Baker kisti (diz arkası kisti) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Baker kisti nedir, nasıl oluşur?

Diz eklemi, hareket sırasında sürtünmeyi azaltan ve kıkırdağı besleyen eklem sıvısı (sinoviyal sıvı) içerir. MedlinePlus'a göre Baker kisti, bu sıvının dizin arkasında birikerek bir şişlik oluşturmasıdır.

Dizde bir sorun olduğunda eklem içinde daha fazla sıvı üretilebilir. MedlinePlus'a göre eklem içindeki sıvı basıncının artması, sıvının dizin arka tarafına doğru itilmesine ve orada bir kese şeklinde birikmesine yol açar. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin (AAOS) hasta bilgilendirme sitesi OrthoInfo, bu süreci tek yönlü bir kapakçığa benzetir: Eklemde iltihap ya da hasar nedeniyle fazla sıvı oluştuğunda sıvı, dizin arkasındaki bu geçitten dışarı çıkar ve geri dönemeden dizin arka boşluğunda toplanır. Bu nedenle Baker kisti çoğu zaman tek başına bir hastalık değil, dizdeki başka bir sorunun işaretidir. Dizde sıvı birikmesi hakkında genel bilgi için bkz. Eklemde sıvı birikmesi

Kimlerde görülür?

NHS'e göre Baker kisti en sık 35–70 yaş arasındaki kişilerde görülür. Çocuklarda da ortaya çıkabilir; ancak çocuklarda çoğunlukla bir neden bulunmaz ve kist sıklıkla kendiliğinden geçer. MedlinePlus, özellikle eklem iltihabı (artrit) olan yaşlı erişkinlerde sık görüldüğünü belirtir.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre Baker kisti çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilebilir. Belirti verdiğinde NHS ve MedlinePlus'ın saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Dizin arkasında yumuşak bir şişlik: NHS'e göre en belirgin bulgudur. Ayakta dururken daha belirgin olabilir.
• Sıvı dolu balon hissi: MedlinePlus bazı kişilerin dizin arkasında su dolu bir balon varmış gibi hissettiğini belirtir.
• Diz ağrısı ve sertlik: Diz arkasında gerginlik ya da ağrı olabilir.
• Dizi bükmekte güçlük
• Dizde tıklama sesi ya da kilitlenme hissi
• Yürüdükten sonra artan şikâyetler: NHS'e göre belirtiler çoğunlukla bir süre yürüdükten sonra kötüleşir.

Dizin kendisinde kireçlenme ya da menisküs yırtığı gibi bir sorun varsa, o soruna ait ağrı, şişlik ya da hareket kısıtlılığı da tabloya eşlik edebilir.

Nedenleri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre erişkinlerde Baker kistine yol açabilen başlıca diz sorunları şunlardır:

• Diz kireçlenmesi (osteoartrit). Bkz. Diz kireçlenmesi
• Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları. Bkz. Romatoid artrit nedir?
• Gut hastalığı. Bkz. Gut hastalığı nedir?
• Menisküs yırtığı ve diz kıkırdağının diğer yaralanmaları. Bkz. Menisküs yırtığı
• Dizi etkileyen diğer yaralanmalar

Bu nedenle tedavi planında yalnızca kist değil, kisti oluşturan diz sorunu da ele alınır.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. MedlinePlus'a göre hekim dizin arkasında yumuşak bir şişlik arar. Şişliğin sıvı içerip içermediğini anlamak için bazen şişliğe ışık tutulur (transillüminasyon); sıvı dolu kistler ışığı geçirir.

Hekim gerekli görürse şu tetkikleri isteyebilir:

• Ultrason: OrthoInfo'ya göre şişliğin sıvı dolu bir kist mi yoksa katı bir kitle mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
• Röntgen: MedlinePlus'a göre röntgen kisti göstermez; ancak dizdeki kireçlenme gibi başka sorunları ortaya koyabilir.
• MR: MedlinePlus'a göre MR, hem kisti hem de menisküs yırtığı gibi altta yatan diz yaralanmalarını gösterebilir.

Dizin arkasındaki her şişlik Baker kisti değildir. Açıklanamayan bir şişliğin hekim tarafından değerlendirilmesi, başka nedenlerin dışlanması açısından önemlidir.

Evde neler yapılabilir?

NHS'e göre Baker kistine bağlı ağrı ve şişliği hafifletmek için şunlar yapılabilir:

• Dizinizi dinlendirin: Ağrıyı artıran uzun yürüyüş ve yoğun etkinliklere kısa süre ara verin.
• Soğuk uygulama: Bir havluya sarılmış buz torbasını (ya da dondurulmuş sebze paketini) yaklaşık 10 dakika dizinize uygulayın; gerektiğinde tekrarlayın. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Bacağı yükseltin: Otururken ya da uzanırken bacağınızı bir yastıkla yukarıda tutun.
• Ağrı kesiciler: NHS, parasetamol ya da ibuprofen gibi reçetesiz ağrı kesicilerden söz eder. Mide, böbrek, kalp hastalığınız varsa, kan sulandırıcı kullanıyorsanız ya da gebeyseniz ilaç kullanmadan önce eczacınıza veya hekiminize danışın.

Tedavi seçenekleri

Baker kisti belirti vermiyorsa çoğu zaman tedavi gerekmez. MedlinePlus'a göre öncelik genellikle izlemdir. NHS'e göre kist birkaç ay ile birkaç yıl arasında değişen sürede düzelebilir; özellikle çocuklarda kendiliğinden geçebilir ya da altta yatan sorun tedavi edildiğinde küçülebilir.

Belirti veren kistlerde NHS ve MedlinePlus'ın saydığı seçenekler şunlardır:

• Altta yatan sorunun tedavisi: Kireçlenme, romatoid artrit ya da gut gibi bir durumun tedavi edilmesi kistin küçülmesine yardımcı olabilir. MedlinePlus, neden ele alınmadığında kistin tekrarlayabileceğini vurgular.
• Fizik tedavi: Diz çevresindeki kasları güçlendirmeye ve hareket açıklığını korumaya yönelik egzersizler. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Kortizon enjeksiyonu: Şişliği ve ağrıyı azaltmak için dize kortizon iğnesi yapılabilir.
• Sıvının boşaltılması (aspirasyon): Kistin ya da eklemin içindeki sıvı bir iğneyle boşaltılabilir. OrthoInfo'ya göre bu işlem sıklıkla ultrason eşliğinde yapılır.
• Etkinlik düzenlemesi: OrthoInfo, ağrıyı artıran etkinliklerin bir süre azaltılmasını ameliyatsız tedavinin bir parçası olarak sayar.
• Ameliyat: NHS'e göre ameliyat seyrek olarak gerekir. OrthoInfo'ya göre kapalı eklem ameliyatıyla (artroskopi) dizdeki asıl sorun, örneğin menisküs yırtığı, tedavi edilebilir ve kist bu sırada boşaltılabilir. Damar ya da sinirlere bası yapan büyük kistlerde kistin çıkarılması düşünülebilir. MedlinePlus, altta yatan neden tedavi edilmezse kistin tekrarlayabileceğini belirtir. OrthoInfo, işlemden sonra erken dönemde hareket edilmesine izin verildiğini; birkaç hafta dizlik ve fizik tedavinin gerekebileceğini belirtir.

Hangi tedavinin uygun olduğuna; kistin büyüklüğüne, belirtilerin şiddetine ve dizdeki asıl soruna göre hekim karar verir.

Olası sorunlar: kistin patlaması

MedlinePlus'a göre Baker kisti bazen yırtılabilir (patlayabilir). Bu durumda kistin içindeki sıvı baldır kasları arasına sızar ve şunlara yol açabilir:

• Diz arkasında ve baldırda ani ağrı
• Baldırda şişlik
• Baldırda ya da ayak bileği çevresinde morarma
• Bölgede kızarıklık ve ısı artışı

OrthoInfo, büyük kistlerin çevredeki damar ya da sinirlere bası yapabileceğini de belirtir. Patlamış bir kistin belirtileri ise bacak toplardamarında pıhtı oluşması (derin ven trombozu) ile çok benzerdir. MedlinePlus, iki durumun birbirinden ayırt edilebilmesi için tıbbi değerlendirme gerektiğini vurgular. Derin ven trombozunda pıhtı akciğere gidebileceği için bu ayrım hayati önem taşır. Bkz. Derin ven trombozu

MedlinePlus'a göre Baker kistinin genel seyri iyidir; kist kalıcı hasara yol açmaz, ancak belirtiler zaman zaman artıp azalabilir.