Soğuk algınlığı (nezle) belirtileri ve gripten farkı

Soğuk algınlığı nedir, neden olur?

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), soğuk algınlığını üst solunum yollarının viral enfeksiyonu olarak tanımlar. En sık neden rinovirüslerdir; ancak CDC'ye göre 200'den fazla solunum yolu virüsü soğuk algınlığına yol açabilir. Bu virüsler arasında bazı koronavirüsler, parainfluenza virüsleri ve adenovirüsler de vardır. Bu kadar çok sayıda virüs olduğu için soğuk algınlığı yılda birkaç kez geçirilebilir. CDC, yetişkinlerin yılda ortalama iki-üç kez soğuk algınlığı geçirdiğini, çocuklarda bu sayının daha yüksek olduğunu belirtir.

Adı "soğuk" olsa da hastalığa soğuk havanın kendisi değil virüsler neden olur.

Soğuk algınlığı belirtileri nelerdir?

NHS'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı ya da burun akıntısı
• Hapşırma
• Boğaz ağrısı
• Ses kısıklığı
• Öksürük
• Yorgunluk ve kendini hasta hissetme

Daha seyrek olarak şu belirtiler de görülebilir:

• Ateş
• Kas ağrıları
• Tat ve koku almada azalma
• Kulaklarda ve yüzde basınç hissi
• Hafif baş ağrısı

CDC'ye göre belirtiler genellikle 2–3 gün içinde en yoğun düzeyine ulaşır.

Çocuklarda soğuk algınlığı

NHS, küçük çocuklarda belirtilerin daha uzun sürebileceğini belirtir. Çocuklar huzursuz olabilir, beslenmekte ve uyumakta zorlanabilir, ağızdan nefes alabilir ve öksürdükten sonra kusabilir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda ateşle ilgili bilgiler için Bebek ve çocuklarda ateş yazısına bakabilirsiniz.

Grip mi, soğuk algınlığı mı?

Soğuk algınlığı ve grip (influenza) benzer belirtiler gösterse de farklı virüslerin yol açtığı farklı hastalıklardır. NHS'nin karşılaştırmasına göre başlıca farklar şunlardır:

• Başlangıç: Soğuk algınlığı yavaş, 2–3 gün içinde başlar; grip ise birkaç saat içinde hızla başlar.
• Etkilenen bölge: Soğuk algınlığı daha çok burnu ve boğazı etkiler; grip tüm vücudu etkiler ve yüksek ateş, kas ağrısı ve titreme daha sık görülür.
• Günlük yaşama etkisi: Soğuk algınlığında halsizlik olsa da günlük işler çoğunlukla sürdürülebilir; gripte kişi çoğu zaman yataktan çıkamayacak kadar bitkin düşer.

Grip, özellikle yaşlılar, gebeler ve kronik hastalığı olanlar için daha ciddi sonuçlar doğurabilir ve aşıyla önlenebilir. Grip belirtileri ve korunma yolları için Grip belirtileri ve Grip mevsiminde korunma yazılarına bakabilirsiniz.

Soğuk algınlığı ne kadar sürer, ne zaman bulaşıcıdır?

NHS'ye göre iyileşme çoğunlukla 1–2 hafta sürer; küçük çocuklarda bu süre uzayabilir. CDC ise belirtilerin çoğu zaman bir haftadan kısa sürdüğünü belirtir. Öksürük, diğer belirtiler geçtikten sonra bir süre daha devam edebilir.

NHS, belirtiler tamamen geçene kadar bulaşıcı olunduğunu belirtir. Virüsler öksürük ve hapşırıkla saçılan damlacıklarla ya da bu damlacıkların bulaştığı ellerle ve yüzeylerle yayılır. NHS'ye göre bu mikroplar eller ve yüzeyler üzerinde 24 saat canlı kalabilir. Kirli bir yüzeye dokunduktan sonra göze, buruna ya da ağza dokunmak virüsün vücuda girmesine yol açabilir.

Soğuk algınlığına ne iyi gelir?

Soğuk algınlığını iyileştiren özel bir tedavi yoktur; vücut virüsü kendisi temizler. NHS'nin önerdiği şu önlemler belirtileri hafifletebilir:

• Dinlenin ve bol uyuyun.
• Bol sıvı alın. Özellikle su tercih edilebilir; vücudun susuz kalmasını önler.
• Dengeli beslenin.
• Ilık tuzlu suyla gargara yapın.
• Ilık limonlu ve ballı içecekler için. Bal bir yaşından küçük bebeklere verilmemelidir.
• Sıcak duşun buharını soluyun. NHS, çocuklara kaynar su dolu kaptan buhar soluttulmamasını, haşlanma tehlikesi nedeniyle bu yöntemden kaçınılmasını vurgular.
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.

CDC de benzer önerilerde bulunur ve şunları ekler:

• Temiz tutulan bir nemlendirici ya da soğuk buhar makinesi kullanmak burun ve boğaz kuruluğunu azaltabilir.
• Tuzlu su içeren burun spreyleri veya damlaları tıkanıklığı hafifletebilir.
• Boğaz pastilleri boğaz ağrısını yatıştırabilir.
• Bal, bir yaşından büyük çocuklarda ve yetişkinlerde öksürüğü hafifletmeye yardımcı olabilir.

Eczacınız ateş ve ağrıyı hafifleten ilaçlar ya da burun tıkanıklığını açan sprey veya tabletler önerebilir. NHS, burun açıcıların 6 yaşından küçük çocuklarda kullanılmamasını ve aynı etken maddeyi içeren birden fazla soğuk algınlığı ilacının aynı anda alınmamasını hatırlatır; çünkü bu, farkında olmadan fazla doz almaya yol açabilir. Çocuklara verilecek her ilaç için mutlaka hekime ya da eczacıya danışın.

Çocuklarda öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları

CDC, reçetesiz satılan öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının ciddi yan etkileri olabileceği için 6 yaşından küçük çocuklarda önerilmediğini belirtir. Küçük çocuklarda ateş için hekimin önerdiği ateş düşürücüler kullanılabilir; ilacın türü ve miktarı çocuğun yaşına ve kilosuna göre hekim ya da eczacı tarafından belirlenmelidir.

Antibiyotik gerekir mi?

Hayır. NHS'nin vurguladığı gibi antibiyotikler yalnızca bakteri enfeksiyonlarında işe yarar, soğuk algınlığı ise virüslerle oluşur. Gereksiz antibiyotik kullanımı ishal, alerji gibi yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açabilir. Ayrıntılar için Antibiyotik doğru kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

Soğuk algınlığından korunma ve bulaştırmama

• Ellerinizi sık sık sabun ve ılık suyla yıkayın. Doğru el yıkama için El yıkama nasıl yapılır? yazısına bakabilirsiniz.
• Öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu mendille kapatın, mendili hemen çöpe atın ve ellerinizi yıkayın.
• Yıkanmamış ellerle gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza dokunmaktan kaçının.
• Sık dokunulan yüzeyleri temizleyin.
• Hastayken mümkünse evde dinlenin; özellikle bebekler, yaşlılar ve kronik hastalığı olan kişilerle yakın temastan kaçının.

Olası komplikasyonlar ve risk grupları

Soğuk algınlığı çoğunlukla hafif geçer. Ancak CDC, bazı kişilerde kulak ve sinüs enfeksiyonları gibi sorunlara, daha seyrek olarak zatürre, bronşit ve astım ataklarına yol açabileceğini belirtir. Bebekler, yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler ağır hastalık açısından daha fazla risk altındadır.

Soğuk algınlığından sonra yüzde ağrı ve basınç, koyu burun akıntısı ve koku almada azalma uzun sürüyorsa sinüzit gelişmiş olabilir; ayrıntılar için Sinüzit belirtileri yazısına bakabilirsiniz. Astımı olan kişilerde soğuk algınlığı nefes darlığını artırabilir; bu durumda hekiminizin önerdiği eylem planını izleyin.

Hangi doktora gidilir?

Soğuk algınlığı çoğunlukla evde, kendiliğinden geçer ve her soğuk algınlığı için hekime gitmek gerekmez. Belirtiler uzadığında, kötüleştiğinde ya da risk grubundaysanız ilk başvuru noktası aile hekiminizdir. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı, kulak ağrısı, uzun süren sinüs belirtileri ya da tekrarlayan boğaz sorunlarında kulak burun boğaz uzmanı değerlendirebilir. Konuyla ilgili doktorları soğuk algınlığı sayfasından inceleyebilirsiniz.