Perikardit (kalp zarı iltihabı) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Perikardit nedir?

Kalbin dış yüzeyi, perikard adı verilen iki katlı ince bir zarla sarılıdır. Bu iki kat arasında az miktarda kayganlaştırıcı sıvı bulunur; böylece kalp her atımda sürtünmeden rahatça hareket eder. Perikard aynı zamanda kalbi korur ve göğüs boşluğundaki yerini sabitler.

MedlinePlus perikarditi, kalbin çevresindeki bu kese benzeri örtünün iltihaplanması olarak tanımlar. İltihaplanan zar katmanları birbirine sürtünür; ağrının temel kaynağı da budur. Bazı durumlarda iltihaba bağlı olarak zarın katmanları arasında fazla sıvı birikir.

MedlinePlus'a göre perikardit en çok 20–50 yaş arasındaki erkekleri etkiler; ancak her yaşta ve her cinsiyette görülebilir.

Perikardit, kalp kasının iltihabı olan miyokarditle birlikte de görülebilir. Bkz. Miyokardit (kalp kası iltihabı)

Perikardit neden olur?

NHS'e göre perikarditin en sık nedeni soğuk algınlığı ya da grip gibi viral enfeksiyonlardır; ancak nedenin doğrulanması çoğu zaman zordur. MedlinePlus'ın sıraladığı diğer olası nedenler şunlardır:

• Bakteri ve mantar enfeksiyonları, verem (tüberküloz) dahil
• Otoimmün hastalıklar: Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırdığı hastalıklar
• Kalp krizi sonrasında gelişen iltihap
• Göğüs travması
• Böbrek yetmezliği
• Kanser ve göğüs bölgesine uygulanan ışın tedavisi (radyoterapi)
• HIV/AIDS
• Bazı ilaçlar
• Miyokardit (kalp kası iltihabı)

Bazı kişilerde ayrıntılı araştırmaya rağmen belirli bir neden bulunamaz.

Belirtileri nelerdir?

Göğüs ağrısının özellikleri

NHS'e göre perikarditin ana belirtisi göğüs ağrısıdır. Bu ağrının tipik özellikleri şunlardır:

• Keskin ya da bıçak saplanır gibi, batıcı bir ağrıdır.
• Derin nefes almak, yutkunmak, öksürmek ve sırt üstü uzanmakla artar.
• Oturmak ya da öne doğru eğilmek ağrıyı hafifletir.
• Omuzlara, kollara ya da karın bölgesine yayılabilir.

Eşlik edebilecek diğer belirtiler

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı diğer belirtiler şunlardır:

• Ateş, üşüme, titreme ya da terleme
• Kuru öksürük
• Eklem ağrıları
• Halsizlik ve yorgunluk
• Nefes almakta güçlük
• Bacaklarda şişlik (özellikle sıvı birikimi ya da kalp zarının sertleşmesi gibi komplikasyonlarda)

Perikardit ağrısı kalp krizi ağrısıyla karışabilir. Kalp krizi ağrısı daha çok baskı, sıkışma ya da ağırlık şeklinde hissedilir; ancak bu ayrım her zaman net değildir ve evde güvenle yapılamaz. Göğüs ağrısının olası nedenleri için bkz. Göğüs ağrısı neden olur?

Perikardit nasıl teşhis edilir?

Hekim yakınmalarınızı dinler, yakın zamanda enfeksiyon geçirip geçirmediğinizi ve başka hastalıklarınızı sorar. MedlinePlus'a göre muayenede kalbi steteskopla dinlerken iltihaplı zar katmanlarının birbirine sürtünmesinden kaynaklanan perikard sürtünme sesi duyulabilir.

NHS ve MedlinePlus'a göre tanıda şu testlerden yararlanılır:

• EKG (elektrokardiyografi): Perikarditte görülebilen elektriksel değişiklikleri gösterir ve kalp krizinden ayırmaya yardımcı olur. Bkz. EKG nedir?
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalp zarında sıvı birikip birikmediğini ve kalbin işlevini gösterir.
• Göğüs röntgeni
• Kalp MR'ı veya bilgisayarlı tomografi: Zarın kalınlaşmasını ve iltihabı ayrıntılı gösterebilir.
• Kan testleri: İltihap göstergeleri (CRP ve sedimantasyon), enfeksiyon araştırması için kan kültürü ve otoimmün hastalık şüphesinde ANA gibi testler istenebilir. Bkz. CRP ve sedimantasyon testi

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, perikarditin nedenine ve ağırlığına göre hekim tarafından planlanır.

İlaç tedavisi

• İltihap giderici ağrı kesiciler: NHS'e göre genellikle ilk seçenektir. MedlinePlus bunların çoğu zaman kolşisin adlı ilaçla birlikte kullanıldığını belirtir.
• Kolşisin: NHS'e göre özellikle ilk tedaviye yanıt alınamadığında ya da perikardit tekrarladığında reçete edilir.
• Kortizon (steroid) grubu ilaçlar: Bazı durumlarda kullanılabilir.
• Antibiyotik ya da mantar ilaçları: Bakteriyel veya mantar enfeksiyonu saptanırsa nedene yönelik verilir.

İltihap giderici ağrı kesiciler, başka hastalıkları olan ya da başka ilaçlar kullanan kişiler için uygun olmayabilir. Hangi ilacı ne kadar süre kullanacağınızı hekiminiz belirler; ilaçları kendi başınıza başlamayın ya da yarıda bırakmayın.

Ağrıyı hafifletmek için

NHS, dik oturmanın ya da öne eğilmenin ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabileceğini belirtir. İyileşme döneminde ağır efordan kaçınma ve spora dönüş zamanı hekiminizle birlikte belirlenmelidir.

Sıvı birikimi ve ileri tedaviler

MedlinePlus'a göre kalp zarında çok sıvı biriktiğinde bu sıvının iğneyle boşaltılması (perikardiyosentez) gerekebilir. Zarın kalınlaşıp sertleştiği ağır durumlarda zarın bir bölümünün cerrahiyle çıkarılması (perikardiyektomi) gündeme gelebilir.

Perikardit mi, kalp krizi mi?

Göğüs ağrısı olan biri için en önemli soru, ağrının kalp krizinden kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır. Perikardit ağrısı tipik olarak nefesle ve pozisyonla değişen, keskin bir ağrıdır. NHS'in kalp krizi için tarif ettiği ağrı ise daha çok göğüste sıkışma, baskı ya da ağırlık şeklindedir; kollara, sırta, boyna ya da çeneye yayılabilir ve terleme, bulantı, nefes darlığı eşlik edebilir.

Bununla birlikte iki durum birbirine benzeyebilir ve aynı kişide farklı belirtiler bir arada görülebilir. EKG ve kan testlerinde de benzer değişiklikler ortaya çıkabilir. Bu nedenle hekimler ayrımı yapmak için muayene bulgularını, EKG'yi, kan testlerini ve ekokardiyografiyi birlikte değerlendirir. Ağrınızın perikardite mi yoksa kalp krizine mi bağlı olduğunu kendi başınıza ayırt etmeye çalışmayın; şüphe varsa 112'yi arayın.

İyileşme süreci ve tekrarlama

NHS'e göre çoğu kişi birkaç hafta içinde kendini daha iyi hisseder. MedlinePlus, zamanında tedavi edildiğinde kişilerin çoğunun 2–3 ay içinde iyileştiğini belirtir.

Perikardit bazı kişilerde tekrarlayabilir. Tekrarlayan ataklarda hekim, altta yatan bir neden olup olmadığını yeniden araştırabilir; örneğin otoimmün bir hastalık ya da böbrek sorunu açısından ek testler isteyebilir. Ağrı yeniden başlarsa bunu "aynı hastalık, kendiliğinden geçer" diye beklemek yerine hekiminize başvurun. Tekrarlama durumunda tedavi yeniden düzenlenebilir.

İyileşme döneminde şu noktalar yararlı olabilir:

• Önerilen ilaçları belirlenen süre boyunca düzenli kullanın.
• Kontrol randevularını ve istenen testleri aksatmayın.
• Ateşiniz, nefes darlığınız ya da bacaklarınızda şişlik ortaya çıkarsa hekiminize bildirin.
• Spora ve yoğun egzersize hekiminizin onayıyla dönün.

Olası komplikasyonlar

NHS, perikarditin genellikle ciddi olmadığını, ancak bazen ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtir. MedlinePlus iki önemli komplikasyonu tanımlar:

• Perikardiyal efüzyon (kalp zarında sıvı birikmesi): Zar katmanları arasında sıvı toplanır. MedlinePlus, kalp çevresinde sıvı birikmesinin ve kalp işlevinin bozulmasının hastalığı ağırlaştırabileceğini belirtir. Sıvı fazla miktarda birikirse kalbin kanla dolmasını zorlaştırabilir; bu durum acil değerlendirme gerektirebilir.
• Konstriktif perikardit: Uzun süren ya da ağır iltihap sonucunda zar kalınlaşıp sertleşir ve yara dokusu (skar) gelişir. Sertleşen zar kalbi dışarıdan sıkıştırır; kalp yetmezliğine benzer belirtiler, örneğin nefes darlığı ve bacaklarda şişlik ortaya çıkabilir.