Rahim ağzı kanseri (serviks kanseri) nedir? Belirtileri ve korunma

Rahim ağzı kanseri nedir?

Rahim ağzı, rahmin alt ucunda yer alan ve vajinaya açılan dar bölümdür. CDC rahim ağzı kanserini, rahim ağzındaki hücrelerin kontrolsüz büyümesiyle ortaya çıkan bir hastalık olarak tanımlar.

MedlinePlus'a göre rahim ağzı kanseri genellikle bir anda ortaya çıkmaz. Önce rahim ağzı yüzeyindeki hücrelerde displazi adı verilen kanser öncesi değişiklikler gelişir. Bu değişiklikler tedavi edilmezse yıllar içinde kansere ilerleyebilir. Bu yavaş gelişim, rahim ağzı kanserini tarama testleriyle önlenebilir kanserlerden biri hâline getirir. Bkz. Rahim ağzı hücre değişiklikleri (servikal displazi) nedir?

Rahim ağzı kanseri, rahmin iç zarından gelişen rahim (endometrium) kanserinden farklı bir hastalıktır. Bkz. Rahim kanseri (endometrium kanseri) nedir?

HPV ile ilişkisi

CDC'ye göre rahim ağzı kanserinin başlıca nedeni, belirli HPV türleriyle uzun süren enfeksiyondur. MedlinePlus, HPV'nin deri teması ve cinsel yolla bulaştığını belirtir.

HPV çok yaygın bir virüstür. CDC, cinsel olarak aktif kişilerin en az yarısının yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaştığını, ancak bu kişilerin yalnız küçük bir bölümünde kanser geliştiğini belirtir. CDC'nin vurguladığı gibi asıl risk, belirli HPV türleriyle enfeksiyonun uzun süre devam etmesidir. Bkz. HPV enfeksiyonu

Risk etkenleri

MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Cinsel yaşamın erken yaşta başlaması
• Birden fazla cinsel eş
• HPV aşısı olmamak
• Ekonomik açıdan dezavantajlı olmak
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması; örneğin HIV enfeksiyonu
• Sigara içmek. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar

CDC'ye göre rahim ağzı olan herkes risk altındadır ve hastalık en sık 30 yaş üzerindeki kadınlarda görülür.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre erken evre rahim ağzı kanseri çoğu zaman belirti vermez. Belirtiler genellikle hastalık ilerledikçe ortaya çıkar. NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Sizin için olağan olmayan vajinal kanama: Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında, adet aralarında veya menopozdan sonra kanama
• Vajinal akıntıda değişiklik
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Bel, leğen bölgesi ya da alt karın ağrısı

MedlinePlus, daha yoğun ya da uzun süren adet kanamalarını da belirtiler arasında sayar. İleri evrede ise MedlinePlus'a göre karın ve leğen ağrısı, kemik ağrısı, yorgunluk ve kilo kaybı görülebilir.

NHS, bu belirtilerin yaygın olduğunu ve pek çok farklı durumdan kaynaklanabileceğini vurgular; ancak kanserden kaynaklanıyorsa erken fark edilmesinin tedavide önemli olduğunu belirtir.

Tarama: kanseri önlemenin anahtarı

Rahim ağzı kanserinin en önemli özelliklerinden biri, kanser öncesi değişikliklerin tarama testleriyle yakalanabilmesidir. CDC, tarama testlerinin ve HPV aşısının rahim ağzı kanserini önlemeye yardımcı olduğunu vurgular. MedlinePlus'ın aktardığı tarama yöntemleri şunlardır:

• Smear testi (Pap testi): Rahim ağzından alınan hücreler mikroskop altında incelenir. Bkz. Smear testi nedir?
• HPV testi: Yüksek riskli HPV türlerinin varlığı araştırılır. MedlinePlus, bu testin özellikle 30 yaş üzerinde kullanıldığını belirtir.

Tarama sonucunda anormal hücreler bulunursa bu, kanser olduğunuz anlamına gelmez. Çoğu durumda saptanan değişiklik kanser öncesi bir değişikliktir ve kolposkopi ile daha ayrıntılı değerlendirilir. Gerekirse anormal hücreler basit bir işlemle çıkarılır ve böylece kansere ilerlemeleri önlenmiş olur. Bu nedenle anormal bir tarama sonucundan sonra önerilen kontrol ve tedavileri aksatmamak çok önemlidir.

Tarama testleri belirtisi olmayan kişiler içindir. Belirtileriniz varsa bir sonraki tarama tarihinizi beklemeden hekime başvurmalısınız. Hangi yaşta, hangi testle ve ne sıklıkla tarama yaptırmanız gerektiğini hekiminize ya da aile hekiminize danışın.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre tarama testinde anormallik bulunursa ya da belirtiler varsa şu incelemeler yapılır:

• Kolposkopi: Rahim ağzının büyüteçli bir cihazla incelenmesi
• Biyopsi: Anormal görünen alandan doku örneği alınması
• Koni biyopsisi: Rahim ağzından koni biçiminde daha büyük bir doku parçasının çıkarılması

Kanser saptanırsa, MedlinePlus'a göre hastalığın yayılımını belirlemek (evreleme) için bilgisayarlı tomografi ve MR gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi, hastalığın evresine, kanserin büyüklüğüne, kişinin yaşına, genel sağlığına ve çocuk sahibi olma isteğine göre planlanır. MedlinePlus'ın aktardığı seçenekler şunlardır:

Kanser öncesi değişikliklerde:

• Tel halka ile çıkarma (LEEP)
• Bistüriyle koni biyopsisi
• Dondurma tedavisi (kriyoterapi)
• Lazer tedavisi

Kanser saptandığında:

• Radikal histerektomi: Rahmin, rahim ağzının ve çevre dokuların ameliyatla alınması
• Radyoterapi ile birlikte kemoterapi: Özellikle daha ileri evrelerde kullanılır. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Pelvik ekzantrasyon: MedlinePlus'a göre hastalığın leğen bölgesinde yaygın olduğu bazı durumlarda, leğen bölgesindeki organların bir kısmının ya da tamamının çıkarıldığı kapsamlı bir ameliyattır.

Tedavi seçenekleri ve olası etkileri, uzman ekiple ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Erken evrede saptanan ve çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda doğurganlığın korunmasına yönelik seçeneklerin olup olmadığı da bu görüşmede sorulabilir; size uygun olup olmadığına uzman ekip karar verir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre tedaviden sonra kanser geri dönebilir. Ayrıca tedaviye bağlı olarak cinsel işlevde, bağırsak ve mesane işlevlerinde sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle tedavi sonrası düzenli kontroller ve gerektiğinde destekleyici tedaviler önemlidir. Bu konularda yaşadığınız yakınmaları hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin. Tedavinin türüne göre ortaya çıkabilecek etkiler farklıdır; örneğin ameliyat, radyoterapi ve kemoterapinin her birinin kendine özgü yan etkileri vardır. Tedavi başlamadan önce size önerilen yöntemin olası kısa ve uzun dönem etkilerini sormanız, sonrasında karşılaşabileceğiniz değişikliklere hazırlıklı olmanızı sağlar.

Tanı sonrası destek ve günlük yaşam

Kanser tanısı almak, kişiyi ve ailesini duygusal olarak derinden etkileyebilir. Tedavi seçeneklerini, olası yan etkileri ve tedavinin cinsel yaşam, doğurganlık ve günlük yaşam üzerindeki etkilerini uzman ekibinizle açıkça konuşmanız önemlidir. Sorularınızı önceden yazmak ve görüşmelere bir yakınınızla gitmek, bilgilerin akılda kalmasını kolaylaştırır.

MedlinePlus'ın belirttiği gibi tedavi sonrasında cinsel işlevlerde, bağırsak ve mesane alışkanlıklarında değişiklikler olabilir. Bu yakınmalar için destekleyici tedaviler ve öneriler bulunabilir; utanmadan ve çekinmeden hekiminize ya da hemşirenize danışın. Psikolojik destek almak, hasta gruplarıyla bağlantı kurmak ve yakınlarınızdan pratik yardım istemek süreci kolaylaştırabilir. Tedavi sonrası kontrolleri aksatmamak, olası bir tekrarın erken fark edilmesini sağlar.

Korunma

MedlinePlus ve CDC'nin önerdiği korunma yolları şunlardır:

• HPV aşısı: CDC ve MedlinePlus, aşının rahim ağzı kanserini önlemede önemli bir rol oynadığını belirtir. Aşının hangi yaşta ve kaç dozda uygulanacağını hekiminize danışın. Bkz. Erişkin aşılama
• Düzenli tarama testleri: Smear ve/veya HPV testi
• Güvenli cinsel ilişki: Prezervatif kullanımı ve eş sayısının sınırlı tutulması
• Sigarayı bırakmak