Gaz ve şişkinlik neden olur? Nedenleri ve rahatlama yolları

Gaz ve şişkinlik nedir?

NIDDK'ye göre gaz, geğirme ya da makattan gaz çıkarma yoluyla dışarı atılır. Yutulan hava geğirmeyle mideden çıkmazsa bağırsaklara geçip makattan atılabilir. NHS'e göre gaz çıkarmak genellikle endişe edilecek bir durum değildir; herkes gaz çıkarır, bazı kişiler diğerlerinden daha fazla. NIDDK, kişilerin genellikle günde 30 kereye kadar geğirdiğini; araştırmalara göre makattan gaz çıkarmanın ortalama günde 8 ile 14 kez olduğunu ve uzmanların günde 25 kereye kadar gaz çıkarmayı normal kabul ettiğini belirtir.

NIDDK'ye göre gaz yakınmaları kişiden kişiye değişir; sık görülenler şunlardır:

• Geğirme: Midedeki gazın ağızdan çıkması.
• Şişkinlik: Karında doluluk ya da şişme hissi.
• Karında gerginleşme (distansiyon): Karnın olağandan büyük hâle gelmesi. NIDDK'ye göre şişkinlik yaşayanların yalnız yaklaşık yarısında distansiyon da vardır.
• Gaz çıkarma (flatulans): Gazın makattan atılması. NIDDK'ye göre gazın hoş olmayan kokusu içindeki kükürtten kaynaklanabilir.

NHS'e göre şişkinliğe karın ağrısı ya da rahatsızlık, karında guruldama ve olağandan fazla gaz çıkarma eşlik edebilir. NIDDK'ye göre gaz yakınmaları sık oluyorsa, sizi rahatsız ediyorsa ya da günlük etkinliklerinizi etkiliyorsa bir sorun olarak ele alınabilir.

Gaz neden oluşur?

NHS'e göre şişkinliğin en sık nedeni bağırsakta çok fazla gaz bulunmasıdır. NIDDK'ye göre daha fazla hava yuttuğunuzda ya da belirli yiyecek ve içecekleri daha fazla tükettiğinizde gaz yakınmaları artabilir.

Yutulan hava

Herkes yemek yerken ve içerken bir miktar hava yutar. NIDDK'ye göre şu durumlar daha fazla hava yutulmasına neden olabilir:

• Sakız çiğnemek ve sert şeker emmek
• Gazlı içecekler içmek
• Çok hızlı yemek yemek ya da içmek
• Sigara içmek
• Ağza tam oturmayan, gevşek protezler

NIDDK'ye göre bazı kişiler fazla hava yuttukları ve bu havayı mideye ulaşmadan geri çıkardıkları için çok geğirebilir.

Sindirilmeyen karbonhidratlar

NIDDK'ye göre kalın bağırsakta, sindirime yardımcı olan çok sayıda bakteri ve bazı mantar ve virüsler bulunur. Bazı yiyecek ve içeceklerdeki şekerler, nişastalar ve lifler mide ve ince bağırsakta tam olarak sindirilemez. Bu karbonhidratlar kalın bağırsağa ulaştığında oradaki bakteriler tarafından parçalanır ve bu sırada gaz oluşur. NIDDK, bazı kişilerde gaz yakınmalarını artırabilen besinlere örnek olarak brokoli, karnabahar ve kara lahana gibi sebzeleri; fasulye, bezelye ve mercimek gibi baklagilleri; çok lif, meyve şekeri (fruktoz) ya da süt şekeri (laktoz) içeren yiyecek ve içecekleri ve adı "-ol" ile biten tatlandırıcılar içeren şekersiz şeker ve sakızları sayar.

Şişkinliğin diğer nedenleri

NHS ve NIDDK, gaz ve şişkinliğe yol açabilecek başka durumları da sıralar:

• Kabızlık: NHS ve NIDDK kabızlığı şişkinlik ve gaz yakınmalarının nedenleri arasında sayar. Bkz. Kabızlık nedenleri
• Besin intoleransı: NIDDK'ye göre laktoz intoleransı ya da fruktoz intoleransı olan kişilerde bu şekerleri içeren yiyecek ve içecekler şişkinlik, karın ağrısı ve ishale yol açabilir.
• Çölyak hastalığı: NHS ve NIDDK çölyak hastalığını gaz ve şişkinliğe yol açabilen sindirim sorunları arasında sayar. Bkz. Çölyak hastalığı
• İrritabl bağırsak sendromu ve diğer fonksiyonel bozukluklar: NIDDK'ye göre irritabl bağırsak sendromu, fonksiyonel şişkinlik, fonksiyonel kabızlık ve fonksiyonel dispepsi gibi bozukluklar beyin ile bağırsağın birlikte çalışmasındaki sorunlarla ilişkilidir; daha fazla şişkinlik ya da karın ağrısı hissedilmesine veya gazın bağırsaklarda ilerleyişinin etkilenmesine yol açabilir. Bkz. İrritabl bağırsak sendromu
• İnce bağırsakta bakteri çoğalması: NIDDK'ye göre ince bağırsaktaki bakterilerin sayısının artması ya da türünün değişmesidir. Bu bakteriler fazladan gaz üretebilir, ishal ve kilo kaybına da yol açabilir. Çoğu zaman başka bir sağlık sorununun komplikasyonu olarak gelişir.
• Adet dönemi: NHS'e göre bazı kişiler adet dönemleri sırasında şişkinlik hisseder.
• Diğer sindirim sistemi hastalıkları: NIDDK; reflü hastalığı, mide boşalmasının yavaşlaması (gastroparezi), bağırsakta yalancı tıkanma ve sindirim kanalında tıkanıklıkları da gaz yakınmalarını artırabilen durumlar arasında sayar. NIDDK'ye göre sindirim kanalındaki tıkanıklıklara kalın bağırsak, yumurtalık ya da mide kanseri gibi durumlar yol açabilir.
• Bazı ilaçlar: NHS'e göre ibuprofen gibi steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar, bazı müshiller, mantar ilaçları ve kolesterol düşürücü statinler yan etki olarak fazla ya da kötü kokulu gaza yol açabilir. NHS, ilacınızı hekiminizle konuşmadan bırakmamanızı ya da değiştirmemenizi önerir.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta

NHS, geçmeyen şişkinliğin bazen yumurtalık kanseri gibi daha ciddi bir durumun belirtisi olabileceğini hatırlatır. NHS ayrıca kendi kendinize tanı koymamanızı, gaz yakınmalarınız sizi endişelendiriyorsa hekime başvurmanızı önerir.

Gaz ve şişkinliği azaltmak için neler yapılabilir?

NIDDK'ye göre hekiminiz gaz yakınmalarını azaltmak için daha az hava yutmanızı, yeme-içme alışkanlıklarınızı ya da beslenmenizi değiştirmenizi veya ilaç ya da takviye kullanmanızı önerebilir. NHS ve NIDDK'nin önerilerine göre aşağıdaki adımlar yakınmaları hafifletebilir.

Yeme alışkanlıkları

• Yiyip içerken yavaş olun ve ağzınızı kapalı tutarak çiğneyin; NHS'e göre bu, hava yutmayı önlemeye yardımcı olur.
• Ayakta ya da aceleyle değil, mümkünse oturarak yemek yiyin ve yerken ya da içerken konuşmaktan kaçının.
• Büyük öğünler yerine daha küçük ve daha sık öğünler tercih edin.
• Gece yatmadan önce büyük öğün yemekten ve yemek yerken kamburlaşarak oturmaktan kaçının.
• Sakız çiğnemekten, sert şeker emmekten ve pipetle içmekten kaçının.

Beslenme

• Gazlı içecekleri, alkolü ve kafeini azaltın: NHS, gazlı içecekleri, alkolü ve kahve ile çaydaki kafeini çok fazla tüketmemeyi önerir. NHS'e göre çok fazla bira, şarap ya da meyve suyu içmek de gaz yakınmalarını artırabilir.
• Gaz yapan yiyecekleri sınırlayın: NHS lahana, brokoli, karnabahar, Brüksel lahanası, fasulye ve mercimek gibi baklagiller, kuru üzüm ya da kayısı gibi kuru meyveler, soğan ve sorbitol tatlandırıcısı içeren ürünlerin yanı sıra gazlı içecekleri ve birayı da gaz yapabilecekler arasında sayar. NHS bu yiyeceklerin tamamen bırakılmasını değil, çok fazla tüketilmemesini önerir.
• Kabızsanız çözünebilir lif içeren besinleri tercih edin: NHS, kabızlık varsa yulaf ve keten tohumu gibi çözünebilir lif bakımından zengin besinleri önerir. Bkz. Lifli besinler
• İşlenmiş, şekerli, baharatlı ve yağlı yiyecekleri azaltın: NHS bunları çok fazla tüketmemeyi önerir.
• Bol su için.
• Dokunan besinlerden kaçının: NHS, bir besin intoleransınız varsa o besini yememenizi önerir. NIDDK'ye göre hekiminiz çölyak hastalığı, irritabl bağırsak sendromu ya da laktoz intoleransı gibi durumları tedavi etmek için beslenmenizde değişiklik önerebilir. NHS'e göre genel beslenme önerileri işe yaramazsa hekim sizi diyetisyene yönlendirebilir.

Hareket ve diğer öneriler

• Düzenli egzersiz: NHS'e göre düzenli egzersiz sindirimi iyileştirir ve şişkinliği önlemeye yardımcı olur; şişkinlik hissettiğinizde de rahatlatabilir. Bkz. Yürüyüşün faydaları
• Karın masajı: NHS, sıkışan gazın çıkmasına yardımcı olmak için karnın sağdan sola doğru ovulmasını önerir.
• Sigarayı bırakmak: NIDDK'ye göre sigara içmek hava yutmayı artırır; sigara içiyorsanız bırakma yolları konusunda hekiminizle konuşabilirsiniz.
• Protez uyumu: NIDDK, protez kullanıyorsanız protezin doğru oturup oturmadığını diş hekiminize kontrol ettirmenizi önerir.
• Nane çayı: NHS, fazla ya da kötü kokulu gaz için nane çayı içmeyi öneriler arasında sayar.

Eczacının önerebilecekleri

NHS'e göre eczacı, kabızlığı tedavi etmek için müshiller ya da şişkinliği hafifletmek için simetikon gibi ilaçlar önerebilir. NHS ayrıca kokuyu emen özel iç çamaşırları ve pedlerin de bulunduğunu belirtir. NIDDK, laktoz intoleransı olan kişilerde laktaz enzimi içeren ürünlerin kullanılabileceğini belirtir. NIDDK güvenlik açısından takviye, probiyotik ya da tamamlayıcı yöntemleri kullanmadan önce hekiminizle konuşmanızı önerir.

Gaz yakınmalarının yaşam kalitesine etkisi

NIDDK'ye göre gaz yakınmaları sık oluyorsa, sizi rahatsız ediyorsa ya da günlük etkinliklerinizi etkiliyorsa sorun olarak değerlendirilebilir. NHS, gaz çıkarmanın yaşamınızı etkilediği ve kendi uyguladığınız önlemlerle eczane ürünlerinin işe yaramadığı durumlarda hekime başvurmanızı önerir. Böyle bir durumda yakınmanın nedenini araştırmak ve size uygun bir plan yapmak mümkündür.

Hekim nasıl değerlendirir?

NHS'e göre şişkinlik çoğu zaman tedavi gerektirmez; tedavi gerekirse nedene göre planlanır. Hekim, genel beslenme önerileri yardımcı olmazsa sizi diyetisyene, şişkinliğin nedenini bulmaya yönelik testler için de bir uzmana yönlendirebilir. NIDDK'ye göre hekimin önereceği ilaç ya da takviyeler, hangi gaz yakınmalarınızın olduğuna ve bunlara bir sağlık sorununun yol açıp açmadığına bağlıdır. Örneğin irritabl bağırsak sendromu ya da ince bağırsakta bakteri çoğalması gibi gaz yakınmalarına yol açan durumlar için reçeteli ilaçlar önerilebilir.