Lenfoma (lenf kanseri) nedir? Belirtileri, türleri ve tedavisi

Lenfoma nedir?

MedlinePlus'a göre lenf dokusu lenf bezlerinde, dalakta, karaciğerde, kemik iliğinde ve bağışıklık sisteminin diğer organlarında bulunur. Lenf dokusunda, enfeksiyonları önlemeye yardımcı olan ve lenfosit adı verilen beyaz kan hücreleri yer alır.

MedlinePlus, Hodgkin dışı lenfomayı lenf dokusunun kanseri olarak tanımlar ve bu kanserin çoğunlukla B hücresi adı verilen lenfositlerden kaynaklandığını belirtir. Hodgkin lenfoma da lenf bezleri, dalak, karaciğer ve kemik iliği gibi lenf dokusu bulunan bölgeleri etkileyebilen bir kanserdir. MedlinePlus'a göre Hodgkin lenfoma yakındaki lenf bezlerine, daha sonra da dalak, karaciğer, kemik iliği ya da diğer organlara yayılabilir.

Lenfoma türleri

Hodgkin lenfoma

MedlinePlus'a göre Hodgkin lenfoma en sık iki yaş grubunda görülür: 15–35 yaş arası ve 55 yaş ve üzeri.

Hodgkin dışı (non-Hodgkin) lenfoma

Hodgkin dışı lenfomalar, birbirinden farklı davranan çok sayıda alt türden oluşan geniş bir gruptur. MedlinePlus'a göre bu lenfomalar çoğunlukla erişkinlerde görülür, erkeklerde kadınlardan daha sık ortaya çıkar ve bazı türleri çocuklarda da görülebilir.

MedlinePlus, Hodgkin dışı lenfomaları yayılma hızına göre düşük dereceli (yavaş büyüyen), orta dereceli ve yüksek dereceli (hızlı büyüyen) olarak gruplar:

• Düşük dereceli (yavaş büyüyen) lenfomalar: MedlinePlus'a göre yavaş ilerler ve hastalığın kötüleşmesi ya da tedavi gerektirmesi uzun yıllar alabilir. NHS'e göre tedavi bu lenfomaları ortadan kaldırmaz, ancak uzun yıllar kontrol altında tutabilir.
• Yüksek dereceli (hızlı büyüyen) lenfomalar: NHS'e göre hemen tedavi edilmesi gerekir; tedavi çoğu zaman hastalığı ortadan kaldırabilir, ancak bazen ek tedavi gerekebilir.

MedlinePlus'a göre Hodgkin dışı lenfomalar ayrıca kanser hücrelerinin mikroskoptaki görünümüne, hangi beyaz kan hücresinden kaynaklandığına, özel testlerin sonuçlarına ve tümör hücrelerindeki bazı gen değişikliklerine göre de gruplanır.

Belirtileri nelerdir?

NHS'in Hodgkin dışı lenfoma için sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Genellikle boyunda, koltuk altında ya da kasıkta, ağrı yapmayan bir yumru ya da şişlik
• Yüksek ateş ya da sıcak basması, üşüme ve titreme
• Gece terlemesi
• Nefes darlığı
• Kaşıntılı deri
• Ani ve açıklanamayan kilo kaybı

MedlinePlus bunlara yorgunluk, gelip giden ateş ve titreme ile iştahsızlığı da ekler ve belirtilerin hastalığın vücudun hangi bölgesini etkilediğine ve ne kadar hızlı büyüdüğüne bağlı olduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre göğüs içindeki lenf bezleri etkilendiğinde öksürük, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı; dalak ya da karaciğer büyüdüğünde kaburgaların altında ağrı veya dolgunluk; karın etkilendiğinde karın ağrısı ya da şişliği, iştahsızlık, kabızlık, bulantı ve kusma görülebilir. Lenfoma beyni etkilediğinde baş ağrısı, odaklanma güçlüğü, kişilik değişiklikleri ya da nöbetler ortaya çıkabilir.

Hodgkin lenfomaya özgü bir işaret

MedlinePlus'a göre Hodgkin lenfomada genellikle ilk belirti, bilinen bir neden olmadan ortaya çıkan ve ağrı yapmayan bir lenf bezi şişliğidir. MedlinePlus, alkol aldıktan sonra lenf bezlerinde ağrı olmasını, aşırı terlemeyi ve deride kızarmayı da Hodgkin lenfomada görülebilecek diğer belirtiler arasında sayar.

NHS, bu belirtilerin pek çok farklı durumda görülebildiğini ve bunların varlığının kanser olduğu anlamına gelmediğini vurgular. Ancak belirtiler geçmiyorsa hekime başvurmak, olası bir sorunun erken fark edilmesini sağlar. Bkz. Lenf bezi büyümesi (lenfadenopati) neden olur?

Neden olur, risk etkenleri nelerdir?

MedlinePlus'a göre lenfomanın nedeni çoğu zaman tam olarak bilinmez. Bununla birlikte bazı durumlar riski artırır:

• Bağışıklık sisteminin zayıflaması: Organ nakli sonrası bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan kişiler ve HIV enfeksiyonu olanlar.
• Epstein-Barr virüsü (EBV): MedlinePlus'a göre geçirilmiş EBV enfeksiyonunun bazı Hodgkin lenfoma olgularına katkıda bulunduğu düşünülmektedir; Hodgkin dışı lenfomalar da EBV enfeksiyonu olan kişilerde gelişebilir. MedlinePlus ayrıca HIV enfeksiyonu olan kişilerde Hodgkin lenfoma riskinin genel topluma göre daha yüksek olduğunu belirtir.

Risk etkenlerinin varlığı lenfoma gelişeceği anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kişilerde de lenfoma görülebilir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre değerlendirme, lenf bezlerinin ve vücudun diğer bölgelerinin muayenesiyle başlar. Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Lenf bezi biyopsisi: Lenfoma tanısı için temel yöntemdir. Büyümüş bir lenf bezinin tamamı ya da bir kısmı alınarak patoloji uzmanı tarafından mikroskop altında incelenir ve lenfomanın türü belirlenir.
• Kan testleri: Kansızlık ve düşük beyaz kan hücresi sayısını araştırmak için tam kan sayımı, kandaki protein ve ürik asit düzeyleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, laktat dehidrogenaz (LDH) ve sedimantasyon gibi testler. Bkz. Hemogram (tam kan sayımı) nedir?
• Görüntüleme: Göğüs, karın ve leğen bölgesinin bilgisayarlı tomografisi ve PET taraması. Bkz. PET-BT nedir?
• Kemik iliği biyopsisi: Hastalığın kemik iliğine yayılıp yayılmadığını anlamak için yapılabilir.

Evreleme

MedlinePlus'a göre bu tetkiklerin sonuçları, hastalığın vücutta ne kadar yayıldığını gösteren evrenin belirlenmesinde kullanılır. Evre; hangi tedavinin uygun olduğuna ve tedavinin nasıl planlanacağına karar verirken yol gösterir.

Tedavi nasıl yapılır?

Lenfoma tedavisi uzman bir tedavi ekibi tarafından planlanır. MedlinePlus'a göre tedavi; lenfomanın türüne ve evresine, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna ve kilo kaybı, ateş ve gece terlemesi gibi belirtilere göre değişir. MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca seçenekler şunlardır:

• Kemoterapi: Kanser hücrelerini öldüren ilaçlarla yapılan tedavi; tek başına ya da diğer tedavilerle birlikte uygulanabilir. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Kemoimmünoterapi: MedlinePlus, Hodgkin lenfomada kemoterapinin bağışıklık sistemini kullanan tedavilerle birlikte verilebildiğini belirtir.
• Radyoterapi (ışın tedavisi): Belirli bölgelerdeki lenfoma hücrelerini hedef alır.
• Hedefe yönelik tedaviler: Lenfoma hücrelerinin belirli özelliklerini hedefleyen ilaçlar.
• Bağışıklık tedavisi (immünoterapi): NHS'e göre bağışıklık sisteminin kanseri öldürmesine yardım eden ilaçlar kullanılabilir. MedlinePlus'a göre bir immünoterapi türü olan CAR-T hücre tedavisi, Hodgkin dışı lenfoma geri döndüğünde ya da diğer tedavilere yanıt vermediğinde kullanılabilir.
• Kök hücre nakli: MedlinePlus'a göre lenfoma geri döndüğünde ya da ilk tedaviye yanıt vermediğinde yüksek doz kemoterapinin ardından kök hücre nakli uygulanabilir.
• Kan ya da trombosit nakli: MedlinePlus'a göre kan değerleri düştüğünde gerekebilir.

NHS'e göre yavaş büyüyen bazı Hodgkin dışı lenfomalarda hemen tedavi başlamak yerine "bekle ve izle" adı verilen düzenli izlem yaklaşımı uygulanabilir; kemoterapi ise steroid içeren ilaçlarla birlikte ya da tek başına verilebilir. NHS, uzman tedavi ekibinin tedavilerin yararlarını ve yan etkilerini açıklayarak kişiyle birlikte bir tedavi planı oluşturduğunu belirtir. Tedavi yaklaşımı; lenfomanın hızlı mı yavaş mı büyüdüğüne, nerede olduğuna, ne kadar yayıldığına ve kişinin genel sağlığına göre değişir.

Olası komplikasyonlar ve uzun dönem etkiler

MedlinePlus'a göre Hodgkin dışı lenfomada kırmızı kan hücrelerinin bağışıklık sistemi tarafından yıkıldığı otoimmün hemolitik anemi, enfeksiyonlar ve tedavinin yan etkileri görülebilir.

MedlinePlus, Hodgkin lenfoma tedavisinin yıllar sonra bile bazı geç etkilere yol açabileceğini belirtir. Bunlar arasında kemik iliği hastalıkları, kalp ve akciğer sorunları, kısırlık, tiroid bezi sorunları ve ikinci bir kanser gelişmesi yer alır. Bu nedenle tedavi bittikten sonra da uzun süreli izlem önemlidir. NHS de bazı lenfoma tedavilerinin çocuk sahibi olma yeteneğini etkileyebileceğini belirtir ve aile planlamasının tedavi başlamadan önce uzman ekiple konuşulmasını önerir.

Tedavi sürecinde destek

Lenfoma tanısı ve tedavisi fiziksel ve duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. MedlinePlus, benzer deneyimleri paylaşan kişilerin bulunduğu bir kanser destek grubuna katılmanın hastalığın yarattığı stresi hafifletebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre tedavi sürecinde kanama sorunları, ağız kuruluğu ve yeterli kalori alınması gibi konuların da tedavi ekibiyle birlikte yönetilmesi gerekebilir. Lenfoma tedavisi görüyorsanız ve ateşiniz geçmiyorsa ya da başka enfeksiyon belirtileri varsa tedavi ekibinize başvurun.