İdrar kaçırma neden olur? Türleri ve tedavisi

İdrar kaçırma nedir?

NIDDK idrar kaçırmayı, idrarın istem dışı olarak sızması olarak tanımlar. Birkaç damla sızıntıdan mesanenin tümüyle boşalmasına kadar farklı düzeylerde olabilir. Kişinin sosyal yaşamını, işini, uykusunu ve cinsel yaşamını etkileyebilir; pek çok kişi utandığı için hekime başvurmayı geciktirir. NHS, idrar kaçırmanın yaygın bir sorun olduğunu ve hekimle bu konuyu konuşmaktan utanılmaması gerektiğini özellikle belirtir.

İdrar kaçırmanın türleri

NHS dört ana tür tanımlar:

• Stres tipi idrar kaçırma: Mesane üzerine baskı bindiğinde, örneğin öksürürken, hapşırırken, gülerken, eğilirken, ağır kaldırırken veya egzersiz yaparken idrar kaçmasıdır. "Öksürünce idrar kaçırma" bu türün tipik örneğidir.
• Sıkışma (urge) tipi idrar kaçırma: Ani ve çok güçlü bir idrara çıkma isteğiyle birlikte ya da hemen ardından idrar kaçmasıdır. Kişi çoğu zaman tuvalete yetişemez. Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma eşlik edebilir.
• Taşma tipi idrar kaçırma: Mesanenin tam olarak boşaltılamaması nedeniyle sık sık az miktarda idrar sızmasıdır.
• Total idrar kaçırma: Mesanenin hiç idrar depolayamaması nedeniyle sürekli ya da çok sık idrar kaçmasıdır.

NHS'e göre stres ve sıkışma tipinin birlikte görüldüğü karışık tip de sık rastlanan bir durumdur.

İdrar kaçırma neden olur?

Nedenler idrar kaçırmanın türüne göre değişir.

Stres tipi idrar kaçırmanın nedenleri

NHS'e göre stres tipi idrar kaçırma genellikle mesaneyi destekleyen pelvik taban kaslarının zayıflaması ya da idrar yolunu kapalı tutan kas halkasının (sfinkter) hasar görmesiyle ortaya çıkar. Gebelik ve normal doğum en sık nedenler arasındadır. NIDDK, menopozun da pelvik taban kaslarının gücünü etkileyebileceğini belirtir.

Sıkışma tipi idrar kaçırmanın nedenleri

NHS'e göre sıkışma tipi idrar kaçırma, mesane duvarındaki kasın (detrüsör kası) aşırı ve istemsiz kasılmasıyla ilişkilidir. Bu duruma aşırı aktif mesane de denir.

Taşma tipi idrar kaçırmanın nedenleri

NHS'e göre taşma tipi idrar kaçırma çoğunlukla mesane çıkışındaki bir tıkanıklıktan kaynaklanır. Erkeklerde bunun en sık nedeni prostat büyümesidir. Prostat büyümesi hakkında bilgi için prostat büyümesi belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Kadınlarda gebelik, doğum ve menopoz

NIDDK'ye göre kadınlarda idrar kaçırmanın en önemli nedenlerinden biri, gebelik ve doğumun pelvik taban kaslarını zayıflatmasıdır. Gebelik sırasında büyüyen rahim mesaneye baskı yapar; normal doğum sırasında ise pelvik taban kasları ve sinirler gerilebilir. Menopozla birlikte hormon düzeylerindeki değişiklikler de pelvik taban kaslarının gücünü etkileyebilir. Bu nedenle doğum sonrası dönemde ve menopoz yıllarında idrar kaçırma daha sık görülür. Doğum sonrası pelvik taban egzersizlerine başlamak için uygun zamanı ve yöntemi hekiminize veya ebenize danışabilirsiniz. Menopoz dönemi hakkında bilgi için menopoz belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Diğer etkenler ve risk faktörleri

NHS ve NIDDK'nin saydığı diğer etkenler şunlardır:

• Fazla kilo ve obezite
• İlerleyen yaş
• Ailede idrar kaçırma öyküsü
• Kabızlık
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Sinirlere zarar veren hastalıklar
• Alkol, kafein ve gazlı içecekler gibi mesaneyi uyaran yiyecek ve içecekler
• Bazı ilaçlar

NIDDK, erkeklerde idrar kaçırmanın prostat büyümesi veya prostat kanseri tedavisi sonrasında görülebildiğini ve prostat kanseri tedavisi sonrası mesane kontrol sorunlarının zamanla düzelebildiğini belirtir. Ani başlayan idrar kaçırmada idrar yolu enfeksiyonu da akla gelmelidir; bkz. idrar yolu enfeksiyonu belirtileri.

İdrar kaçırma nasıl teşhis edilir?

NIDDK'ye göre hekim önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Değerlendirmede şunlar kullanılabilir:

• Mesane günlüğü: Birkaç gün boyunca ne kadar sıvı içtiğinizi, ne zaman ve ne kadar idrara çıktığınızı ve idrar kaçırdığınız anları not etmeniz istenir. Bu kayıt, türün belirlenmesinde çok değerlidir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon veya kan gibi bulguları araştırmak için yapılır.
• Ürodinami testleri: Mesanenin nasıl dolup boşaldığını ve idrar akışını ölçen testlerdir. Özellikle cerrahi planlanan veya tanının net olmadığı durumlarda istenebilir. Bu testi yapan doktorları ürodinami sayfamızda görebilirsiniz.

İdrar kaçırma tedavisi

NIDDK'ye göre tedavi, idrar kaçırmanın türüne bağlıdır. NHS, ilk basamakta cerrahi olmayan yöntemlerin denenmesini önerir.

Yaşam tarzı değişiklikleri

NHS'in önerileri:

• Fazla kilonuz varsa vermek
• Kafeinli içecekleri azaltmak
• Günlük sıvı alımını düzenlemek
• Alkolü azaltmak

NIDDK kabızlığı idrar kaçırmaya katkıda bulunan etkenler arasında saydığı için kabızlığı önlemek de yararlı olabilir.

Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri)

Pelvik taban kasları, mesaneyi ve idrar yolunu destekleyen kaslardır. NHS, özellikle stres tipi idrar kaçırmada bu kasların düzenli egzersizle güçlendirilmesini önerir. NHS'e göre egzersiz programı, günde en az üç kez en az sekiz kasılma içermeli ve en az üç ay sürdürülmelidir. Egzersizlerin doğru kaslarla yapılması önemlidir; bu nedenle programın bir fizyoterapist veya konusunda deneyimli bir sağlık profesyoneli eşliğinde öğrenilmesi yararlıdır.

Mesane eğitimi

NHS'e göre özellikle sıkışma tipi idrar kaçırmada kullanılan mesane eğitimi, idrara çıkma isteği ile tuvalete gitme arasındaki süreyi kademeli olarak uzatmayı öğretir. Bu eğitim genellikle en az altı hafta sürer.

Yardımcı ürünler

NHS, tedavi sürerken ya da tedavinin yeterli olmadığı durumlarda emici pedler ve iç çamaşırları, taşınabilir idrar kapları ve bazı vajinal ya da üretral cihazlar gibi ürünlerin yaşamı kolaylaştırabileceğini belirtir.

İlaçlar

NHS'e göre ilaçlar daha çok sıkışma tipi idrar kaçırmada, mesane kasının aşırı kasılmasını azaltan ilaç grupları şeklinde kullanılır. Stres tipi idrar kaçırmada ve gece sık idrara çıkmada da bazı ilaçlar seçenek olabilir. Bu ilaçların yan etkileri ve kullanılmaması gereken durumlar olduğundan seçim hekim tarafından yapılır.

Cerrahi ve girişimsel tedaviler

NHS'e göre cerrahi olmayan yöntemler yeterli olmadığında:

• Stres tipi idrar kaçırmada: İdrar yolunu destekleyen askı (sling) ameliyatları gibi cerrahi yöntemler uygulanabilir.
• Sıkışma tipi idrar kaçırmada: Mesane kasına botulinum toksini enjeksiyonu, mesaneyi kontrol eden sinirleri uyaran cihazlar (sinir stimülasyonu) veya nadiren mesaneyi büyütme ameliyatları değerlendirilebilir.

Cerrahi seçeneklerin yararları ve riskleri kişiye göre değişir; karar uzman hekimle birlikte verilmelidir. İdrar kaçırma ameliyatı yapan doktorlar için idrar kaçırma ameliyatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Günlük yaşamda yapılabilecekler

• Mesane günlüğü tutarak hangi durumlarda idrar kaçırdığınızı fark edin.
• Akşam saatlerinde kafeinli ve alkollü içecekleri azaltın.
• Pelvik taban egzersizlerini günlük rutininize ekleyin.
• Cilt tahrişini önlemek için bölgeyi temiz ve kuru tutun.

İdrar kaçırma için hangi doktora gidilir?

İlk adım olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz. Erkeklerde ve tüm türlerin ayrıntılı değerlendirmesinde üroloji, kadınlarda ise kadın hastalıkları ve doğum ya da üroloji uzmanları ilgilenir. Pelvik taban egzersiz programları için fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları ve fizyoterapistler destek verebilir. İlgili doktorlar için idrar kaçırma konu sayfamıza bakabilirsiniz.