Boyunda şişlik (kitle) neden olur? Nedenleri ve ne zaman önemli?

Boyunda kitle nedir?

Boyun; lenf bezleri, tiroit bezi, tükürük bezleri, kaslar, damarlar, sinirler, yemek borusu ve soluk borusu gibi pek çok yapıyı barındıran bir bölgedir. Bu yapıların herhangi birinden kaynaklanan büyüme ya da şişlik, boyunda kitle olarak fark edilebilir.

NHS'e göre lenf bezleri boynun iki yanında, çene altında, koltuk altlarında ve kasık çevresinde bulunur. Vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olmak için enfeksiyonun yakınındaki bezler şişer; şişen bezler hassas, ağrılı yumrular gibi hissedilir. Bazen yalnız bir taraftaki bez şişer. MSD Manual'a göre boyun kitlelerinin çoğu büyümüş lenf bezleridir; halk arasında "boyunda bez" denen şişlikler de bunlardır.

Boyunda şişliğin olası nedenleri

Enfeksiyonlar ve lenf bezi büyümesi

MedlinePlus'a göre boyunda en sık görülen kitleler büyümüş lenf bezleridir. Bunlar bakteri ya da virüslerin yol açtığı enfeksiyonlara, kansere, tiroit hastalığına, alerjik reaksiyona ya da başka nadir nedenlere bağlı olabilir. NHS'e göre şişmiş bezlerin sık nedenleri soğuk algınlığı, bademcik iltihabı, kulak ve boğaz enfeksiyonları gibi yaygın hastalıklardır. Öpücük hastalığı olarak da bilinen enfeksiyöz mononükleoz gibi viral enfeksiyonlar da lenf bezlerinin şişmesine yol açabilir. Bkz. Bademcik iltihabı ve Farenjit (boğaz ağrısı)

MSD Manual'a göre üst solunum yolu, boğaz ya da diş enfeksiyonlarına tepki olarak büyüyen bezler genellikle yumuşaktır, çoğu zaman hassas değildir ve enfeksiyon geçtikten kısa süre sonra normale döner. Bakteriler lenf bezinin kendisini enfekte ettiğinde (lenfadenit) bez dokunmakla oldukça hassastır. Enfeksiyöz mononükleoz, HIV ve tüberküloz gibi tüm vücudu etkileyen enfeksiyonlar ise boyundakiler dahil birden çok lenf bezinin büyümesine yol açabilir.

Tiroit bezi

MSD Manual'a göre tiroit bezi boynun ortasında, göğüs kemiğinin hemen üstünde yer alır. MedlinePlus'a göre tiroit hastalıkları ya da tiroit kanseri şişliğe ya da bir veya daha fazla kitleye neden olabilir. MSD Manual'a göre en sık görülen büyüme türü kanser olmayan guatrdır; tiroit kanseri ve tiroit iltihabı (tiroidit) daha seyrektir. Bkz. Tiroid nodülü nedir?

Tükürük bezleri

MedlinePlus'a göre çene altındaki tükürük bezlerinin şişmesi enfeksiyon, kabakulak, tükürük bezi tümörü ya da tükürük kanalında taşa bağlı olabilir.

Kistler ve deri altı kitleleri

MedlinePlus'a göre deride ya da deri altında hissedilen kitleler çoğunlukla yağ bezesi kisti gibi kistlerdir. MSD Manual'a göre kistler içi sıvı dolu boşluklardır ve enfekte olmadıkça genellikle zararsızdır. Boyundaki bazı kistler, anne karnındaki gelişim sırasında oluşan farklılıklar nedeniyle doğuştan bulunabilir.

Kas kaynaklı şişlikler

MedlinePlus'a göre boyun kaslarındaki kitleler, boyun kaslarının yaralanması ya da kasılmasından (tortikolis, eğri boyun) kaynaklanır; bu kitleler çoğu zaman boynun ön tarafındadır.

Kanserler

MedlinePlus ve MSD Manual'a göre boyundaki kitleler bazen kanserden kaynaklanabilir. MSD Manual'a göre bu, çok daha seyrek ama daha ciddi bir nedendir. Ağız ya da boğaz gibi yakındaki bir yapıdan boyna doğru büyüyen bir kanser, yakındaki ya da daha uzak bir bölgedeki kanserin lenf bezine yayılması ya da lenf sisteminde başlayan bir kanser (lenfoma) olabilir. NHS de kan kanseri (lösemi) ve lenfomayı nadir görülen ciddi nedenler arasında sayar. MSD Manual'a göre kanserli boyun kitleleri ileri yaştaki kişilerde daha sıktır ama gençlerde de görülebilir; bu kitleler genellikle ağrı yapmaz, dokunmakla hassas değildir ve çoğu zaman taş gibi serttir. MedlinePlus'a göre sigara ve fazla alkol kullananlarda kanser olasılığı daha yüksektir.

Hangi özellikler dikkat gerektirir?

MSD Manual'ın uyarı işaretleri arasında saydığı özellikler şunlardır:

• Çok sert ya da çok büyük bir kitle
• Ağızda geçmeyen yara ya da çıkıntı
• Yutma güçlüğü ya da ses kısıklığı
• Özellikle ileri yaştaki birinde yeni ortaya çıkan bir kitle

MSD Manual, ağrıya yol açmayan kitlelerin ağrılı olanlara göre biraz daha fazla endişe verici olduğunu belirtir. NHS ise şu durumlarda hekime gidilmesini önerir:

• Şişlik büyüyorsa ya da 1 haftadan uzun sürüyorsa
• Kitle sert hissediliyor ya da bastırınca yerinden oynamıyorsa
• Gece terlemesi ya da çok yüksek ateş varsa
• Başka bir hastalık ya da enfeksiyon belirtisi olmadan şişlik varsa
• Köprücük kemiğinin hemen üstünde ya da altında şişlik varsa

Çocuklarda boyunda şişlik

MedlinePlus'a göre çocuklardaki boyun kitlelerinin çoğu tedavi edilebilen enfeksiyonlardan kaynaklanır; ancak komplikasyonları ve enfeksiyonun yayılmasını önlemek için tedavinin hızla başlaması gerekir. Bu nedenle MedlinePlus, çocuklarda da yetişkinlerde de boyundaki tüm kitlelerin bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesini önerir.

MSD Manual'a göre çocuklarda en sık neden enfeksiyondur; bu nedenle görüntüleme yapılmadan önce genellikle kitlelerin geçip geçmediğini görmek için antibiyotik verilir. Görüntüleme gerektiğinde, radyasyondan kaçınmak için ultrason tercih edilir. NHS'e göre şişmiş bezlerle birlikte yutkunmakta çok zorlanma ya da nefes almada güçlük varsa acil olarak hekime ulaşılmalıdır; nefes darlığı ağırsa beklemeden 112'yi arayın.

Hekim nasıl değerlendirir?

MedlinePlus'a göre hekim önce şikâyetlerinizi ayrıntılı olarak sorar:

• Kitle boynun neresinde, ne zamandır var ve büyüyor mu?
• Sert mi, yumuşak mı; ağrılı mı?
• Boynun tamamı şiş mi?
• Döküntü ya da başka belirtiler, nefes almada güçlük var mı?

MSD Manual'a göre hekim ayrıca soğuk algınlığı, boğaz ve diş enfeksiyonu belirtilerini, konuşma ya da yutma güçlüğü gibi belirtileri ve sigara ile alkol kullanımı gibi risk etkenlerini sorar.

MSD Manual'a göre muayenede kulaklar, burun ve boğaz (bademcikler, dil kökü, tiroit ve tükürük bezleri dahil) incelenir. Boğaza bir ayna ya da ince, esnek bir görüntüleme tüpüyle bakılabilir (laringoskopi). Hekim kitleyi elle yoklayarak yumuşak, lastik kıvamında ya da sert olup olmadığını ve hassas olup olmadığını değerlendirir.

MSD Manual'a göre belirgin bir enfeksiyon kaynağı varsa ya da genç ve sağlıklı bir kişide yalnızca birkaç gündür var olan hassas bir kitle varsa hemen tetkik gerekmez; kitlenin tedavisiz geçip geçmediği yakından izlenir.

Olası tetkikler

MedlinePlus ve MSD Manual'ın sıraladığı tetkikler şunlardır:

• Kan testleri: MSD Manual'a göre kitle geçmezse tam kan sayımı gibi testler yapılır.
• Ultrason: MedlinePlus'a göre tiroit ve boyun dokularının ultrasonu istenebilir; MSD Manual'a göre yetişkinlerde tiroit kitlesinden şüphelenildiğinde kullanılabilir. Bkz. Ultrason nedir?
• Bilgisayarlı tomografi veya MR: MSD Manual'a göre özellikle uyarı işaretleri ya da kanser risk etkenleri olan ileri yaştaki kişilerde baş ve boyun bölgesi için istenebilir. Bkz. Tomografi nedir?
• Tiroit sintigrafisi ve tiroit biyopsisi: Tiroit kaynaklı kitlelerde kullanılabilir.
• İğne biyopsisi ya da kitlenin tamamının çıkarılması: MSD Manual'a göre kitleden bir parça ya da kitlenin tamamı alınarak incelenebilir; MedlinePlus da lenf bezi biyopsisini sayar.
• Akciğer grafisi: MSD Manual'a göre bazı durumlarda istenebilir.

Tedavi nasıl yapılır?

MSD Manual'a göre tedavi, kitlenin nedenine yöneliktir:

• Enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümesi: Çoğu zaman enfeksiyon geçtikçe küçülür. NHS'e göre dinlenmek, bol sıvı almak ve gerekirse ağrı kesiciler kullanmak rahatlatabilir; 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir. Bakteriyel enfeksiyonlarda hekim antibiyotik önerebilir; NHS, antibiyotiklerin virüslerin yol açtığı enfeksiyonlarda işe yaramadığını hatırlatır.
• Kistler ve iyi huylu kitleler: MedlinePlus'a göre kanser olmayan kitleler ya da kistler ameliyatla çıkarılabilir.
• Guatr: MedlinePlus'a göre tiroit bezi büyümesi (guatr) tanısı konursa ilaç kullanmanız ya da bezin ameliyatla alınması gerekebilir.
• Kanser: MSD Manual'a göre boyundaki kitlede ya da lenf bezinde kanser hücreleri bulunur ve vücudun başka yerinde kanser belirtisi yoksa kitle, çevresindeki başka lenf bezleri ve yağ dokusuyla birlikte ameliyatla çıkarılır; çoğu zaman ışın tedavisi de uygulanır.