Artroskopi (kapalı eklem ameliyatı) nedir, nasıl yapılır?

Artroskopi nedir?

"Artroskopi" sözcüğü, eklem anlamına gelen "artro" ile bakmak anlamına gelen "skopi" sözcüklerinden oluşur. OrthoInfo'ya göre ortopedi cerrahlarının eklemin içini görmek ve eklemdeki sorunları tedavi etmek için kullandığı bir cerrahi yöntemdir.

Ameliyatta kullanılan artroskop, ucunda kamera ve ışık bulunan, kalem kalınlığında bir alettir. Kameranın görüntüsü ameliyathanedeki bir ekrana yansır. Cerrah, eklemin içini bu ekrandan izleyerek ek küçük kesilerden soktuğu aletlerle gerekli işlemi yapar.

NHS'e göre artroskopide yapılan kesiler yaklaşık 2–3 milimetre genişliğindedir. OrthoInfo'ya göre cerrah, açık ameliyatta gereken daha büyük kesi yerine bu çok küçük kesiden eklemin içini görebilir. Aynı mantıkla karın içinde yapılan kapalı ameliyatlar için bkz. Laparoskopi nedir?

Hangi durumlarda yapılır?

NHS'e göre artroskopi iki amaçla kullanılabilir:

• Tanı amaçlı: Eklem ağrısı, şişlik, sertlik ya da eklemin kilitlenmesi gibi yakınmaların nedenini anlamak; spor yaralanması ya da osteoartrit gibi eklemlere zarar verebilen bir durumda hasarı kontrol etmek.
• Tedavi amaçlı: Eklemdeki hasarı onarmak.

OrthoInfo'ya göre tanı için hekim ayrıntılı bir öykü alır, muayene eder ve genellikle röntgen ister; bazı durumlarda MR ya da bilgisayarlı tomografi de gerekebilir.

OrthoInfo'nun saydığı sık yapılan işlemler şunlardır:

• Menisküs yırtığının onarılması ya da yırtık parçanın alınması: Bkz. Menisküs yırtığı
• Ön çapraz bağın yeniden yapılması (rekonstrüksiyonu): Bkz. Ön çapraz bağ yaralanması
• Omuzda rotator manşet denen tendon grubunun yırtığının onarılması: Bkz. Omuz sıkışma sendromu
• Eklem içindeki serbest kemik ya da kıkırdak parçalarının çıkarılması

Diz artroskopisinde ele alınan sorunlar

MedlinePlus'a göre diz artroskopisi şu sorunlarda kullanılabilir:

• Menisküs yırtıkları
• Ön ve arka çapraz bağ hasarları
• Eklemi döşeyen zarın iltihaplanması
• Diz kapağının yerinin bozuk olması
• Kıkırdak hasarları ve eklem içinde serbest kalmış kıkırdak ya da kemik parçaları
• Baker kisti. Bkz. Baker kisti
• Bazı kırıklar

OrthoInfo'ya göre tanı konduktan sonra durumunuz için en uygun tedavi seçeneğini hekiminiz belirler. MedlinePlus, dizinizde eklem kireçlenmesi (artrit) de varsa, diğer hasarlar onarılsa bile artrit belirtilerinin ameliyattan sonra süreceğini hatırlatır.

Ameliyat öncesi hazırlık

NHS'e göre ameliyattan önce size ameliyatın ne zaman ve nerede yapılacağını, öncesinde sağlık kontrolüne gitmeniz gerekip gerekmediğini, ameliyat günü yeme içmeyi, ilaçların bırakılması ya da başlanmasını ve iyileşme süresini anlatan bir mektup ya da e-posta gönderilir. Ameliyattan önce bir hemşire sağlık durumunuzu ve geçmişinizi sorar, hangi anestezi yönteminin kullanılacağını konuşur. Hazırlık sürecinde:

• Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin ve olağan ilaçlarınızı randevunuza getirin; hangi ilacın ne zaman bırakılacağını hekiminiz söyler. Gebeyseniz hastaneye bildirin.
• MedlinePlus'a göre ameliyattan önceki hafta aspirin ve bazı ağrı kesiciler gibi kanamayı artırabilecek ilaçları bırakmanız istenebilir. Hangi ilacı ne zaman bırakacağınızı hekiminiz söyler; kendi başınıza değişiklik yapmayın.
• Size verilen açlık talimatına uyun. MedlinePlus, ameliyattan önce çoğunlukla 6–12 saat bir şey yenip içilmemesinin istendiğini belirtir.
• Sigara içiyorsanız bırakmaya çalışın; MedlinePlus'a göre sigara yara ve kemik iyileşmesini yavaşlatabilir.
• NHS, enfeksiyon riskini azaltmak için ameliyat sabahı ya da önceki gece duş almanızı ya da banyo yapmanızı önerir.
• Ameliyattan önceki günlerde soğuk algınlığı, grip ya da ateşli bir hastalık geçirirseniz ekibe haber verin; MedlinePlus ameliyatın ertelenebileceğini belirtir.
• Ameliyat günü sizi eve götürecek bir refakatçi ayarlayın; NHS'e göre ameliyattan sonra en az 2 hafta araç kullanılmaması gerekebilir.
• MedlinePlus, gerekirse ameliyattan sonraki iyileşmeyi kolaylaştırmak için evinizi önceden hazırlamanızı önerir.

Anestezi seçenekleri

NHS ve OrthoInfo'ya göre artroskopi üç farklı anestezi yöntemiyle yapılabilir:

• Genel anestezi: Ameliyat boyunca uyursunuz. Bkz. Genel anestezi nedir?
• Bölgesel (spinal) anestezi: Belden aşağısı uyuşturulur; diz ameliyatlarında kullanılabilir.
• Lokal anestezi: Uyanık kalırsınız; yalnızca eklem ve çevresi uyuşturulur.

NHS'e göre kullanılacak yöntem genellikle artroskopinin türüne, hangi eklemin ameliyat edileceğine ve genel sağlık durumunuza bağlıdır. MedlinePlus, diz artroskopisinde kasık ya da bacaktaki sinirin çevresine ilaç verilerek yapılan bölgesel sinir bloğunun da kullanılabildiğini belirtir.

Ameliyat nasıl yapılır?

NHS ve OrthoInfo'ya göre ameliyat şu adımlarla ilerler:

1. Anestezi uygulanır. MedlinePlus'a göre diz artroskopisinde kanamayı kontrol etmek için uyluğa manşete benzer bir aygıt takılabilir.
2. Cerrah, eklemin çevresinde düğme deliği büyüklüğünde küçük bir kesi yapar ve artroskopu eklemin içine yerleştirir.
3. MedlinePlus'a göre diz artroskopisinde dizi şişirmek için içine steril tuzlu su (serum fizyolojik) verilir.
4. Cerrah, eklemin içini ekranda inceler. Gerekirse başka küçük kesilerden özel aletler sokarak sorunu onarır ya da hasarlı dokuyu çıkarır; örneğin yırtık menisküsü onarır ya da yırtık kısmı alır. NHS'e göre uyanıksanız çekiştirme hissedebilirsiniz, ancak bu acı vermez.
5. İşlem bittiğinde aletler çıkarılır; dizde verilen sıvı boşaltılır, kesiler bantla ya da dikişle kapatılır ve üzeri pansumanla örtülebilir.

NHS'e göre ameliyat, yapılan işleme bağlı olarak 30 dakika ile 3 saat arasında sürer.

Ameliyat sonrası iyileşme

NHS'e göre çoğu kişi ameliyattan birkaç saat sonra evine dönebilir; bazen bir gece hastanede kalmak gerekebilir. OrthoInfo'ya göre küçük kesiler birkaç gün içinde iyileşir; eklemin tam olarak iyileşmesi ise birkaç hafta sürebilir.

İlk günlerde evde bakım

NHS'in önerileri şunlardır:

• Soğuk uygulama: Şişliği azaltmak için havluya sarılmış buz torbasını 2–3 saatte bir, 20 dakika uygulayın.
• Yükseltme: Ameliyat bacağınızdaysa, şişliği azaltmak için otururken bacağınızı yukarıda tutun.
• Kompresyon çorabı: Size verildiyse giyin.
• Ağrı: NHS'e göre eklem başta ağrılı ve sert olabilir; ağrı kesiciler yardımcı olabilir. OrthoInfo, birçok hastanın çok az ağrı kesiciye gereksinim duyduğunu ya da hiç gereksinim duymadığını belirtir.
• Pansuman: Pansumanları kuru tutun; ne zaman değiştirileceği ve dikişlerin ne zaman alınacağı size söylenir.

İşe, spora ve araç kullanmaya dönüş

• Araç kullanma: NHS'e göre ameliyattan sonra en az 2 hafta araç kullanılmaması önerilir. Güvenle fren yapabildiğinizden emin olmadan direksiyona geçmeyin.
• İş ve okul: OrthoInfo'ya göre birkaç gün içinde işe ya da okula dönmek olağandışı değildir. NHS'e göre ne kadar izin gerektiği, yapılan artroskopinin türüne ve yaptığınız işin niteliğine bağlıdır.
• Spor: OrthoInfo'ya göre sporcular ve fiziksel kondisyonu iyi olanlar bazı durumlarda birkaç hafta içinde sportif etkinliklere dönebilir; ancak her hastanın tanısı ve iyileşme süresi farklıdır.
• Tam iyileşme: NHS'e göre yapılan işleme göre yaklaşık 1 hafta ile birkaç ay arasında değişir. MedlinePlus'a göre basit işlemlerden sonra iyileşme hızlıdır; karmaşık onarımlardan sonra ise tam iyileşme birkaç ay ile bir yıl sürebilir ve haftalarca dizlik ya da koltuk değneği gerekebilir.

Size özel bir iyileşme planı verilir. Bu plana uymak, eklemin gücünü ve hareketini yeniden kazanmak için önemlidir.

Fizik tedavi ve egzersiz

OrthoInfo'ya göre iyileşmeyi hızlandırmak ve eklemin gelecekteki işlevini korumak için belirli bir etkinlik ve rehabilitasyon programı önerilebilir. NHS'e göre size bazı egzersizler verilebilir ve birkaç haftalığına fizyoterapiste yönlendirilebilirsiniz. Kontrol muayenesinde cerrah kesilerinize bakar, varsa dikişleri alır ve rehabilitasyon programınızı konuşur. Bkz. Fizik tedavi nedir?

Olası riskler

NHS'e göre artroskopide komplikasyonlar seyrektir. NHS ve OrthoInfo'nun saydığı olası sorunlar şunlardır:

• Anesteziye bağlı istenmeyen etkiler
• Enfeksiyon
• Bacak toplardamarında pıhtı oluşması (derin ven trombozu). Bkz. Derin ven trombozu
• Eklemde aşırı şişlik ya da eklem içine kanama
• MedlinePlus'a göre dizde kıkırdak, menisküs ya da bağların zarar görmesi
• Damar ya da sinir hasarı; eklem çevresinde uyuşma ya da karıncalanma
• Eklem ağrısı ve sertlik
• Çok seyrek olarak aletlerin kırılması

OrthoInfo'ya göre bu komplikasyonların tamamı, artroskopik işlemlerin yüzde birinden çok daha azında görülür. Risklerin size özel durumunuza göre ne anlama geldiğini cerrahınızla konuşun.