Koroner stent ve balon anjiyoplasti: nasıl yapılır, sonrası nasıl?

Koroner stent ve balon anjiyoplasti nedir?

Kalp kası, koroner arterler adı verilen damarlarla beslenir. Bu damarların iç duvarında zamanla yağ, kolesterol ve başka maddelerden oluşan plaklar birikebilir. Bu süreç damar sertliği (ateroskleroz) olarak bilinir ve damarın daralmasına yol açar. Daralan damar kalp kasına yeterli kan taşıyamadığında eforla gelen göğüs ağrısı (anjina) ortaya çıkabilir; damar aniden tamamen tıkanırsa kalp krizi gelişir.

MedlinePlus'a göre anjiyoplasti, daralmış ya da tıkanmış kalp damarlarını ucunda küçük bir balon bulunan bir kateterle açma işlemidir. Balon, daralmış bölgede şişirilerek plağı damar duvarına doğru iter ve kan akımının yolunu genişletir.

Stent ise MedlinePlus'ın tanımıyla koroner arterin içinde genişleyen küçük, metal ağ yapısında bir tüptür. Damar açıldıktan sonra yerinde kalır ve damarın yeniden kapanmasını önlemeye yardımcı olur. MedlinePlus'a göre bugün en sık kullanılan stentler, damarın uzun vadede yeniden daralmasını önlemeye yardımcı olan bir ilaçla kaplı ilaçlı stentlerdir.

Bu işlem, kalp damarlarının görüntülendiği koroner anjiyografiyle çoğu zaman aynı seansta yapılır: Önce anjiyografiyle daralma saptanır, uygun bulunursa hemen ardından balon ve stent uygulanır. Anjiyografi hakkında bilgi için bkz. Anjiyo (koroner anjiyografi) nedir?

Hangi durumlarda yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre koroner anjiyoplasti ve stent şu durumlarda kullanılır:

• İlaçlarla kontrol altına alınamayan anjina: Eforla gelen göğüs ağrısı ya da baskı hissi, ilaç tedavisine rağmen sürüyorsa.
• Kalp krizi: NHS'e göre kalp krizinde acil tedavi olarak uygulanır ve bu durumda hayatta kalma şansını pıhtı eritici ilaçlara kıyasla artırabilir. Bkz. Kalp krizi belirtileri
• MedlinePlus, kalp yetmezliğine yol açan damar tıkanıklıklarını da işlemin kullanıldığı durumlar arasında sayar.

Bypass ameliyatı ne zaman tercih edilir?

NHS'e göre koroner bypass ameliyatı, birden fazla damarda daralma olduğunda ya da damarların yapısı anjiyoplastiye uygun olmadığında düşünülebilir. Bypass ameliyatında vücudun başka bir yerinden alınan sağlıklı bir damar parçasıyla daralmış bölgenin ötesine yeni bir kan yolu oluşturulur. Hangi yöntemin uygun olduğuna, damarların durumuna ve kişinin genel sağlığına göre kardiyolog ve gerektiğinde kalp ve damar cerrahı birlikte karar verir.

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre işlem öncesinde şu noktalara dikkat edilir:

• Açlık: İşlemden önce genellikle 6–8 saat bir şey yenmemesi ve içilmemesi istenir.
• İlaçlarınız: Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve şeker ilaçlarını ekibe bildirin; hangi ilaca devam edeceğinizi hekiminiz söyler.
• Alerjiler: Kontrast madde (ilaçlı boya), iyot ya da ilaç alerjiniz varsa mutlaka belirtin.
• Gebelik: Gebelik olasılığınız varsa ekibe bildirin.

Acil durumlarda, örneğin kalp krizi sırasında, bu hazırlıkların bir kısmı yapılamayabilir; ekip gerekli önlemleri işlem sırasında alır.

İşlem nasıl yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre işlem genel olarak şu adımlarla yapılır:

1. Kateterin gireceği bölgeye lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) uygulanır; kişi genellikle uyanıktır. Kateter bilekten, kasıktan ya da koldan bir atardamara yerleştirilir.
2. İnce ve esnek bir tüp (kateter), röntgen görüntüsü eşliğinde kalp damarlarının başlangıcına ilerletilir.
3. Kontrast madde verilerek damarlar görüntülenir ve daralmış bölge belirlenir.
4. Çok ince bir kılavuz tel daralmış bölgenin ötesine geçirilir.
5. Ucunda balon bulunan kateter bu tel üzerinden daralmış bölgeye ilerletilir ve balon şişirilerek damar genişletilir.
6. Stent, çoğunlukla balonun üzerine yerleştirilmiş olarak gönderilir; balon şişirildiğinde stent açılır ve damar duvarına yerleşir.
7. Balon söndürülüp çıkarılır; stent damarın içinde kalıcı olarak kalır.

NHS'e göre işlem genellikle 30 dakika ile 2 saat arasında sürer. Ekip, işlem boyunca kalp ritminizi ve tansiyonunuzu izler; kendinizi kötü hissederseniz hemen söyleyin.

İşlemden sonra iyileşme

NHS'e göre anjina nedeniyle işlem yapılan kişiler genellikle aynı gün ya da ertesi gün eve döner; kalp krizi nedeniyle işlem yapılanlar ise birkaç gün hastanede kalabilir. MedlinePlus'a göre kişiler çoğu zaman birkaç saat içinde yürüyebilir ve iyileşme genellikle yaklaşık bir hafta içinde tamamlanır.

NHS'in iyileşme önerileri şunlardır:

• Giriş yeri: Kateterin girdiği yerde birkaç gün sürebilen morarma ve hassasiyet olağandır. Yarayı temiz tutun ve enfeksiyon belirtilerini izleyin.
• Göğüste hassasiyet: Birkaç gün içinde geçmesi beklenir.
• Ağır kaldırma ve yorucu etkinlikler: Yaklaşık bir hafta kaçının.
• Araç kullanma: En az bir hafta araç kullanmayın; ağır vasıta kullanıyorsanız kurallar daha sıkı olabilir, hekiminize danışın.
• İşe dönüş: Çoğu kişi yaklaşık bir hafta sonra işine dönebilir; acil yapılan işlemlerden sonra bu süre uzayabilir.

Cinsel yaşam ve günlük etkinlikler

NHS'e göre anjina nedeniyle cinsel yaşamı etkilenen kişiler, kendilerini hazır hissettiklerinde daha etkin bir cinsel yaşama dönebilir. NHS, cinsel ilişkinin kalbe getirdiği yükün birkaç kat merdiven çıkmaya benzediğini belirtir. Günlük etkinliklerinizi ise yorgunluğunuza göre kademeli olarak artırın; zorlandığınızı hissettiğinizde dinlenin ve göğüs ağrısı olursa etkinliği bırakın.

Kontroller

Taburcu olurken kontrol randevunuzun ne zaman olduğunu, hangi ilaçları ne kadar süre kullanacağınızı ve hangi belirtilerde hemen başvurmanız gerektiğini öğrenin. Kontrollerde hekim belirtilerinizi değerlendirir, ilaçlarınızı gözden geçirir ve gerekirse efor testi ya da ekokardiyografi gibi tetkikler isteyebilir.

Pıhtı önleyici ilaçlar

NHS'e göre kişilerin çoğu, stentin içinde pıhtı oluşmasını önlemek için işlemden sonra bir yıla kadar kan sulandırıcı (pıhtı önleyici) ilaçlar kullanır ve bu ilaçlardan bazılarına ömür boyu devam edilir. NHS, bu ilaçların erken bırakılmasının kalp krizi riskini belirgin şekilde artırdığını vurgular. Diş tedavisi ya da başka bir ameliyat nedeniyle ilaçlarınızı bırakmanız istenirse, önce sizi izleyen kardiyoloğa danışın.

Kardiyak rehabilitasyon ve yaşam tarzı

NHS'e göre kardiyak rehabilitasyon hastanede başlar ve izleyen haftalarda sürer. MedlinePlus, anjiyoplastinin kan akımını düzeltse de damar sertliğinin kendisini ortadan kaldırmadığını hatırlatır; bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri büyük önem taşır:

• Sigarayı bırakmak
• Kalp dostu beslenmek
• Düzenli egzersiz yapmak
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekerini kontrol altında tutmak

Bkz. Kardiyak rehabilitasyon ve Kalp sağlığı için yaşam tarzı önerileri

Olası riskler

NHS'e göre ciddi komplikasyon riski genel olarak düşüktür; ancak risk kişinin yaşına, genel sağlık durumuna ve daha önce kalp krizi geçirip geçirmediğine göre değişir. MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:

• Kontrast maddeye ya da kullanılan ilaçlara alerjik tepki
• Kateterin girdiği yerde kanama ya da pıhtı
• Stentin içinde pıhtı oluşumu ya da stent içinde yeniden daralma (restenoz)
• Kalp kapağına ya da damarlara zarar verilmesi
• Kalp krizi ve inme
• Ritim bozuklukları
• Böbrek yetmezliği

Bu riskler, işlemin sizin için beklenen yararlarıyla birlikte işlem öncesinde anlatılır.