Endoskopik ultrasonografi (EUS) nedir? Nasıl yapılır?

Endoskopik ultrasonografi nedir?

Ultrason, vücudun içini yüksek frekanslı ses dalgalarıyla görüntüleyen bir yöntemdir. Bkz. Ultrason nedir?

MedlinePlus endoskopik ultrasonu, sindirim kanalının içindeki ve yakınındaki organları görmek için kullanılan bir görüntüleme testi olarak tanımlar. Bu yöntemde ultrason incelemesi endoskop adı verilen ince ve esnek bir tüple yapılır. MedlinePlus'a göre ses dalgaları tüpün ucundan gönderilir ve vücuttaki organlardan yansır; bilgisayar bu dalgaları alarak içeride ne olduğunu gösteren bir görüntü oluşturur.

NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisinde hekim, ucunda kamera bulunan esnek bir tüple sindirim kanalının iç yüzeyini inceler. MedlinePlus'a göre EUS ise sindirim kanalının içindeki organlarla birlikte yakınındaki organları da görmek için kullanılır. EUS sırasında gerekirse tüpün içinden ince bir iğne geçirilerek sıvı ya da doku örneği alınabilir; MedlinePlus'a göre bazı sorunların tedavisi de bu sırada yapılabilir. Bkz. Endoskopi nedir?

Neden yapılır?

MedlinePlus'ın sıraladığı kullanım alanları şunlardır:

• Karın ağrısının ve kilo kaybının nedenini bulmak. Bkz. İstemsiz kilo kaybı
• Pankreas, safra kanalı ve safra kesesi hastalıklarının tanısı: MedlinePlus, safra kanalında taş aranmasını da kullanım alanları arasında sayar. Bkz. Pankreatit
• Kist, tümör ve kanserlerin incelenmesi
• Biyopsiye rehberlik etmek: Tümörlerden, lenf bezlerinden ve diğer dokulardan örnek alınmasına rehberlik eder. MedlinePlus'a göre örnek, tüpün içinden geçirilen ince bir iğneyle alınır ve bu işlem acı vermez.
• Tedaviye yönelik işlemler: MedlinePlus'a göre vücudun bir bölgesine ilaç verilmesi ya da bir bölgeden sıvı boşaltılması için de kullanılabilir.
• Kanserlerin evrelemesi: MedlinePlus'a göre yemek borusu, akciğer, pankreas, rektum ve mide kanserlerinin evresini belirlemekte kullanılabilir. MedlinePlus'ın pankreas kanseri sayfasına göre evreleme, kanserin organın içinde ve dışında ne kadar yayıldığını gösterir; tedaviye yol gösterir ve kişinin ne bekleyebileceği hakkında fikir verir. MedlinePlus yemek borusu kanserinin tanısında kullanılabilecek testler arasında da EUS'u sayar ve bazen hastalığın evresini belirlemek için kullanıldığını belirtir. Bkz. Yemek borusu kanseri ve Mide kanseri

MedlinePlus pankreas kanserinde istenebilecek görüntüleme testleri arasında da EUS'u sayar; aynı kaynağa göre pankreas kanseri tanısı ve türü pankreastan alınan biyopsiyle konur. Bkz. Pankreas kanseri

EUS diğer incelemelerden nasıl ayrılır?

Sindirim sistemi ve çevresindeki organları değerlendirmek için birden fazla yöntem vardır. MedlinePlus, örneğin pankreas kanserinde istenebilecek görüntüleme testleri arasında karın bilgisayarlı tomografisi (BT), karın MR'ı, EUS ve ERCP'yi sayar.

• Bilgisayarlı tomografi (BT) ve MR vücudun dışından yapılan görüntüleme testleridir. MedlinePlus'a göre yemek borusu kanserinde göğüs MR'ı ya da toraks BT'si genellikle hastalığın evresini belirlemeye yardımcı olmak için kullanılır. Bkz. Tomografi nedir?
• EUS, sindirim kanalının içinden yapılan bir ultrason incelemesidir; zararlı radyasyon içermez ve gerektiğinde aynı işlemde iğneyle sıvı ya da doku örneği alınabilir.
• ERCP de MedlinePlus'ın pankreas kanserinde saydığı görüntüleme testlerinden biridir. Bkz. ERCP nedir?

Hangi incelemenin sizin için uygun olduğuna, yakınmalarınız ve daha önceki test sonuçlarınız göz önüne alınarak hekiminiz karar verir.

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre hekiminiz size ne yapmanız gerektiğini anlatır ve testten önce yemeyi ve içmeyi ne zaman bırakacağınızı söyler. Üst sindirim sistemi endoskopisine ilişkin NIDDK bilgileri de hazırlık konusunda yol göstericidir:

• Açlık: NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisinden önce sindirim kanalının net görülebilmesi için 8 saate kadar yememeniz ve içmemeniz istenebilir. Size verilen talimata uyun.
• İlaçlar: MedlinePlus, reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçlarınızın, bitkisel ürünlerinizin ve takviyelerinizin listesini hekiminize vermenizi önerir; bunları ne zaman alabileceğiniz size söylenir ve bazılarının testten bir hafta önce bırakılması gerekir. NIDDK de aspirin ya da aspirin içeren ilaçları, artrit, diyabet ve tansiyon ilaçlarını, kan sulandırıcıları, demir takviyelerini ve steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicileri hekiminizle konuşmanızı önerir. İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.
• Sağlık durumunuz: NIDDK, geçmişteki ve şimdiki sağlık sorunlarınızı, alerjilerinizi ve belirtilerinizi hekiminizle konuşmanızı önerir.
• Eve dönüş: MedlinePlus'a göre test günü araç kullanamayacağınız ve işe dönemeyeceğiniz için sizi eve götürecek birine ihtiyacınız olur. NIDDK de rahatlatıcı ilaçların etkisinin geçmesi zaman aldığı için eve dönüşünüzü önceden ayarlamanızı önerir.

Kullandığınız ilaçların listesini ve daha önceki inceleme raporlarınızı yanınızda bulundurmanız, ekiple görüşmenizi kolaylaştırabilir.

EUS nasıl yapılır?

NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisi hastanede ya da ayaktan tedavi merkezinde yapılır. Adımlar kabaca şöyledir:

• MedlinePlus'a göre testten önce damar yolundan rahatlamanıza yardımcı olan bir ilaç (sedatif) verilir. NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisinde öğürmeyi önlemeye yardımcı olmak için boğazı uyuşturan bir sprey ya da gargara da kullanılabilir.
• NIDDK'ye göre muayene masasına yan yatmanız istenir.
• Hekim endoskobu ağızdan ya da makattan sindirim kanalına ilerletir.
• MedlinePlus'a göre tüpün daha kolay ilerlemesi için sindirim kanalına hava ya da karbondioksit gazı verilebilir.
• Tüpün ucundan gönderilen ses dalgaları organlardan yansır ve bilgisayar bunlardan görüntü oluşturur.
• Gerekirse tüpün içinden geçirilen ince bir iğneyle sıvı ya da doku örneği alınır.

MedlinePlus'a göre test 30 ile 90 dakika sürer. Uykuya dalabilir ya da testi hatırlamayabilirsiniz; bazı kişiler testi biraz rahatsız edici bulur.

İşlem sonrası ve iyileşme

MedlinePlus'a göre testten sonraki ilk saatte uykulu olabilir, bir şey içemeyebilir ya da yürüyemeyebilirsiniz. Boğaz ağrısı olabilir. Test sırasında verilen hava ya da karbondioksit şişkinlik hissi yaratabilir; bu his geçer. Tamamen uyandığınızda eve götürülebilirsiniz. MedlinePlus o gün dinlenmenizi önerir; sıvılar ve hafif yemekler alabilirsiniz. NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisinden sonra rahatlatıcı ilaçların etkisinin geçmesi için yaklaşık bir saat hastanede ya da merkezde kalınır ve kısa süreli şişkinlik, bulantı ya da boğaz ağrısı görülebilir. Size ya da yanınızdaki yakınınıza verilen bakım talimatlarına uyun.

Sonuçlar

MedlinePlus'a göre normal bir sonuçta organlar normal görünür. Anormal sonuçlar, test sırasında ne bulunduğuna bağlıdır; sonuçları anlamadıysanız ya da sorularınız varsa hekiminizle konuşun. NIDDK'ye göre üst sindirim sistemi endoskopisinin bazı sonuçları hemen elde edilir ve hekim bunları sizinle ya da isterseniz yakınınızla paylaşabilir. Doku, hücre ya da sıvı örneği alındıysa örnekleri bir patolog inceler; NIDDK'ye göre bu sonuçların çıkması birkaç gün ya da daha uzun sürebilir ve bir sağlık çalışanı sizi arar ya da sonuçları konuşmak için randevu verir. Bkz. Patolojik inceleme nedir?

Sonuç görüşmesinde hekiminize şu soruları sormanız, bulguları ve sonraki adımları anlamanızı kolaylaştırabilir:

• İncelemede ne görüldü, bu bulgu ne anlama geliyor?
• Doku örneği alındı mı, sonucu ne zaman ve nasıl öğreneceğim?
• Başka bir teste ya da tedaviye ihtiyacım var mı?
• Kontrol gerekiyorsa ne zaman yapılmalı?

MedlinePlus'a göre testi hatırlamayabileceğinizden, sonuç ve talimatların paylaşılabilmesi için yanınızda bir yakınınızın bulunması faydalı olabilir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre her sedasyonun riskleri şunlardır:

• İlaca karşı tepkiler
• Solunum sorunları

MedlinePlus'ın sıraladığı test komplikasyonları ise şunlardır:

• Kanama
• Sindirim kanalının iç yüzeyinde yırtılma
• Enfeksiyon
• Pankreatit (pankreas iltihabı)

NIDDK, üst sindirim sistemi endoskopisinde risklerin düşük olduğunu belirtir. Aynı kaynağa göre kanama genellikle hafiftir ve tedavi gerekmeden durur; rahatlatıcı ilaca karşı gelişen bir tepki işlem sırasında ya da sonrasında ilaçlar veya damardan sıvı verilerek tedavi edilebilir. Delinme gibi ciddi sorunlar seyrektir; bazı komplikasyonların tedavisi için ameliyat gerekebilir. Sizin durumunuza özgü riskleri işlemden önce hekiminizle konuşmanız ve onam formundaki bilgileri dikkatle okumanız önemlidir. Bkz. Aydınlatılmış onam nedir?