Kısaca
Gece idrara çıkma (noktüri), uyku sırasında idrar yapmak için uyanma durumudur. MedlinePlus'a göre vücudun ürettiği idrar miktarı geceleri normalde azalır; bu sayede çoğu insan idrara kalkmadan 6–8 saat uyuyabilir. Yatmadan önce çok fazla sıvı, kafein ya da alkol almak sık görülen nedenler arasındadır; ancak prostat büyümesi, idrar yolu enfeksiyonu, gebelik, diyabet, kalp yetmezliği, böbrek hastalığı ve uyku apnesi gibi durumlar da geceleri sık idrara çıkmaya yol açabilir. Değerlendirmede işeme günlüğü ve idrar tahlili önemli yer tutar; tedavi nedene göre planlanır. MSD Manual'a göre idrar yakınmalarına bacaklarda güçsüzlük eşlik ediyorsa hemen hastaneye başvurulmalıdır; böyle bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.
Gece idrara çıkma (noktüri) nedir?
MSD Manual, gece idrar yapmak için kalkmayı noktüri olarak adlandırır. MedlinePlus'a göre bazı kişiler gece idrar yapmak için uykudan uyanır ve bu durum uyku döngüsünü bozabilir. MSD Manual'a göre çoğu insan günde yaklaşık 4–6 kez, çoğunlukla gündüz idrar yapar; yetişkinler günde normalde yaklaşık 700 mililitre ile 3 litre arasında idrar çıkarır.
MSD Manual'a göre aşırı ya da sık idrara çıkma şu anlamlara gelebilir:
- İdrar miktarının artması (poliüri): Vücut olağandan fazla idrar üretir. MSD Manual'a göre pek çok kişi poliüriyi özellikle gece idrara kalkmak zorunda kaldığı için fark eder.
- İdrar sıklığının artması: Toplam idrar miktarı normaldir, ancak daha sık tuvalete gitme ihtiyacı olur. Buna ani ve acil idrar yapma hissi (sıkışma) eşlik edebilir.
- Her ikisi birden.
Bu ayrım, nedenin bulunmasında yol gösterir. MSD Manual'a göre doktorlar sorunun sık idrara çıkmayla mı yoksa poliüriyle mi ilgili olduğunu anlamak için içilen sıvı ve yapılan idrar miktarlarını sorar; iki durumun en sık nedenleri birbirinden farklıdır. MSD Manual ayrıca toplamda olağandan fazla sıvı içilmese bile yatmaya çok yakın saatte fazla sıvı alındığında gece idrara kalkmanın görülebileceğini belirtir.
Gece idrara çıkmanın nedenleri
Alışkanlıklar
MedlinePlus'a göre akşam saatlerinde çok fazla sıvı içmek gece daha sık idrara çıkmaya yol açabilir; akşam yemeğiyle ya da sonrasında alınan kafein ve alkol de bu soruna neden olabilir. MedlinePlus, yatmadan önce çok miktarda alkol, kafein ya da başka sıvı içmeyi gece idrara çıkmanın sık nedenleri arasında sayar. MSD Manual'a göre alkol ve kafein idrar atılımını artıran maddelerdir. Bkz. Kafein ve uyku
Mesane ve prostat sorunları
- Prostat büyümesi: MedlinePlus iyi huylu prostat büyümesini gece idrara çıkmanın sık nedenleri arasında sayar. MSD Manual'a göre prostat büyümesi 50 yaşın üzerindeki erkeklerde sık idrara çıkmanın en sık nedenidir; idrara başlamada güçlük, zayıf idrar akımı, idrar sonunda damlama ve mesanenin tam boşalmadığı hissi gibi yavaş yavaş kötüleşen yakınmalara yol açabilir. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
- İdrar yolu enfeksiyonu: MSD Manual'a göre mesane enfeksiyonu kadınlarda ve çocuklarda sık idrara çıkmanın en sık nedenidir; sık ve acil idrar yapma ihtiyacı ile idrar yaparken yanma ya da ağrıya yol açabilir. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
- Aşırı aktif mesane: MedlinePlus'a göre aşırı aktif mesane olarak da bilinen sıkışma tipi idrar kaçırmada gündüz ve gece sık idrara çıkma görülür. Bkz. Aşırı aktif mesane
- İdrar yolu taşları: MSD Manual taşları da sık idrara çıkma nedenleri arasında sayar.
Vücudun fazla idrar üretmesine yol açan durumlar
- Diyabet: MedlinePlus diyabeti gece idrara çıkmanın nedenleri arasında sayar. MSD Manual'a göre kontrolsüz diyabet, aşırı idrar üretiminin en sık nedenidir ve aşırı susama ile birlikte görülebilir. Bkz. Tip 2 diyabet nedir?
- Kalp yetmezliği ve bacaklarda şişlik: MedlinePlus, kalp yetmezliğini ve bacaklarda şişliği gece idrara çıkmanın nedenleri arasında sayar. Bkz. Bacakta şişlik (ödem)
- Böbrek hastalıkları: MedlinePlus kronik böbrek hastalığını olası nedenler arasında gösterir. MSD Manual'a göre bazı böbrek hastalıkları böbreklerin geri emdiği sıvı miktarını azaltarak aşırı idrara çıkmaya yol açabilir.
- Hormon sorunları: MSD Manual'a göre antidiüretik hormon, böbreklerin sıvıyı geri emmesine yardımcı olur. Bu hormon yeterince üretilmezse ya da böbrekler hormona uygun yanıt veremezse kişi aşırı idrar yapar. MedlinePlus da diyabet insipitusu ve kandaki kalsiyum düzeyinin yüksek olmasını nedenler arasında sayar.
- Aşırı su içmek: MedlinePlus ve MSD Manual, çok fazla sıvı içmeyi de nedenler arasında gösterir.
İlaçlar
MedlinePlus ve MSD Manual'a göre idrar söktürücü ilaçlar (diüretikler) gibi bazı ilaçlar aşırı idrara çıkmaya yol açabilir. MedlinePlus'a göre gece idrara çıkma idrar söktürücü ilaçlara bağlıysa hekim ilacın günün daha erken saatinde alınmasını önerebilir.
Diğer nedenler
- Uyku sorunları: MedlinePlus'a göre gece sık idrara kalkma, tıkayıcı uyku apnesi ve diğer uyku bozukluklarıyla da ilişkili olabilir; uyku sorunu kontrol altına alındığında gece idrara çıkma geçebilir. Stres ve huzursuzluk da gece uyanmaya neden olabilir. Bkz. Uyku apnesi nedir?
- Gebelik: MedlinePlus gebeliği gece idrara çıkmanın sık nedenleri arasında sayar; MSD Manual'a göre sık idrara çıkma özellikle gebeliğin son aylarında görülür.
- Omurilik sorunları: MSD Manual'a göre sık idrara çıkma seyrek olarak omurilik yaralanması ya da hastalığından kaynaklanır.
Nasıl değerlendirilir?
MedlinePlus'a göre hekim fizik muayene yapar ve yakınmanın ne zaman başladığını, gece kaç kez idrara kalkıldığını ve her seferinde ne kadar idrar yapıldığını, idrar kaçırma olup olmadığını, yatmadan önce ne kadar sıvı içildiğini, kafein ve alkol tüketimini, kullanılan ilaçları, artmış susama, idrar yaparken ağrı, ateş, karın ya da bel ağrısı gibi başka belirtileri, geçmişteki mesane enfeksiyonlarını ve ailede diyabet olup olmadığını sorabilir. Değerlendirmede şu yöntemler kullanılabilir:
- İşeme günlüğü: MedlinePlus, ne kadar sıvı içtiğinizin, ne sıklıkla ve ne kadar idrar yaptığınızın kaydedilmesini, ayrıca her gün aynı saatte ve aynı tartıyla kilonuzun ölçülmesini önerir. Bu kayıt, sorunun sık idrara çıkmayla mı yoksa fazla idrar üretimiyle mi ilgili olduğunu anlamaya yardımcı olur.
- İdrar tahlili ve idrar kültürü: MSD Manual'a göre çoğu kişide idrar tahlili, sıklıkla da idrar kültürü yapılır. Bkz. Tam idrar tahlili
- Kan testleri: MedlinePlus ve MSD Manual'a göre kan şekeri, böbrek işlevini gösteren testler, elektrolitler ve kandaki tuz yoğunluğu (osmolalite) gibi testler istenebilir. Bkz. Açlık kan şekeri testi ve Böbrek fonksiyon testleri
- Fizik muayene: MSD Manual'a göre erkeklerde prostatı değerlendirmek için parmakla makat muayenesi, kadınlarda ise pelvik muayene yapılabilir.
- Ek testler: MSD Manual'a göre doktor kişinin gerçekten olağandan fazla idrar üretip üretmediğinden emin değilse 24 saatlik idrar toplanabilir; bazı durumlarda kişiye bir süre su verilmeden yapılan testler de gerekebilir. Prostat büyümesi düşünülürse PSA kan testi istenebilir. MedlinePlus'a göre sıkışma tipi idrar kaçırma değerlendirmesinde idrar akım testi (üroflowmetri), ultrason, işemeden sonra mesanede kalan idrarın ölçümü ve ürodinami gibi testler de kullanılabilir.
Muayeneye giderken işeme günlüğünüzü, kullandığınız tüm ilaçların listesini ve varsa önceki tahlil sonuçlarınızı yanınızda götürmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Bu konuda
Gece idrara çıkma (noktüri) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi ve öneriler
MedlinePlus ve MSD Manual'a göre tedavi, altta yatan nedene yöneliktir. MSD Manual'a göre örneğin diyabet beslenme düzenlemesi ve egzersizle birlikte insülin ve/veya ağızdan alınan ilaçlarla tedavi edilir; prostat büyümesinin tedavisinde ağızdan alınan ilaçlar ve bazı durumlarda ameliyat yer alır. MedlinePlus'a göre enfeksiyon varsa hekim antibiyotik verir.
Kendi yapabilecekleriniz
- Akşam sıvılarını sınırlayın: MSD Manual'a göre gece idrara kalkmaktan rahatsız olan kişilerin yatmadan önce sıvı alımını azaltması gerekebilir. MedlinePlus, sıkışma tipi idrar kaçırmada yatmadan yaklaşık 2 saat önce sıvı almayı bırakmayı ve gün içinde sıvıyı bir seferde çok değil, az az içmeyi önerir.
- Kafein ve alkolü azaltın: MSD Manual'a göre kahve ya da alkol tüketimini azaltmak bazı kişilerde aşırı idrara çıkmayı azaltabilir. Özellikle akşam yemeğiyle ya da sonrasında almaktan kaçının.
- Mesaneyi tahriş edebilecek besinlere dikkat edin: MedlinePlus, sıkışma tipi idrar kaçırmada kafein, turunçgiller ve meyve suları gibi asitli yiyecekler, baharatlı yiyecekler, yapay tatlandırıcılar ve alkolün bırakılmasının yardımcı olabileceğini belirtir.
- İlaç saatlerini gözden geçirin: MedlinePlus'a göre gece idrara çıkma idrar söktürücü ilaca bağlıysa ilacın günün daha erken saatinde alınması önerilebilir. İlaç saatinizi kendi başınıza değiştirmeyin; hekiminizle konuşun.
- İşeme günlüğü tutun: Hangi alışkanlıkların yakınmaları artırdığını görmenizi sağlar ve hekim görüşmesini kolaylaştırır.
- Uyku sorunlarınızı konuşun: MedlinePlus'a göre gece idrara çıkma uyku sorunu kontrol altına alındığında geçebilir. Bkz. Gece sık uyanma
Tıbbi tedaviler
MSD Manual'a göre hekim aşırı idrara çıkmaya katkıda bulunan idrar söktürücü ilaçların dozunu ayarlayabilir. Gece idrara çıkan yetişkinlerde mesaneyi gevşeten ve mesane kasılmalarını önleyen ilaçlar kullanılabilir; dirençli durumlarda aşırı idrara çıkmayı kontrol etmeye yönelik başka bir ilaç da kullanılabilir. MedlinePlus'a göre mesaneyi gevşeten ilaçlar baş dönmesi, kabızlık ya da ağız kuruluğu gibi yan etkilere yol açabilir; rahatsız edici yan etkileri hekiminize bildirin. İlaç seçimi ve izlemi hekim tarafından yapılmalıdır.
Gece idrara çıkmanın günlük yaşama etkileri
MedlinePlus'a göre gece idrar yapmak için uyanmak uyku döngüsünü bozabilir. MSD Manual'a göre yaşlı yetişkinlerde gece idrara çıkma uyku sorunlarına ve düşmelere katkıda bulunabilir; özellikle kişi tuvalete aceleyle gidiyorsa ya da ortam yeterince aydınlık değilse düşme riski artar. Bu nedenle yatak ile tuvalet arasındaki yolu aydınlatmak ve tuvalete acele etmeden gitmek yararlı olabilir. Düşmeleri önleme konusunda Denge egzersizleri yazısına da bakabilirsiniz.
MSD Manual'a göre yaşlı erkeklerde prostat yaşla birlikte genellikle büyüdüğü için sık idrara çıkma yaygındır. Yaşlı kadınlarda da doğum sonrası pelvik destek dokularının zayıflaması ve menopozdan sonra östrojen kaybı gibi nedenlerle sık idrara çıkma daha sık görülür. Yaşlılar idrar söktürücü ilaçları daha sık kullanabildiği için bu ilaçlar da yakınmalara katkıda bulunabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen hastaneye başvurun ya da 112'yi arayın:
- MSD Manual'a göre idrar yakınmalarına bacaklarda güçsüzlük eşlik ediyorsa; bu bir omurilik sorununun belirtisi olabilir. Omurilik sorunlarında bacaklarda uyuşma, idrar yapamama ya da idrar veya dışkıyı tutamama da görülebilir.
Bir gün içinde hekime başvurun (MSD Manual):
- Ateşle birlikte bel ağrısı varsa; bu bir böbrek enfeksiyonunun belirtisi olabilir.
Bir-iki gün içinde hekime başvurun (MSD Manual):
- Sık idrara çıkma aniden başladıysa
- Özellikle uzun süre sigara içmiş biriyseniz gece terlemesi, öksürük ve kilo kaybı eşlik ediyorsa
Hekiminize başvurun (MedlinePlus ve MSD Manual):
- İdrara kalkmak için uyanma birkaç gün boyunca sürüyorsa ya da gece idrara kalkma sayısı sizi rahatsız ediyorsa
- İdrar yaparken ağrı ya da yanma varsa
- İdrarınızda kan varsa
- Aşırı susamayla birlikte çok miktarda idrar yapıyorsanız
- Erkeklerde idrara başlamada güçlük, idrar akışında zayıflama ya da mesanenin tam boşalmadığı hissi varsa
MSD Manual'a göre uyarı belirtisi olmayan kişilerin genellikle birkaç gün ile bir hafta içinde randevu alması uygundur.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Gece idrara kalkmak normal mi?
MedlinePlus'a göre idrar üretimi geceleri azaldığı için çoğu insan 6–8 saat kalkmadan uyuyabilir; bazı kişiler ise gece idrar yapmak için uyanır ve bu durum uykuyu bölebilir. MedlinePlus'a göre gece idrara kalkma birkaç gün boyunca sürüyorsa ya da kalkma sayısı sizi rahatsız ediyorsa hekiminize başvurun.
Gece sık idrara çıkmak diyabet belirtisi olabilir mi?
Olabilir. MSD Manual'a göre kontrolsüz diyabet aşırı idrar üretiminin en sık nedenidir ve aşırı susamayla birlikte görülebilir. MSD Manual'a göre gerçekten fazla idrar üretimi varsa doktorlar kan şekerini ölçer.
Erkeklerde gece idrara çıkma prostat belirtisi midir?
Olabilir. MSD Manual'a göre prostat büyümesi 50 yaşın üzerindeki erkeklerde sık idrara çıkmanın en sık nedenidir. Ancak MedlinePlus'a göre diyabet, kalp yetmezliği ve uyku apnesi gibi başka nedenler de olabileceğinden değerlendirme gerekir.
Akşam su içmeyi tamamen bırakmalı mıyım?
Kaynaklar sıvıyı tamamen kesmeyi değil, yatmadan önceki saatlerde azaltmayı önerir. MedlinePlus, sıkışma tipi idrar kaçırma için yatmadan yaklaşık 2 saat önce sıvı almayı bırakmayı ve gün içinde yeterli sıvıyı az az içmeyi önerir. Kalp ya da böbrek hastalığınız varsa sıvı miktarını hekiminizle belirleyin.
Gece idrara çıkma için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Prostat ve mesane sorunlarında üroloji, böbrek hastalıklarında nefroloji uzmanı değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Aşırı aktif mesane
- Gece idrara çıkma (noktüri)
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Kalp yetmezliği
- Kronik böbrek hastalığı
- Ödem (vücutta şişlik)
- Prostat büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi)
- Tip 2 diyabet
- Uyku apnesi
- İdrar kültürü
- PSA testi
- Tam idrar tahlili
- Ürodinami
- Üroflowmetri
- İç Hastalıkları
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
- Nefroloji
- Geriatri
- Üroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
