Omuz sıkışma sendromu nedir? Belirtileri ve tedavisi

Omuz sıkışma sendromu nedir?

Omuz ekleminde, kol kemiğinin başını kürek kemiğine bağlayan ve kolu döndürüp kaldırmamızı sağlayan dört kastan oluşan bir grup vardır; buna rotator manşet denir. Cleveland Clinic'e göre bu kasların tendonları, kürek kemiğinin en üst noktası olan akromiyon ile kol kemiği arasındaki dar boşluktan geçer. Tendonlarla kemik arasında sürtünmeyi azaltan, içi sıvı dolu bir kese (bursa) bulunur.

Cleveland Clinic omuz sıkışmasını, omuzdaki kemiklerin rotator manşete sürtünmesi ya da onu sıkıştırması olarak tanımlar. NHS İskoçya'nın kas-iskelet rehberi ise sendromu, bu boşluğun daralmasına ya da içindeki dokuların kalınlaşmasına yol açan herhangi bir durumun neden olduğu ağrı ve işlev bozukluğu olarak açıklar. Bu süreçte bursa, rotator manşet tendonları ve biseps tendonu etkilenebilir.

Cleveland Clinic'e göre uzmanlar, omuz sıkışmasının omuz ağrısı vakalarının yaklaşık yarısının nedeni olduğunu tahmin etmektedir.

Nedenleri ve risk faktörleri

Cleveland Clinic, omuz sıkışmasının neredeyse her zaman bir aşırı kullanım sorunu olduğunu ve haftalar ya da aylar içinde geliştiğini belirtir. Kollar yukarıdayken omzu döndüren ve çeviren hareketlerin tekrarlanması başlıca nedendir. Riski artıran etkinlikler şunlardır:

• Sporlar: Yüzme, voleybol, tenis, beyzbol gibi kolun sık sık baş üzerine kaldırıldığı sporlar
• İşler: İnşaat işleri, boya-badana, cam silme gibi kolları uzun süre yukarıda tutmayı gerektiren işler

NHS İskoçya rehberinin aktardığı diğer katkıda bulunan etkenler şunlardır:

• Akromiyonun biçimi ya da kemik çıkıntıları gibi kemik yapısıyla ilgili etkenler
• Rotator manşet kaslarında zayıflık ve omuzda dengesizlik
• Kürek kemiğinin hareket düzeninin bozulması
• Omuz kapsülünün arka kısmında gerginlik
• Kötü duruş, öne düşük omuzlar
• Yumuşak dokularda iltihap ve kalınlaşma

Cleveland Clinic'e göre sporcularda ve bedensel olarak ağır işlerde çalışanlarda daha sık görülür. Yaşla birlikte tendonlardaki doğal değişiklikler de yatkınlığı artırabilir. Masa başında uzun süre öne eğik oturmak da omuzların öne düşmesine ve kürek kemiğinin hareketinin bozulmasına katkıda bulunabilir.

Belirtileri nelerdir?

Cleveland Clinic ve NHS İskoçya rehberinin tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Genellikle omzun ön yüzünde, bazen yan yüzünde hissedilen ağrı
• Omuzdan kolun yan tarafına doğru yayılan ağrı ve hassasiyet
• Kolu başın üzerine kaldırırken, bir şey kaldırırken ya da uzanırken artan ağrı
• Kolu belli bir açıda kaldırırken ağrının artıp sonra azalması ("ağrılı yay")
• Kolu içe çevirmekle ya da eli sırta götürmekle artan ağrı
• Geceleri artan ve uykuyu bozan ağrı, özellikle etkilenen omuz üzerine yatınca
• Hareket sırasında takılma hissi ya da çıtırtı
• Omuzda sertlik ve kas güçsüzlüğü hissi

NHS İskoçya rehberine göre ağrı çoğu zaman aralıklıdır; keskin ve takılma tarzında olabilir, kullanımdan sonra sızlama şeklinde devam edebilir.

Tanı nasıl konur?

Cleveland Clinic'e göre hekim omzu muayene eder ve hareket açıklığını değerlendirir. Kolun farklı yönlerde kaldırılması ve döndürülmesiyle ağrının hangi hareketlerde ortaya çıktığı ve kas gücünde azalma olup olmadığı incelenir.

Gerekli görülürse şu görüntüleme yöntemleri kullanılır:

• Röntgen: Kemik yapısını, kemik çıkıntılarını ve kireçlenmeyi gösterir.
• Ultrason: Tendonları ve bursayı değerlendirmek için kullanılır.
• MR: Rotator manşet yırtığı, biseps tendonu sorunları ya da eklem kireçlenmesi gibi diğer nedenleri ayırt etmeye yardımcı olur.

NHS İskoçya rehberine göre, ilk tedaviye rağmen beklenen ilerleme olmazsa, ağrı uykuyu ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemeye devam ederse ya da belirgin bir rotator manşet yırtığından şüphelenilirse uzman değerlendirmesi önerilir.

Tedavi seçenekleri

Etkinlik düzenlemesi ve görece dinlenme

NHS İskoçya rehberine göre erken dönemde ağrıyı artıran etkinliklerden kaçınmak ve görece dinlenmek yararlıdır; ancak omzun tamamen hareketsiz bırakılmasından kaçınılmalıdır. Baş üstü hareketleri ve kolu içe çeviren hareketleri bir süre azaltmak önerilir. Cleveland Clinic de belirtileri tetikleyen fiziksel etkinliklere ara verilmesini önerir.

Soğuk uygulama ve ağrı kesiciler

Cleveland Clinic, cildi korumak için havluya sarılmış buz uygulamasını önerir. NHS İskoçya rehberine göre soğuk uygulama ağrıyı azaltabilir; ancak egzersizden hemen önce yapılmamalıdır. Cleveland Clinic, iltihap giderici ağrı kesicilerin hekime danışmadan 10 günden uzun süre üst üste kullanılmamasını önerir.

Egzersiz ve fizik tedavi

Egzersiz, omuz sıkışma sendromu tedavisinin temelidir. NHS İskoçya rehberine göre bilimsel kaynaklar ve sistematik derlemeler, rotator manşet tendinopatisi ve kısmi yırtıkların tedavisinde en güçlü kanıta sahip yöntemin egzersiz olduğunu göstermektedir. Fizik tedavi programı genellikle şunları içerir:

• Omzun hareket açıklığını geri kazandıran germe egzersizleri
• Rotator manşet ve kürek kemiği çevresi kaslarını kademeli olarak güçlendiren egzersizler
• Kürek kemiğinin kontrolünü ve hareket düzenini iyileştiren çalışmalar
• Duruş düzeltme
• Gerekirse fizyoterapist tarafından uygulanan eklem mobilizasyonları

Evde düzenli yapılan egzersizler, iyileşmenin en önemli parçasıdır. Egzersizler ağrıyı belirgin biçimde artırmayacak şekilde planlanmalıdır. Güçlendirme egzersizlerinde genellikle hafif dirençli lastik bantlar ya da küçük ağırlıklarla başlanır ve direnç haftalar içinde kademeli olarak artırılır. Egzersizlerin doğru teknikle yapılması, sayıdan daha önemlidir; bu nedenle ilk seanslarda hareketleri bir fizyoterapist eşliğinde öğrenmek yararlıdır.

Kortizon iğnesi

NHS İskoçya rehberine göre omuz bölgesine yapılan kortizon iğnesi kısa dönemde ağrıyı azaltabilir ve egzersiz programına katılımı kolaylaştırmak amacıyla değerlendirilebilir. Cleveland Clinic de eklem bölgesine yapılan kortizon iğnesini seçenekler arasında sayar. İğnenin uygunluğuna ve sıklığına hekim karar verir.

Ameliyat

Cleveland Clinic'e göre diğer tedaviler işe yaramazsa ameliyat önerilebilir. Bu ameliyatta, rotator manşete daha fazla yer açmak için kürek kemiğinin bir kısmı alınarak alan genişletilir (subakromiyal dekompresyon). NHS İskoçya rehberi, hastaların büyük bölümünün ameliyatsız tedavilere yanıt vermesinin beklendiğini ve ameliyat düşünülmeden önce bu tedavilere 6 aya kadar yeterli fırsat tanınması gerektiğini vurgular.

İyileşme süreci ve önleme

Cleveland Clinic'e göre tedaviye başladıktan birkaç hafta sonra rahatlama hissedilmeye başlanır; tam iyileşme birkaç ay sürebilir ve bazı kişilerde rehabilitasyon bir yıla kadar uzayabilir. İyileşmenin süresi sıkışmanın nedenine ve şiddetine bağlıdır. Cleveland Clinic, hekiminiz onay vermeden önceki etkinliklerinize ya da sporunuza tam olarak dönmemenizi; aksi hâlde rotator manşet yırtığı gibi daha ciddi yaralanmalar gelişebileceğini hatırlatır.

Yeniden ağrı yaşamamak için şu adımlar yardımcı olabilir:

• Fizyoterapistin önerdiği güçlendirme egzersizlerini ağrı geçtikten sonra da sürdürmek
• Baş üstü işlerde sık mola vermek, mümkünse merdiven ya da yükseltici kullanarak kolları omuz hizasının altında çalışmak
• Masa başında dik oturmak, omuzları öne düşürmemek
• Spor öncesi ısınmak, antrenman yoğunluğunu kademeli artırmak
• Spor tekniklerini bir antrenörle gözden geçirmek