Rahim kanseri (endometrium kanseri) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Rahim kanseri nedir?

Rahim (uterus), leğen kemiği içinde yer alan ve gebelikte bebeğin geliştiği kas yapılı bir organdır. Rahmin iç yüzeyini döşeyen zara endometrium denir. Bu zar, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle kalınlaşır ve gebelik olmazsa adet kanamasıyla dökülür.

MedlinePlus, endometrium kanserini rahmin iç zarında başlayan kanser olarak tanımlar ve bunun rahim kanserlerinin en sık görülen türü olduğunu belirtir. Daha seyrek görülen başka rahim kanseri türleri de vardır; ancak "rahim kanseri" denildiğinde çoğunlukla endometrium kanseri kastedilir.

Rahim kanseri, rahim ağzı (serviks) kanserinden farklı bir hastalıktır. Rahim ağzı kanseri, rahmin vajinaya açılan alt kısmında gelişir; ayrı bir hastalık olarak değerlendirilir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Menopozdan sonra vajinal kanama ya da lekelenme
• Sizin için olağan olmayan yoğun adet kanamaları
• Adet aralarında vajinal kanama
• Vajinal akıntıda değişiklik

NHS'in belirttiği diğer olası belirtiler şunlardır:

• Karında ya da leğen bölgesinde şişlik veya ele gelen kitle
• Bel ya da kasık (leğen bölgesi) ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• İdrara ve dışkılamaya çıkma sıklığında değişiklik (her zamankinden daha sık ya da daha seyrek)

MedlinePlus da adet arası kanamayı ve menopoz sonrası lekelenme ya da kanamayı, 40 yaşından sonra uzun süren, yoğun ya da sık tekrarlayan vajinal kanama dönemlerini ve alt karın ağrısı ya da leğen bölgesinde krampları belirtiler arasında sayar. MedlinePlus, cinsel ilişki sonrası kanamayı ve 7 günden uzun süren kanamayı da hekime başvurma nedenleri arasında belirtir.

NHS, bu belirtilerin sık görüldüğünü ve pek çok farklı durumdan kaynaklanabileceğini vurgular. Bkz. Adet düzensizliği ve Menopoz belirtileri Belirtinin hangi nedenden kaynaklandığını anlamak için hekime başvurmak gerekir.

Risk etkenleri

MedlinePlus'a göre östrojen hormonunun yüksek olması, rahim iç zarının aşırı kalınlaşmasına ve anormal büyümesine yol açabilir. Bu nedenle risk etkenlerinin çoğu, vücudun uzun süre östrojenin etkisinde kalmasıyla ilişkilidir. MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca risk etkenleri şunlardır:

• Progesteron olmaksızın yalnız östrojen içeren hormon tedavisi kullanmak
• Fazla kilo ve obezite. Bkz. Obezite nedir?
• Diyabet. Bkz. Tip 2 diyabet nedir?
• Polikistik over sendromu (PKOS). Bkz. Polikistik over sendromu (PKOS) nedir?
• Hiç gebe kalmamış olmak
• Adetlerin erken yaşta (12 yaşından önce) başlaması ya da menopozun geç (50 yaşından sonra) gelmesi
• Adetlerin seyrek görülmesi
• Meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifen adlı ilaç
• Daha önce rahim içi polip öyküsü

MedlinePlus'a göre kalın bağırsak ya da meme kanseri, safra kesesi hastalığı ve yüksek tansiyonu olan kadınlarda da risk daha yüksek görünmektedir.

Risk etkenlerinin bulunması kanser gelişeceği anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kadınlarda da rahim kanseri görülebilir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre rahim kanserinin belirti göstermeyen kadınlarda kullanılabilecek etkili bir tarama testi yoktur. Bu nedenle belirtilerin zamanında değerlendirilmesi özellikle önemlidir. Belirtileri olan bir kadında hekim önce öykü alır ve jinekolojik muayene yapar. MedlinePlus'ın sıraladığı tanı yöntemleri şunlardır:

• Ultrason: Rahim iç zarının kalınlığı ve rahmin yapısı değerlendirilir. Bkz. Ultrason (USG) nedir?
• Endometrial biyopsi: Rahim iç zarından ince bir tüple doku örneği alınır ve hücreler anormal ya da kanserli görünüp görünmediğine bakmak için mikroskop altında incelenir.
• Histeroskopi: İnce, ışıklı bir kamerayla rahmin içi doğrudan görüntülenir ve gerekirse örnek alınır.
• Sonohisterografi: İnce bir tüple rahim içine sıvı verilirken vajinal ultrason görüntüleri alınır; rahim içinde anormal bir kitle olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.
• MR: Güçlü mıknatıslarla iç organların görüntüleri elde edilir. Bkz. MR nedir?

MedlinePlus, smear testinin rahim kanseri şüphesi doğurabileceğini ancak tanı koydurmadığını belirtir.

Evreleme

MedlinePlus'a göre kanser saptanırsa, vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığını görmek için görüntüleme tetkikleri yapılabilir; buna evreleme denir. Evre 1'de kanser yalnız rahimdedir; evre 2'de rahim ve rahim ağzındadır; evre 3'te rahim dışına yayılmış ancak leğen bölgesinin dışına çıkmamıştır; evre 4'te ise bağırsak, mesane, karın içi ya da başka organlara yayılmış olabilir. NHS'e göre kanserin yayılıp yayılmadığı, tedavi seçimini etkileyen etkenlerden biridir.

Tedavi nasıl yapılır?

NHS'e göre tedavi; kanserin büyüklüğüne, yerine, ne kadar yayıldığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre uzman ekiple birlikte planlanır.

• Ameliyat: NHS'e göre özellikle erken evrede temel tedavidir. Rahim ve rahim ağzının alınması (histerektomi) en sık uygulanan yöntemdir. Gerekirse yumurtalıklar ve yumurta kanalları, rahim çevresindeki lenf bezleri ve vajinanın üst bölümü de alınabilir.
• Radyoterapi (ışın tedavisi): Ameliyatın mümkün olmadığı durumlarda ana tedavi olarak, büyük ya da yayılmış kanserlerde veya kanserin geri dönmesini önlemek amacıyla ameliyattan sonra kullanılabilir.
• Kemoterapi: Tek başına ya da radyoterapiyle birlikte, ameliyattan sonra veya ileri evrede hastalığı kontrol altına almak için kullanılabilir. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Hormon tedavisi: NHS'e göre kanser rahim dışına yayıldığında belirtileri hafifletmek ve hastalığı kontrol altına almak için ya da ameliyat ve radyoterapinin uygun olmadığı durumlarda kullanılabilir.
• Bağışıklık tedavisi (immünoterapi): NHS'e göre ileri ya da tekrarlayan rahim kanserinde, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini bulup yok etmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.

Doğurganlık ve tedavi

NHS, uzman ekibin tedavinin doğurganlık üzerindeki olası etkisini kişiyle konuşacağını belirtir. Henüz çocuk sahibi olmamış ya da gebelik planı olan kadınların bu konuyu tedavi başlamadan önce ekiple ayrıntılı konuşması önemlidir.

Risk azaltılabilir mi?

MedlinePlus'a göre sağlıklı kiloyu korumak rahim kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir. MedlinePlus ayrıca bir yıldan uzun süre doğum kontrol hapı kullanımının daha düşük riskle ilişkili olduğunu belirtir; ancak hormon içeren her ilacın kullanımı, kişinin genel sağlık durumuna göre hekimle birlikte değerlendirilmelidir. Menopoz yakınmaları için hormon tedavisi düşünen kadınların da olası yararları ve riskleri hekimleriyle konuşması önerilir. Bkz. Sağlıklı kilo verme

Diyabet ve yüksek tansiyon gibi süregen hastalıkların düzenli kontrolü de genel sağlık açısından önemlidir.

Hekime giderken nelere dikkat edebilirsiniz?

Kanama ya da akıntıyla ilgili yakınmaları hekime anlatmak bazen zor gelebilir. Görüşmeyi kolaylaştırmak için önceden birkaç not almanız yararlı olur:

• Kanamanın ilk ne zaman başladığı, ne sıklıkla tekrarladığı ve miktarı
• Son adet tarihiniz ve menopoza ne zaman girdiğiniz
• Kanamanın cinsel ilişkiyle ilişkili olup olmadığı
• Kullandığınız ilaçlar; özellikle hormon içeren ilaçlar ve meme kanseri tedavisinde kullanılan hormon ilaçları
• Diyabet, yüksek tansiyon ya da PKOS gibi sağlık sorunlarınız
• Sizde ya da ailenizde kanser veya Lynch sendromu (kanser riskini artıran kalıtsal bir durum) öyküsü olup olmadığı; NHS bunun hekime söylenmesini önerir

Bu bilgiler, hekimin hangi tetkiklerin gerektiğine karar vermesine yardımcı olur. NHS'e göre muayene için kadın bir hekim ya da hemşire isteyebilirsiniz; hekim muayeneden önce ne yapılacağını açıklamalı ve sorularınızı yanıtlamalıdır. Tanı ve tedavi sürecinde sorularınızı yazılı olarak hazırlamak, bilgilerin akılda kalmasını kolaylaştırır.