Divertikül hastalığı ve divertikülit: belirtileri ve tedavisi

Divertikül nedir? Terimler arasındaki fark

Kalın bağırsağın (kolon) duvarı kaslı bir yapıdır. Yaş ilerledikçe bu duvarda bazı noktalar zayıflayabilir ve bağırsağın iç tabakası bu zayıf noktalardan dışarı doğru torbalaşabilir. NIDDK bu torbacıkları, kalın bağırsak duvarındaki zayıf bölgelerden dışarı doğru itilen küçük keseler olarak tanımlar. Konuyla ilgili terimler sık karıştırıldığı için NHS'in tanımlarını kısaca özetleyelim:

• Divertikül: Bağırsak duvarındaki tek bir kesecik.
• Divertikülozis: Divertiküllerin bulunması, ancak yakınmaya yol açmaması.
• Divertikül hastalığı: Divertiküllerin karın ağrısı gibi belirtilere neden olması.
• Divertikülit: Keseciklerin iltihaplanması veya enfekte olması.

Divertiküller çoğunlukla başka bir nedenle yapılan kolonoskopi ya da tomografide rastlantısal olarak fark edilir. Divertikül saptanması, mutlaka tedavi gerektiren bir hastalık olduğunuz anlamına gelmez.

Ne kadar sık görülür?

Divertiküller yaşla birlikte çok yaygın hâle gelir. NIDDK'ye göre ABD'de 50–59 yaş arasındaki yetişkinlerin yüzde 30'undan fazlasında, 80 yaş üzerindekilerin ise yüzde 70'inden fazlasında divertikülozis bulunur. NHS de divertiküllerin yaşla birlikte geliştiğini ve çoğu kişide hiçbir yakınma oluşturmadığını belirtir.

Divertikülozisi olan kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde divertikülit gelişir; NIDDK bu oranın yüzde beşin altında olduğunu bildirir. NIDDK'ye göre risk yaşla birlikte artar; 50 yaşından gençlerde divertikülit erkeklerde, 50 yaşından sonra ise kadınlarda daha sık görülür. Yani divertikül taşıyan kişilerin çoğu hayatı boyunca hiçbir sorun yaşamaz; ancak belirtileri tanımak, komplikasyonları erken fark etmek açısından önemlidir.

Neden olur? Risk etkenleri

NIDDK, divertikül hastalığının nedeninin tam olarak anlaşılamadığını belirtir. Bununla birlikte riski artırdığı düşünülen etkenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık: Bazı genlerin kişiyi bu duruma yatkın hâle getirebileceği düşünülmektedir.
• Lifi az, kırmızı eti fazla beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Fazla kilo (obezite)
• Sigara kullanımı
• Bazı ilaçlar: Steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler ve steroidler.

NIDDK ayrıca keseciklerde bakteri ya da dışkı birikmesi, bağırsaktaki mikroorganizma topluluğundaki değişiklikler, bağırsak duvarındaki bağ dokusu ve kas sorunları ile bağışıklık sistemiyle ilgili etkenlerin de araştırıldığını belirtir. Yaş, hastalığın daha çok ileri yaşlarda görülmesi nedeniyle önemli bir etkendir.

Belirtiler

Divertikül hastalığı

NHS ve NIDDK'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Karnın alt kısmında, özellikle sol alt bölgede ağrı veya kramp; NHS'e göre yemekten sonra artıp gaz çıkarma ya da dışkılamayla azalabilir
• Kabızlık, ishal veya ikisinin dönem dönem değişmesi
• Şişkinlik
• Bazen dışkıda az miktarda kan

Divertikülit

Kesecikler iltihaplandığında yakınmalar daha belirgin hâle gelir. NHS ve NIDDK'ye göre:

• Sürekli ve şiddetli karın ağrısı, çoğunlukla sol alt bölgede
• Ateş ve titreme
• Bulantı veya kusma
• Kabızlık ya da ishal
• NHS'e göre dışkıda sümük ya da kan görülebilir

NIDDK'ye göre ağrı aniden başlayabilir ya da birkaç gün içinde giderek artabilir. Bu belirtiler apandisit, bağırsak enfeksiyonları ve kalın bağırsak kanseri gibi başka durumlarla da karışabilir; bu yüzden hekim değerlendirmesi gerekir. Bkz. Karın ağrısı nedenleri

Nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre değerlendirme genellikle aile hekiminin muayenesiyle başlar. Hekim karnınızı muayene eder ve şu testleri isteyebilir:

• Kan testleri: Enfeksiyon ve iltihap belirtileri ile kansızlık araştırılır.
• Dışkı testleri: Benzer belirtiler veren enfeksiyonları dışlamak için.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Divertikülit şüphesinde iltihabın yerini ve apse gibi komplikasyonları göstermek için kullanılır. Bkz. Tomografi nedir?
• Kolonoskopi veya esnek sigmoidoskopi: Kalın bağırsağın içinin kamerayla incelenmesi. NHS bu incelemeleri benzer belirtiler veren başka durumları dışlamak için de sayar. Kolonoskopinin zamanlamasına, özellikle iltihap dönemi sonrasında, hekim karar verir. Bkz. Kolonoskopi nedir?

Tedavi

Divertikül hastalığında

NHS'e göre divertikül hastalığının yakınmaları için şu yöntemler kullanılabilir:

• Ağrı için parasetamol: NHS, steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicilerin ve opioid türü ağrı kesicilerin bağırsak delinmesi riskini artırabileceği için önerilmediğini belirtir. Ağrı kesici seçimini hekiminize ya da eczacınıza danışın.
• Lif içeren, dışkıya hacim kazandıran müshiller: Kabızlık varsa hekim önerebilir.
• Kramp giderici ilaçlar: Karın kramplarını hafifletmek için.
• Beslenme ve yaşam tarzı düzenlemeleri: Aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Divertikülitte

Hafif divertikülit çoğu zaman evde tedavi edilebilir. NHS'e göre enfeksiyon düşünülüyorsa antibiyotik ve ağrı kesici verilebilir. Ağrı şiddetliyse, kişi yeterince sıvı alamıyorsa ya da komplikasyon şüphesi varsa hastaneye yatış gerekebilir. Hastanede damar yoluyla antibiyotik ve sıvı tedavisi uygulanabilir.

Evde tedavi sürecinde dikkat edilecekler

Hekiminiz evde tedaviyi uygun gördüyse şu noktalara dikkat etmek iyileşme sürecini izlemenize yardımcı olur:

• Size antibiyotik verildiyse, kendinizi daha iyi hissetseniz bile hekiminizin önerdiği süre boyunca kullanın.
• Ağrı kesici olarak yalnızca hekiminizin ya da eczacınızın önerdiği ilacı kullanın; NHS'e göre bazı ağrı kesiciler bağırsak delinmesi riskini artırabilir.
• Atak sırasında nasıl beslenmeniz gerektiğini hekiminize sorun ve sıvı almaya özen gösterin.
• Ateşiniz yükselir, ağrınız artar, kusma başlar ya da sıvı alamaz hâle gelirseniz kontrol randevusunu beklemeden yeniden başvurun.

İyileşme döneminden sonra hekiminiz, yakınmalarınızın başka bir nedenden kaynaklanmadığından emin olmak için ek incelemeler planlayabilir.

Cerrahi

NHS ve NIDDK'ye göre ağır ya da tekrarlayan divertikülitte veya komplikasyon geliştiğinde kalın bağırsağın etkilenen bölümünün çıkarıldığı ameliyat (kolektomi) gerekebilir. Bazı durumlarda geçici ya da kalıcı olarak dışkının karın duvarındaki bir açıklıktan torbaya alındığı kolostomi açılabilir.

Olası komplikasyonlar

NIDDK ve NHS'in sıraladığı komplikasyonlar şunlardır:

• Apse: Bağırsak dışında irin dolu iltihaplı bir şişlik
• Bağırsak delinmesi (perforasyon) ve peritonit: Karın zarının iltihaplanması; acil tedavi gerektirir
• Fistül: Kalın bağırsakla mesane gibi başka bir organ arasında anormal bir kanal oluşması
• Bağırsak tıkanması
• Kanama: NIDDK'ye göre divertiküllerden olan kanama ağır ve hayatı tehdit edici olabilir. Bkz. Sindirim sistemi kanaması

Beslenme ve yaşam tarzı

NHS ve NIDDK, uzun süreli yakınmaları olan kişilerde lifli beslenmenin önemini vurgular:

• Lif alımını artırın, ama yavaş yavaş: Tam tahıllar, kuru baklagiller, sebzeler ve meyveler iyi lif kaynaklarıdır. NIDDK, sindirim sisteminin alışması için lif miktarının kademeli artırılmasını önerir; birden artırmak gaz ve şişkinliğe yol açabilir. Bkz. Lifli besinler
• Yeterli sıvı için: NHS, lifli beslenmeyle birlikte bol su içilmesini önerir.
• Sağlıklı kiloyu koruyun ve hareket edin.
• Sigarayı bırakın. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar

Kuruyemiş, çekirdek ve patlamış mısır yasak mı?

Eskiden divertikülü olan kişilere kuruyemiş, çekirdek ve patlamış mısırdan kaçınmaları söylenirdi. NIDDK, daha yeni araştırmaların bu yiyeceklerin divertikülozis veya divertikül hastalığı olan kişilere zarar vermediğini gösterdiğini belirtir. Atak sırasında nasıl beslenmeniz gerektiğini ise hekiminize sorun.