Böbrek kisti nedir? Belirtileri, tehlikeli mi, nasıl tedavi edilir?

Böbrek kisti nedir?

MedlinePlus kisti, sıvıyla dolu bir kese olarak tanımlar. NIDDK'ye göre basit böbrek kistleri bir ya da iki böbrekte oluşabilir; genellikle yuvarlak ya da oval biçimlidir ve büyüklükleri bezelye tanesinden golf topuna kadar değişebilir. Kişide tek bir kist ya da çok sayıda kist bulunabilir. NIDDK'ye göre basit böbrek kistleri genellikle zararsızdır.

NIDDK'ye göre basit böbrek kistleri oldukça yaygındır:

• Büyük bir çalışmada kişilerin yaklaşık 10'da birinde basit böbrek kisti saptanmıştır.
• Aynı çalışmada 50 yaş ve üzerindekilerde bu oran 5'te bire yaklaşmıştır.
• Erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür; bir çalışmada erkeklerde iki kat daha sık bulunmuştur.

Basit böbrek kistlerinin neden oluştuğu tam olarak bilinmez; NIDDK, yaşla birlikte daha sık görüldüklerini belirtir. NIDDK'ye göre yaş ilerledikçe kistler büyüme ve sayıca artma eğilimindedir; buna karşın genellikle belirtiye ya da ek sağlık sorunlarına yol açmazlar. NIDDK, basit böbrek kistlerinin önlenemeyeceğini de belirtir.

Böbrek kisti türleri

Böbrekte kist görüldüğünde hepsi aynı anlama gelmez. MedlinePlus ve NIDDK'nin tanımlarına göre başlıca durumlar şunlardır:

Basit böbrek kisti

NIDDK'ye göre basit kistler polikistik böbrek hastalığındaki kistlerin aksine böbrekleri büyütmez, böbreğin normal yapısının yerini almaz ve böbrek işlevini azaltmaz. Sağlık çalışanları bunlara "basit renal kist" de der.

Polikistik böbrek hastalığı

MedlinePlus'a göre polikistik böbrek hastalığı kalıtsal bir hastalıktır. Böbreklerde çok sayıda kist gelişir; böbrekler büyüyebilir ve zamanla işlevini yitirebilir. Kistler karaciğer gibi başka organlarda da görülebilir. MedlinePlus, en sık görülen türüne sahip kişilerin yaklaşık yarısında zamanla böbrek yetmezliği geliştiğini belirtir. Ayrıntılar için bkz. Polikistik böbrek hastalığı.

Edinsel (sonradan oluşan) kistik böbrek hastalığı

MedlinePlus'a göre bu durum kronik böbrek hastalığı olan, özellikle diyaliz tedavisi gören kişilerde gelişir. Polikistik böbrek hastalığından farklı olarak böbrekler normal büyüklüktedir ve kistler başka organlarda oluşmaz. MedlinePlus'a göre bu durum çoğu zaman belirti vermez ve kistler genellikle zararsızdır. Bkz. Kronik böbrek hastalığı.

Daha ciddi sorunların dışlanması

NIDDK'ye göre sağlık çalışanları, bazı böbrek kanserleri de dahil olmak üzere daha ciddi sorunları dışlamak için görüntüleme ve laboratuvar testlerinden yararlanabilir. Tanıyı doğrulamak için daha fazla bilgi gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) ya da MR kullanılabilir. Görüntüleme raporunuzda kistin "basit" olup olmadığı yazmıyorsa bunu hekiminize sorun.

Belirtileri nelerdir?

NIDDK'ye göre basit böbrek kistleri genellikle belirtiye yol açmaz. Nadir durumlarda kist şu sorunlara yol açacak kadar büyüyebilir:

• Baskıya bağlı rahatsızlık: Büyüyen kist kemiklere ya da diğer organlara baskı yaparak ağrı veya rahatsızlık yaratabilir.
• Kan veya idrar akışının engellenmesi: Kist, böbreklerde ya da üreterlerde (böbrekten mesaneye idrar taşıyan kanallar) kan ya da idrar akışını engelleyebilir.
• Enfeksiyon: Ateş, ağrı ve hassasiyetle kendini gösterebilir.
• Kistin yırtılması: Ağrıya ve idrarda kana yol açabilir; bkz. İdrarda kan (hematüri).
• Yüksek tansiyon: NIDDK, nadir durumlarda kistlerin yüksek tansiyona yol açabileceğini belirtir.

NIDDK, bu belirtilerden herhangi biri varsa hekiminizle konuşmanızı önerir; belirti ya da başka sağlık sorunlarına yol açan kistler tedavi edilebilir.

MedlinePlus'a göre polikistik böbrek hastalığında ise erken dönemde belirti olmayabilir; ilerleyen dönemde sırt ve yan ağrısı, baş ağrısı ve idrarda kan görülebilir.

Nasıl teşhis edilir?

Basit böbrek kistleri çoğunlukla başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında fark edilir. NIDDK'ye göre tanıda şu yöntemler kullanılır:

• Ultrason: Karın ultrasonu, ses dalgalarıyla böbreklerin görüntüsünü oluşturarak basit böbrek kistlerini bulabilir. Bkz. Ultrason nedir?
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR: Hekim tanıyı doğrulamak için daha fazla bilgiye ihtiyaç duyarsa kullanılabilir. NIDDK'ye göre her ikisi de böbrekteki kistleri ve tümörleri gösterebilir; MR daha ayrıntılı görüntü sağlar ve röntgen ışını kullanmaz. BT'de bazen damardan kontrast madde verilebilir. Bkz. Tomografi nedir? ve MR nedir?
• Kan ve idrar testleri: Böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmek için yapılabilir. Bkz. Böbrek fonksiyon testleri

NIDDK'ye göre basit böbrek kisti tanısı konduysa genellikle başka bir test ya da tedavi gerekmez. Polikistik böbrek hastalığının tanısında ise MedlinePlus'a göre görüntüleme testleri ve aile öyküsü birlikte değerlendirilir. Ailenizde böbrek kisti, böbrek yetmezliği veya diyaliz öyküsü varsa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.

Tedavi gerekir mi?

NIDDK'ye göre belirti vermeyen ve böbrek işlevini etkilemeyen basit kistler tedavi gerektirmez. Hekim, kistte zaman içinde değişiklik olup olmadığını görmek için belirli aralıklarla ultrason kontrolü önerebilir.

Kist belirtiye yol açıyorsa ya da sorun yaratıyorsa NIDDK'nin tanımladığı tedavi seçenekleri şunlardır:

• Skleroterapi: Ultrason eşliğinde, cilt üzerinden kistin içine uzun bir iğne yerleştirilir; kist boşaltılır ve içine alkol içeren bir çözelti verilir. Çözelti kistin içini sertleştirerek yeniden sıvıyla dolma olasılığını azaltır. NIDDK'ye göre bu işlem genellikle lokal anesteziyle ve ayaktan yapılır.
• Cerrahi: Kist büyükse laparoskopik (kapalı) ameliyat gerekebilir. Cerrah kisti boşaltır, ardından kistin dış dokusunu çıkarır ya da yakar. NIDDK'ye göre bu işlem için hastanede genel anestezi gerekebilir ve 1–2 gün hastanede kalmanız gerekebilir.

NIDDK'ye göre bazı çalışmalar, kistlerin boşaltılmasının ya da çıkarılmasının basit böbrek kistlerine bağlı yüksek tansiyona yardımcı olabileceğini düşündürmektedir; bunun nasıl işlediği tam olarak bilinmemektedir.

MedlinePlus'a göre polikistik böbrek hastalığını ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; tedavi ilaçlar, yaşam tarzı düzenlemeleri ve böbrek yetmezliği geliştiğinde diyaliz ya da böbrek naklini içerir. Edinsel kistik böbrek hastalığında kistler genellikle tedavi gerektirmez; komplikasyon gelişirse ilaçlar, kistin boşaltılması veya cerrahi düşünülebilir.

Raporda "böbrek kisti" gördüm: ne yapmalıyım?

Karın ultrasonu veya tomografi raporunda böbrek kisti ifadesini görmek kaygı verici olabilir. Ancak NIDDK'nin belirttiği gibi basit kistler oldukça yaygındır ve çoğu zaman rastlantısal bir bulgudur. Bu durumda şu adımlar yol gösterici olabilir:

1. Raporu hekiminizle birlikte değerlendirin. Kistin sayısı, büyüklüğü, hangi böbrekte olduğu ve "basit" olarak tanımlanıp tanımlanmadığı önemlidir.
2. Daha önceki görüntülemelerinizi bulun. Eski raporlar, kistin büyüyüp büyümediğini anlamaya yardımcı olur.
3. Böbrek işlevinize baktırın. Hekiminiz kan ve idrar testleri isteyebilir.
4. Aile öykünüzü paylaşın. Ailede polikistik böbrek hastalığı, böbrek yetmezliği ya da diyaliz tedavisi gören yakınlarınız varsa bunu belirtin.
5. İzlem planını öğrenin. Kontrol ultrasonunun gerekip gerekmediğini ve ne zaman yapılacağını sorun.

Hekime sorulabilecek sorular şunlar olabilir: Bu kist basit mi? Kontrol gerekiyor mu, gerekiyorsa ne zaman? Hangi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden başvurmalıyım? Tansiyonumu ne sıklıkla ölçtürmeliyim?

Hangi doktora başvurulur?

Rastlantısal olarak saptanan böbrek kistlerinde ilk değerlendirmeyi aile hekiminiz yapabilir; gerekirse sizi ilgili uzmana yönlendirir. NIDDK'ye göre görüntüleri bir radyolog ya da nefrolog (böbrek hastalıkları uzmanı) değerlendirir.

Böbrek kistiyle yaşamak

NIDDK'ye göre basit böbrek kistleri genellikle zararsızdır ve önlenemez. Yine de şu genel öneriler yararlı olabilir:

• Hekiminiz izlem önerdiyse kontrol ultrasonlarını aksatmayın; raporlarınızı saklayın ve yeni çekimlerde karşılaştırma için yanınızda bulundurun.
• Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün; bkz. Yüksek tansiyon.
• Ağrı kesici kullanımı dahil yeni ilaçlar konusunda hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Böğür ağrısı, ateş veya idrarda kan gibi yeni belirtileri ihmal etmeyin.