Yumurtalık kanseri nedir? Belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Yumurtalık kanseri nedir?

Yumurtalıklar, rahmin iki yanında yer alan, badem büyüklüğünde iki organdır. Yumurta hücrelerini üretir ve kadınlık hormonlarını salgılarlar.

MedlinePlus yumurtalık kanserini yumurtalıklarda başlayan kanser olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre yumurtalık kanseri, kadınlarda en sık görülen beşinci kanserdir ve kadın üreme organlarının kanserleri arasında en fazla ölüme yol açanıdır. Bunun önemli bir nedeni, hastalığın erken dönemde belirgin belirti vermemesi ve çoğu zaman ileri evrede fark edilmesidir. MedlinePlus, yumurtalık kanserine bağlı ölümlerin çoğunun 65–74 yaş arasındaki kadınlarda görüldüğünü belirtir.

Yumurtalık kanseri, yumurtalıklarda sık görülen ve çoğunlukla iyi huylu olan kistlerden farklıdır. Bkz. Yumurtalık kisti nedir?

Belirtileri nelerdir?

NHS, yumurtalık kanserinin başlıca belirtilerini şöyle sıralar:

• Karında şişlik ya da şişkinlik hissi
• Karında ya da kalça kemikleri arasındaki bölgede (leğen bölgesi) ağrı veya hassasiyet
• İştahsızlık ya da yemekten sonra çabuk doyma
• Ani idrar sıkışması ya da sık idrara çıkma

NHS'e göre bu belirtiler ayda yaklaşık 12 kez ya da daha sık görülüyorsa dikkat çekicidir.

NHS'in belirttiği diğer belirtiler şunlardır:

• Hazımsızlık. Bkz. Hazımsızlık (dispepsi)
• Kabızlık ya da ishal
• Bel ağrısı
• Sürekli yorgunluk
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Olağan dışı vajinal kanama; örneğin menopozdan sonra kanama

MedlinePlus da kasıktaki lenf bezlerinde şişlik ve bazı tümör türlerinde vücutta aşırı tüylenme gibi belirtiler görülebileceğini belirtir.

NHS, bu belirtilerin çok yaygın olduğunu ve pek çok farklı durumdan kaynaklanabileceğini vurgular. Belirtilerin varlığı kanser anlamına gelmez; ancak sürekli, sık tekrarlayan ya da yeni ortaya çıkan yakınmaların değerlendirilmesi, olası bir kanserin erken fark edilmesini sağlar.

Belirtileri takip etmek

Belirtilerin belirsiz olması nedeniyle, ne zaman başladıklarını ve ne sıklıkla tekrarladıklarını not etmek hekime başvururken yararlı olabilir. Örneğin bir ay boyunca hangi günlerde şişkinlik, karın ağrısı ya da çabuk doyma hissettiğinizi yazmak, NHS'in vurguladığı "sık tekrarlama" özelliğini hekime açıkça göstermenize yardımcı olur.

Risk etkenleri

MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• İleri yaş
• Kişisel ya da ailesel meme veya yumurtalık kanseri öyküsü: MedlinePlus özellikle BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki değişiklikleri vurgular. Bkz. Meme kanseri belirtileri
• Az sayıda gebelik ya da geç yaşta gebelik
• Uzun süre yalnız östrojen içeren hormon tedavisi kullanmak: MedlinePlus 5 yıl ve üzerindeki kullanımı risk etkeni olarak belirtir.
• Tüp bebek tedavisi: MedlinePlus, bunun düşük kötü huyluluk potansiyeline sahip (sınırda) tümörlerle ilişkili olabileceğini belirtir.

MedlinePlus'a göre doğum kontrol hapı kullanımı ise yumurtalık kanseri riskinin azalmasıyla ilişkilidir. Herhangi bir hormon ilacının kullanımı, kişinin genel sağlık durumuna göre hekimle birlikte değerlendirilmelidir.

NHS de risk etkenlerini benzer şekilde sıralar ve şunları ekler:

• 50 yaş üzerinde olmak: NHS'e göre İngiltere'deki vakaların çoğu 50 yaş üzerindeki kadınlarda görülür.
• Kalıtsal genler: BRCA genlerine ek olarak Lynch sendromuyla ilişkili gen değişiklikleri
• Daha önce geçirilmiş kanserler: Meme ya da kalın bağırsak kanseri öyküsü
• Bazı hastalıklar: Endometriozis ve diyabet. Bkz. Endometriozis (çikolata kisti) nedir?
• Daha önce radyoterapi almış olmak
• Üreme öyküsü: Adetlerin erken başlaması, menopozun 55 yaşından sonra gelmesi ya da hiç çocuk sahibi olmamak
• Hormon tedavisi kullanmak, fazla kilo ve sigara içmek

Risk etkenlerinin bulunması yumurtalık kanseri gelişeceği anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kadınlarda da hastalık görülebilir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre tanı süreci genellikle şu adımları içerir:

• Fizik ve jinekolojik muayene: Karında ya da leğen bölgesinde kitle veya sıvı birikimi araştırılır.
• CA-125 kan testi: Bazı yumurtalık kanserlerinde yükselebilen bir maddedir. MedlinePlus, bu testin tanı sürecinde kullanılabildiğini ancak tarama testi olarak uygun olmadığını vurgular.
• Ultrason: Yumurtalıkların yapısı ve olası kitleler değerlendirilir. Bkz. Ultrason (USG) nedir?
• Bilgisayarlı tomografi, PET ya da MR: Hastalığın yayılımını değerlendirmek için kullanılır. Bkz. Bilgisayarlı tomografi (BT) nedir?
• Ameliyat ve biyopsi: MedlinePlus'a göre tanının konması için çoğu zaman ameliyatla doku örneği alınması gerekir.

Tarama

MedlinePlus'a göre belirti göstermeyen kadınlarda yumurtalık kanseri için etkili bir tarama testi bulunmamakta ve önerilmemektedir. Bu nedenle belirtilerin farkında olmak ve sık tekrarlayan yakınmalarda hekime başvurmak özellikle önemlidir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi, kanserin türüne ve evresine, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre uzman ekip tarafından planlanır. MedlinePlus'ın aktardığı başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Ameliyat: Temel tedavi yöntemidir. Kanserin evresine göre yumurtalıklar, yumurta kanalları, rahim ve çevre dokuların alınması gerekebilir. Ameliyat aynı zamanda hastalığın evresini belirlemeye de yardımcı olur.
• Kemoterapi: Ameliyatla birlikte, çoğunlukla ameliyattan sonra kalan kanser hücrelerini yok etmek amacıyla kullanılır. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Radyoterapi: MedlinePlus'a göre yumurtalık kanserinde nadiren kullanılır.

Genç ve çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda tedavi seçeneklerinin doğurganlığa etkisi, tedavi başlamadan önce uzman ekiple ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Tedavi süreci fiziksel ve duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. Sorularınızı önceden yazmak, görüşmelere bir yakınınızla gitmek, yan etkileri ekibinizle açıkça paylaşmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak bu süreci kolaylaştırabilir. Tedavi bittikten sonra da düzenli kontrollerin sürdürülmesi önemlidir.

Kalıtsal risk ve genetik danışmanlık

MedlinePlus'a göre BRCA1 ya da BRCA2 genlerinde değişiklik taşıyan kadınlarda yumurtalık kanseri riski artar. Ailesinde birden fazla meme ya da yumurtalık kanseri bulunan, genç yaşta meme kanseri tanısı almış yakınları olan ya da daha önce kendisi meme kanseri geçirmiş kadınlar, genetik danışmanlık açısından değerlendirilebilir.

MedlinePlus, BRCA geni değişikliği taşıyan kadınlarda genetik test ve riski azaltmaya yönelik ameliyatların seçenekler arasında olduğunu belirtir. Bu karar oldukça kişiseldir; yaş, çocuk sahibi olma planları ve diğer etkenler göz önünde bulundurularak genetik danışman, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ve gerekirse jinekolojik onkoloji uzmanıyla birlikte verilmelidir.

Risk azaltılabilir mi?

NHS, yumurtalık kanserinin her zaman önlenemeyeceğini, ancak bazı adımların riski azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir:

• Sigarayı bırakmak. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
• Sağlıklı kiloyu korumak. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Aile öyküsünü hekimle paylaşmak: NHS, ailesinde yumurtalık kanseri bulunan kişilerin aile hekimiyle konuşmasını önerir; aile hekimi gerekirse genetik test için uzmana yönlendirebilir.