Kısaca
Karaciğer kisti, karaciğerin içinde oluşan, sıvıyla dolu kesedir. MSD Manuals'a göre karaciğer kistlerinin çoğu hiçbir yakınmaya ya da sağlık sorununa yol açmaz ve başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi veya MR sırasında rastlantısal olarak fark edilir. En sık görülen tür basit karaciğer kistidir. Bunun dışında doğuştan çok sayıda kistin bulunduğu polikistik karaciğer hastalığı ve bir parazitin yol açtığı kist hidatik gibi farklı türler de vardır. Yakınma yapmayan basit kistler çoğunlukla tedavi gerektirmez; büyük ve yakınma yapan kistler ile kist hidatik ise ayrıca değerlendirilir.
Karaciğer kisti nedir?
Kist, içi sıvıyla dolu, çevresi ince bir zarla sınırlanmış kese demektir. Karaciğer kistleri tek ya da birden fazla olabilir; boyutları birkaç milimetreden çok daha büyük ölçülere kadar değişebilir.
"Karaciğerde kist var" sözü ilk duyulduğunda kaygı yaratabilir. Ancak MSD Manuals, karaciğer kistlerinin büyük çoğunluğunun belirti vermediğini ve sağlık sorunu oluşturmadığını vurgular. Önemli olan, kistin hangi türden olduğunun görüntüleme yöntemleriyle doğru şekilde belirlenmesidir; çünkü tür, izlem ve tedavi yaklaşımını değiştirir. Ultrason ya da tomografi raporunuzda karaciğerde kist ifadesini gördüyseniz, raporu sizi yönlendiren hekime göstermeniz ve kistin türünü, kontrol gerekip gerekmediğini sormanız en doğru adımdır.
Karaciğer kisti türleri
MSD Manuals ve WHO'nun bilgilerine göre başlıca karaciğer kisti türleri şunlardır:
Basit (tek) karaciğer kisti
En sık görülen türdür. MSD Manuals'a göre genellikle belirti vermez ve klinik açıdan önemsizdir. Çoğunlukla karın ultrasonu ya da tomografisinde tesadüfen saptanır. MSD Manuals'a göre karaciğer işlevini gösteren kan testleri de genellikle normal çıkar.
Polikistik karaciğer hastalığı
MSD Manuals'a göre bazı kişiler karaciğerlerinde çok sayıda kistle doğar. Bu kişilerde genellikle böbrekler gibi başka organlarda da kistler bulunur (polikistik böbrek hastalığı). Kistler zamanla karaciğeri büyütebilir; ancak MSD Manuals, karaciğerin çoğunlukla işlevini iyi sürdürdüğünü belirtir. Bu durum kalıtsal olduğundan, aile bireylerinin de değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Kist hidatik (ekinokokkoz)
Kist hidatik, Echinococcus granulosus adlı bir tenya türünün yol açtığı parazitik bir hastalıktır. WHO'ya göre bu parazitin yaşam döngüsünde köpekler ve koyunlar rol oynar. İnsanlar, parazit yumurtalarıyla kirlenmiş yiyecek, su ya da toprak yoluyla veya enfekte hayvanlarla doğrudan temas sonucu enfekte olur. WHO'ya göre hidatik kistler en sık karaciğerde, ikinci sırada akciğerlerde gelişir; daha seyrek olarak kemik, böbrek, dalak, kaslar ve sinir sisteminde de görülebilir.
WHO, hastalığın Antarktika dışında dünyanın her yerinde görüldüğünü ve hastalığın yaygın olduğu bölgelerde yılda her 100.000 kişiden 50'den fazlasında yeni olgu görülebildiğini belirtir. Köpeklerin koyun gibi çiftlik hayvanlarıyla yakın temas içinde olduğu bölgelerde parazitin yaşam döngüsü sürer. Bu nedenle köpek ve koyunla yakın teması olan kişilerde karaciğer kisti saptandığında kist hidatik olasılığı da değerlendirilir.
Diğer nadir türler
MSD Manuals'a göre daha seyrek görülen türler şunlardır:
- Kistadenom: Nadir görülen, kist yapısında bir tümördür; ağrı ve iştahsızlığa yol açabilir.
- Kistadenokarsinom: Çok nadirdir ve kistadenomun kötü huylu hâle dönüşmesi sonucu geliştiği düşünülür.
- Caroli hastalığı: Karaciğer içindeki safra kanallarının yer yer kistik olarak genişlediği nadir, kalıtsal bir hastalıktır.
Belirtiler
MSD Manuals'a göre karaciğer kistlerinin çoğu hiçbir belirti vermez. Kist çok büyüdüğünde komşu organlara baskı yapabilir ve şu yakınmalara yol açabilir:
- Karnın üst bölümünde, özellikle sağ üst tarafta rahatsızlık ya da ağrı
- Karında dolgunluk hissi
WHO, karaciğerde kist hidatik olan kişilerde karın ağrısı, bulantı ve kusma görülebileceğini belirtir. Akciğer tutulumunda uzun süren öksürük, göğüs ağrısı ve nefes darlığı ortaya çıkabilir. Kilo kaybı ve halsizlik de eşlik edebilir.
Karaciğer kistinin yol açtığı karın ağrısı başka birçok nedenle karışabileceği için, yakınmanın gerçekten kistten kaynaklanıp kaynaklanmadığını hekim değerlendirir. Bkz. Karın ağrısı nedenleri
Bu konuda
Karaciğer kisti konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Karaciğer kisti nasıl teşhis edilir?
MSD Manuals'a göre karaciğer kistleri ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR gibi görüntüleme yöntemleriyle saptanır ve çoğu zaman başka bir nedenle yapılan incelemelerde tesadüfen bulunur.
- Ultrason: Kistin içinin sıvı dolu olup olmadığını ve duvar yapısını değerlendirmede sık kullanılan, radyasyon içermeyen ilk yöntemdir. WHO, kist hidatik tanısında da ultrasonun tercih edilen yöntem olduğunu belirtir. Bkz. Ultrason nedir?
- BT ve MR: Kistin yapısı, boyutu ve çevre dokularla ilişkisi hakkında daha ayrıntılı bilgi verir. Basit kist ile diğer türlerin ayırt edilmesinde yardımcı olur. Bkz. Tomografi nedir? ve MR nedir?
- Kan testleri: MSD Manuals'a göre iyi huylu karaciğer kitlelerinde karaciğer fonksiyon testleri genellikle normal çıkar. WHO, kist hidatik şüphesinde antikor testlerinin tanıyı destekleyebileceğini belirtir. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
Görüntüleme sonuçlarına göre kistin basit bir kist mi, yoksa farklı bir tür mü olduğu değerlendirilir; gerekirse ek incelemeler istenir.
Karaciğer kisti nasıl tedavi edilir?
Tedavi, kistin türüne, boyutuna ve yakınmaya yol açıp açmadığına göre belirlenir.
Basit kistler
MSD Manuals'a göre yakınma yapmayan basit kistler tedavi gerektirmez. Hekim gerekli görürse belirli aralıklarla ultrasonla kontrol önerebilir.
Büyük ve yakınma yapan kistlerde MSD Manuals'a göre kistin deriden iğneyle boşaltılması ya da cerrahi olarak kistin açılarak boşaltılması (kist duvarının bir bölümünün çıkarılması) yapılabilir. MSD Manuals, kistlerin boşaltıldıktan sonra sık sık yeniden dolabileceğini belirtir. Cerrahi işlemler çoğu zaman küçük kesilerden kamera yardımıyla yapılabilir. Bkz. Laparoskopi nedir?
Polikistik karaciğer hastalığı
Karaciğer işlevi çoğunlukla korunduğu için tedavi genellikle yakınmalara yöneliktir. MSD Manuals, kistlerin tekrarladığı ve yaşam kalitesini ciddi biçimde etkilediği nadir durumlarda karaciğer naklinin düşünülebileceğini belirtir.
Kistadenom ve kistadenokarsinom
MSD Manuals'a göre kistadenomda kistin cerrahi olarak tamamen çıkarılması, kistadenokarsinomda ise karaciğerin ilgili bölümünün çıkarılması gerekir.
Kist hidatik
WHO'ya göre kist hidatik tedavisinde dört yaklaşım vardır ve seçim, kistin ultrason görünümüne göre yapılır:
- PAIR yöntemi: Kistin deriden iğneyle delinmesi, sıvının çekilmesi, parazit öldürücü bir madde verilmesi ve yeniden çekilmesi
- Cerrahi
- Antiparaziter ilaç tedavisi
- İzlem (bekle ve gör): Bazı kist evrelerinde tedavi yapılmadan düzenli ultrasonla izlenir
Tedavi seçimi genel cerrahi, gastroenteroloji, girişimsel radyoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının ortak değerlendirmesiyle yapılabilir.
Kist hidatikten korunma
WHO, hastalığın yayılmasını azaltmak için köpeklerin düzenli olarak parazit ilacıyla tedavi edilmesini, mezbahalarda hijyen kurallarına uyulmasını ve toplumun bilgilendirilmesini önerir. Bireysel olarak şu önlemler de faydalı olabilir:
- Köpeklerle temastan sonra ve yemekten önce ellerinizi sabun ve suyla yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?
- Çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayın.
- Güvenli olmayan kaynaklardan su içmeyin. Bkz. Mutfakta gıda güvenliği
- Evcil köpeklerinizin veteriner kontrollerini ve parazit tedavilerini aksatmayın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Karnın sağ üst bölümünde ani ve şiddetli ağrı, özellikle baş dönmesi, bayılma hissi veya hızlı kalp atışıyla birlikteyse
- Karın ağrısıyla birlikte nefes darlığı, yaygın kaşıntı ve ciltte kabarıklıklar ya da yüzde ve dudaklarda şişme gelişirse
Hekime başvurun:
- Karnın sağ üst bölümünde süren ağrı ya da dolgunluk hissi varsa
- Ateş ve titremeyle birlikte karın ağrınız varsa
- Gözlerinizde ya da cildinizde sararma fark ettiyseniz. Bkz. Sarılık nedir?
- Görüntülemede karaciğerinizde kist saptandıysa ve türü ya da izlem planı size açıklanmadıysa
İlk değerlendirme için aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Kistin türüne göre gastroenteroloji, genel cerrahi veya enfeksiyon hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Karaciğer kisti tehlikeli midir?
Çoğu karaciğer kisti zararsızdır. MSD Manuals'a göre basit kistler genellikle belirti vermez ve sağlık sorunu oluşturmaz. Kist hidatik ve nadir görülen kistik tümörler ise ayrıca değerlendirme ve tedavi gerektirir.
Karaciğer kisti kendiliğinden geçer mi?
Basit kistlerin kendiliğinden kaybolması beklenmez; ancak MSD Manuals'a göre çoğu yakınmaya yol açmadığı için tedavi de gerektirmez. Hekiminiz gerekli görürse belirli aralıklarla ultrasonla kontrol önerebilir.
Karaciğer kisti kansere dönüşür mü?
MSD Manuals basit kistleri genellikle önemsiz ve zararsız olarak tanımlar. Çok nadir görülen kistadenom adlı kistik tümörün ise kötü huylu hâle (kistadenokarsinom) dönüşebileceği düşünülür; bu nedenle görüntülemede basit kistten farklı özellikler taşıyan kistler ayrıca incelenir.
Kist hidatik nasıl bulaşır?
WHO'ya göre insanlar, parazit yumurtalarıyla kirlenmiş yiyecek, su veya toprak yoluyla ya da enfekte hayvanlarla, özellikle köpeklerle doğrudan temas sonucu enfekte olur.
Karaciğer kisti için hangi doktora gidilir?
İlk adımda aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Kistin türüne göre gastroenteroloji, genel cerrahi veya enfeksiyon hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Karaciğer kisti
- Karın ağrısı
- Kist hidatik (ekinokokkoz)
- Polikistik böbrek hastalığı
- Sarılık
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- Ultrasonografi
- BT (bilgisayarlı tomografi)
- Laparoskopi (kapalı karın ameliyatı)
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- Ultrasonografi (USG)
- Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
- Genel Cerrahi
- Gastroenteroloji Cerrahisi
- Gastroenteroloji
- Radyoloji
- Girişimsel Radyoloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
