belirtir.

Bademcik iltihabı bulaşıcı mı? Ne kadar sürer?

NHS'nin açıklamasına göre bademcik iltihabının kendisi bulaşıcı değildir; ancak ona yol açan virüs ve bakterilerin çoğu bulaşıcıdır. Bu mikroplar öksürük, hapşırık ve yakın temasla yayılabilir. Bu nedenle yüksek ateşiniz varsa ya da kendinizi hasta hissediyorsanız evde dinlenmeniz, el hijyenine dikkat etmeniz ve bardak, çatal-kaşık gibi eşyaları paylaşmamanız uygun olur.

NHS'ye göre belirtiler genellikle 3–4 gün içinde düzelir, ancak daha uzun da sürebilir. Bir haftayı aşan belirtiler hekim değerlendirmesi gerektirir.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim boğazınıza bakarak bademciklerin kızarıklığını, şişliğini ve üzerlerinde beyaz noktalar olup olmadığını değerlendirir; boynunuzdaki lenf bezlerini muayene eder. Bakteri kaynaklı bir enfeksiyondan şüphelenirse test isteyebilir:

• Hızlı strep testi: MedlinePlus'a göre çoğu muayenehanede yapılabilir ve sonuç kısa sürede alınır. Ancak test negatif çıksa da enfeksiyon olabilir.
• Boğaz kültürü: Boğazdan alınan sürüntü laboratuvara gönderilir; sonuç birkaç gün içinde çıkar.

Bu testler hakkında ayrıntılı bilgi için Boğaz kültürü ve hızlı strep testi yazısına bakabilirsiniz.

Bademcik iltihabına ne iyi gelir?

Virüs kaynaklı bademcik iltihabı çoğunlukla kendiliğinden geçer. NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği şu önlemler iyileşme sürecinde rahatlatabilir:

• Dinlenin.
• Bol sıvı alın. Soğuk içecekler boğazı yatıştırabilir; ağrı nedeniyle yemek yemekte zorlanılsa bile sıvı alımını sürdürmek önemlidir.
• Ilık tuzlu suyla gargara yapın. NHS bu yöntemin küçük çocuklar için uygun olmadığını belirtir.
• Ağrı ve ateş için eczacınıza danışın. Ağrı kesici-ateş düşürücü ilaçlar rahatlatabilir. MedlinePlus, bazı ağrı kesicilerin çocuklarda Reye sendromu adı verilen ciddi bir duruma yol açabileceği uyarısını yapar. Bu nedenle çocuklarda kullanılacak her ilacı mutlaka hekime ya da eczacıya danışarak seçin.

Antibiyotik ne zaman gerekir?

NHS'ye göre bademcik iltihabının çoğu virüs kaynaklıdır ve antibiyotik gerektirmez; antibiyotik yalnızca bakteri kaynaklı bademcik iltihabında, genellikle test sonucuyla desteklendiğinde verilir. MedlinePlus, streptokok enfeksiyonu doğrulandığında antibiyotik verildiğini ve kişi kendini daha iyi hissetse bile tedavinin hekimin önerdiği süre boyunca tamamlanması gerektiğini vurgular. Antibiyotiği yarıda bırakmak enfeksiyonun tam olarak geçmemesine yol açabilir. Gereksiz antibiyotik kullanımının zararları için Antibiyotik doğru kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

Olası komplikasyonlar

Bademcik iltihabı çoğunlukla sorunsuz geçer. Seyrek olarak şu komplikasyonlar gelişebilir:

• Bademcik çevresi apsesi (peritonsiller apse): NHS'nin "quinsy" olarak andığı bu durumda bademcik ile boğaz duvarı arasında irin birikir. Tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı, ağzı açmakta güçlük, yutkunamama ve konuşmada değişiklik yapabilir ve acil tedavi gerektirir.
• Kulak ve sinüs enfeksiyonları: CDC, streptokok boğaz enfeksiyonunun kulak ve sinüs enfeksiyonlarına da yol açabileceğini belirtir.
• Streptokok enfeksiyonuna bağlı sorunlar: MedlinePlus, tedavi edilmeyen streptokok enfeksiyonlarının seyrek olarak böbrek hastalığına ve kalbi etkileyebilen akut romatizmal ateşe yol açabileceğini belirtir. Bu nedenle bakteri kaynaklı enfeksiyonda tedavinin tamamlanması önemlidir.

Çocuklarda bademcik iltihabı

Bademcik iltihabı çocukluk çağında sık görülür. Küçük çocuklar boğaz ağrısını her zaman sözle anlatamayabilir; yemek yemek ya da içmek istememe, ateş ve halsizlik ipucu olabilir. Çocuğunuzun yeterince sıvı aldığından emin olun. Tuzlu su gargarası küçük çocuklar için uygun değildir.

MedlinePlus, kıvrım yerlerinde belirgin, zımpara gibi pürüzlü bir döküntünün de hekime başvurma nedeni olduğunu belirtir; bu, streptokok enfeksiyonunun bir biçimi olan kızılın belirtisi olabilir.

Tekrarlayan bademcik iltihabı ve ameliyat

Sık bademcik iltihabı geçiren bazı kişilerde bademciklerin ameliyatla alınması gündeme gelebilir. NHS, bademcik ameliyatının günümüzde çok seyrek yapıldığını ve genellikle yılda birçok kez tekrarlayan ağır bademcik iltihabı geçiren kişiler için düşünüldüğünü belirtir. Karar, enfeksiyonların sıklığı ve ağırlığı, günlük yaşama etkisi ve diğer sağlık durumları değerlendirilerek kulak burun boğaz uzmanı tarafından verilir. Ameliyat ve iyileşme süreci için Bademcik ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.

Hangi doktora gidilir?

Bademcik iltihabı çoğunlukla aile hekimi tarafından değerlendirilir. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Sık tekrarlayan bademcik iltihabı, bademcik çevresi apsesi şüphesi ya da ameliyat değerlendirmesi için kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilirsiniz. Konuyla ilgili doktorları bademcik iltihabı sayfasından ve kulak burun boğaz branş sayfasından inceleyebilirsiniz.