Boğaz ağrısı ve farenjit: nedenleri ve tedavisi

Farenjit nedir?

Farinks, burnun ve ağzın arkasından başlayıp gırtlağa (ses tellerinin bulunduğu bölge) kadar uzanan boğaz bölümüdür. Bu bölgenin iltihaplanmasına farenjit denir. MedlinePlus farenjiti boğazda rahatsızlık, ağrı veya kaşıntı hissi olarak tanımlar; yutkunmak çoğu zaman ağrılıdır.

Gündelik dilde "boğaz ağrısı" denildiğinde çoğunlukla farenjit kastedilir. Ancak boğaz ağrısı bademciklerin iltihabından (tonsillit), gırtlak iltihabından (larenjit) ya da enfeksiyon dışı nedenlerden de kaynaklanabilir. Bu yazı genel boğaz ağrısı ve farenjite odaklanır; bademciklerin alınmasıyla ilgili bilgi için Bademcik ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.

Boğaz ağrısı neden olur?

Virüsler

MedlinePlus'a göre farenjitin en sık nedeni virüslerdir. Soğuk algınlığı, grip, coxsackie virüsü ve öpücük hastalığı olarak da bilinen enfeksiyöz mononükleoz bunlar arasındadır. Bu enfeksiyonlar soğuk aylarda artar ve aile içinde, yakın temasta bulunan kişiler arasında kolayca yayılır.

Bakteriler

• A grubu streptokok: "Strep boğaz" olarak bilinen bakteriyel farenjitin nedenidir. Antibiyotik tedavisi gerektiren başlıca boğaz enfeksiyonudur. CDC'ye göre belirtiler bakteriyle karşılaştıktan genellikle 2–5 gün sonra başlar ve en önemli risk etkeni hasta biriyle yakın temastır; üç yaşın altındaki çocuklarda seyrek görülür.
• Daha seyrek nedenler: MedlinePlus, bel soğukluğu (gonore) ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların da farenjite yol açabildiğini belirtir.

Enfeksiyon dışı nedenler

NHS, sigara kullanımını da boğaz ağrısının nedenleri arasında sayar. Kuru hava, sigara dumanına maruz kalmak ve sesin aşırı kullanımı da boğazda kuruluk ve tahrişe yol açabilir.

Belirtiler nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre boğaz ağrısına eşlik edebilecek belirtiler şunlardır:

• Özellikle yutkunurken artan ağrı
• Boğazda kuruluk ve kaşıntı hissi
• Ağzın arka kısmında kızarıklık
• Ağız kokusu
• Hafif öksürük
• Boyunda şişmiş ve hassas lenf bezleri
• Ateş, baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları
• Bazı enfeksiyonlarda deride döküntü

Virüs mü, bakteri mi?

Belirtilere bakarak nedeni ayırt etmek her zaman mümkün değildir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), boğaz ağrısı olan yetişkinlerin yaklaşık 10'da 1'inde, çocukların ise yaklaşık 10'da 3'ünde etkenin streptokok olduğunu belirtir. CDC'ye göre öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı ve göz kızarıklığı daha çok virüsü düşündürür. Strep boğazda ise ateş, yutma güçlüğü, kızarık ve şiş bademcikler ve bademcikler üzerinde beyaz lekeler ya da iltihap çizgileri görülebilir; hastalık en sık 5–15 yaş arasındaki çocuklarda görülür. MedlinePlus'a göre hekim streptokoktan şüphelenirse hızlı strep testi veya boğaz kültürü isteyebilir. Bu testlerin nasıl yapıldığını Boğaz kültürü ve hızlı strep testi yazısında bulabilirsiniz.

Boğaz ağrısına ne iyi gelir?

Viral boğaz ağrısında amaç, vücut enfeksiyonla savaşırken belirtileri hafifletmektir. NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:

• Tuzlu suyla gargara: Bir bardak ılık suya yaklaşık yarım çay kaşığı tuz ekleyerek gün içinde birkaç kez gargara yapılabilir. Bu yöntem küçük çocuklar için uygun değildir.
• Bol sıvı: Su ve ılık ya da soğuk içecekler boğazı rahatlatır ve sıvı kaybını önler.
• Yumuşak veya soğuk yiyecekler: Yutkunmayı kolaylaştırır. NHS, buz ya da buzlu tatlılar emmenin de rahatlatabileceğini belirtir.
• Dinlenme: Vücudun iyileşmesine yardımcı olur.
• Havanın nemlendirilmesi: MedlinePlus, soğuk buhar veren nemlendiricinin işe yarayabileceğini belirtir.
• Pastil ve sert şekerler: Boğazı nemlendirebilir; ancak boğulma riski nedeniyle küçük çocuklara verilmez.
• Sigaradan uzak durmak: Sigara ve sigara dumanı boğazı daha da tahriş eder.

Ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar, pastiller veya boğaz spreyleri rahatlama sağlayabilir. Hangisinin size uygun olduğunu, özellikle kronik bir hastalığınız varsa, gebeyseniz ya da başka ilaçlar kullanıyorsanız eczacınıza veya hekiminize danışın.

Antibiyotik ne zaman gerekir?

NHS, boğaz ağrısında çoğu zaman antibiyotiğe ihtiyaç olmadığını; çünkü antibiyotiklerin genellikle belirtileri hafifletmediğini ve iyileşmeyi hızlandırmadığını belirtir. MedlinePlus da antibiyotiklerin viral boğaz ağrısına etki etmediğini vurgular.

Antibiyotik, test sonucuyla streptokok gibi bakteriyel bir enfeksiyon gösterildiğinde ya da hekim gerekli gördüğünde reçete edilir. CDC'ye göre strep boğazda antibiyotikler kişinin daha çabuk iyileşmesine yardımcı olur ve komplikasyon riskini azaltır. Okula veya işe ne zaman dönülebileceğini hekiminize sorun; çocukların bulaşıcılık dönemi bitmeden topluluk ortamına girmemesi, yayılmayı önlemenin bir parçasıdır. Antibiyotik başlandığında, belirtiler düzelse bile hekimin önerdiği süre boyunca kullanılması önemlidir. Gereksiz antibiyotik kullanımı ilaç direncine yol açar; konuyla ilgili Antibiyotiklerin doğru kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

Grip kaynaklı boğaz ağrısında hekim, MedlinePlus'ın belirttiği gibi uygun durumlarda virüslere karşı etkili ilaçları değerlendirebilir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus, farenjitin seyrek de olsa kulak iltihabı, sinüzit ve bademcik çevresinde apse gibi komplikasyonlara yol açabileceğini belirtir. CDC'ye göre tedavi edilmeyen strep boğaz enfeksiyonu apse, kulak ve sinüs enfeksiyonlarının yanı sıra romatizmal ateş ve böbrek hastalığı gibi ciddi sorunlara da yol açabilir. Bu nedenle hekim strep boğaz tanısı koyduysa tedaviyi önerilen süre boyunca tamamlamak önemlidir.

Çocuklarda boğaz ağrısı

Çocuklarda da boğaz ağrısının en sık nedeni virüslerdir. NHS'e göre çocuklarda boğaz ağrısına yüksek ateş eşlik edebilir ve çocuk her zamankinden daha az hareketli, daha halsiz görünebilir. Küçük çocuklar ağrıyı tarif edemeyebilir; yemeyi veya içmeyi reddetmek, ağızdan salya akması ve huzursuzluk ipucu olabilir.

NHS, beş yaşından küçük bir çocukta boğaz ağrısı olduğunda bir hekime danışılmasını önerir. Çocuğun yeterince sıvı alması önemlidir. Gargara ve pastiller küçük çocuklar için uygun değildir. Çocuklarda ateşle ilgili ayrıntılar için Bebek ve çocuklarda ateş yazısına bakabilirsiniz.

Boğaz ağrısından korunmak

• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın; özellikle öksürüp hapşırdıktan sonra. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?
• Bardak, çatal-kaşık gibi kişisel eşyaları paylaşmayın.
• CDC, strep enfeksiyonlarının yayılmasını azaltmak için deri yaralarının da temiz tutulmasını önerir.
• Hasta olduğunuzda öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kapatın.
• Sigara içmeyin, sigara dumanından uzak durun.
• Grip mevsiminde korunma yolları için Grip mevsiminde korunma yazısına bakabilirsiniz.

Boğaz ağrısı için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi: Boğaz ağrısının ilk değerlendirmesi ve gerekirse strep testi için uygundur.
• Kulak burun boğaz (KBB) uzmanı: Sık tekrarlayan boğaz enfeksiyonları, bademcik sorunları, uzun süren ses kısıklığı, ağızda veya boyunda geçmeyen şişlik ya da yara varsa.
• Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı: Boğaz ağrısı olan çocuklar için.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları farenjit konu sayfasından veya kulak burun boğaz branş sayfasından görebilirsiniz.