İrritabl bağırsak sendromu (spastik kolon) nedir?

İrritabl bağırsak sendromu nedir?

İrritabl bağırsak sendromu, birlikte ortaya çıkan bir grup belirtiye verilen addır. NIDDK'nin tanımına göre bu belirtiler; karında tekrarlayan ağrı ve bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklerdir ve sindirim sisteminde görünür bir hasar ya da hastalık bulgusu olmadan ortaya çıkar.

İBS, bağırsak ile beyin arasındaki iletişimin bozulduğu "işlevsel" bir sindirim sistemi bozukluğu olarak değerlendirilir. Bağırsaklar yapısal olarak normal görünse de çalışma biçimleri farklıdır: bağırsak kasları normalden daha güçlü ya da daha zayıf kasılabilir, bağırsaktaki sinirler gaz ve dışkı gibi uyaranlara karşı aşırı duyarlı olabilir.

Kimlerde görülür?

MedlinePlus, irritabl bağırsak sendromunun kadınları erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık etkilediğini ve en sık 45 yaşın altındaki kişilerde görüldüğünü belirtir.

İBS türleri

Baskın bağırsak alışkanlığına göre İBS üç ana türe ayrılır:

• Kabızlığın baskın olduğu İBS
• İshalin baskın olduğu İBS
• Karışık tip İBS: İshal ve kabızlık dönüşümlü olarak görülür.

Türün belirlenmesi, tedavinin planlanmasında yol gösterir.

İrritabl bağırsak sendromu belirtileri nelerdir?

Ana belirtiler

• Karın ağrısı veya krampları: Genellikle yemekten sonra artar, dışkılamadan sonra azalır.
• Şişkinlik: Karında rahatsız edici dolgunluk ve gerginlik hissi
• İshal: Sulu dışkı ve ani, ertelenemeyen tuvalet ihtiyacı
• Kabızlık: Ikınma ve bağırsağın tam boşalmadığı hissi

Eşlik edebilen diğer belirtiler

• Gaz
• Dışkıda mukus (sümüksü madde)
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulantı
• Sırt ağrısı
• Sık veya ani idrara çıkma ihtiyacı
• Pelvik bölgede ağrı
• Bazı durumlarda dışkı kaçırma

Belirtiler dönemsel olarak alevlenip hafifleyebilir. Bazı günler hiç şikâyet olmazken bazı günler belirtiler belirgin şekilde artabilir.

İrritabl bağırsak sendromu neden olur?

NIDDK ve MedlinePlus, İBS'nin nedeninin tam olarak bilinmediğini belirtir. Araştırmalar şu etkenlerin rol oynayabileceğini düşündürmektedir:

• Bağırsak kaslarının kasılmasındaki değişiklikler
• Bağırsak sinirlerinin aşırı duyarlılığı
• Beyin ile bağırsak arasındaki iletişimde bozulma
• Geçirilmiş ağır bir bağırsak enfeksiyonu (gastroenterit)
• Bağırsaktaki mikrobiyal dengede değişiklikler
• Stres ve zorlayıcı yaşam olayları
• Ailesel yatkınlık

Sık görülen tetikleyiciler

NHS'in belirttiği başlıca tetikleyiciler şunlardır:

• Alkol
• Kafeinli içecekler
• Baharatlı ya da yağlı yiyecekler
• Stres ve kaygı
• Sık antibiyotik kullanımı

Tetikleyiciler kişiden kişiye farklıdır. Bazı kişilerde belirli karbonhidratlar (örneğin bazı meyveler, baklagiller, süt ürünleri ve buğday ürünleri) belirtileri artırabilir.

İrritabl bağırsak sendromu nasıl teşhis edilir?

İBS'yi doğrulayan özel bir test yoktur. Tanı; belirtilerin özelliklerine, süresine ve tipik bir örüntü göstermesine dayanır. Hekim şikâyetlerinizi, sağlık ve aile öykünüzü sorar ve muayene yapar.

Benzer belirtilere yol açabilen diğer hastalıkları dışlamak için şu testler istenebilir:

• Kan testleri: Kansızlık, iltihap belirteçleri ve çölyak hastalığının araştırılması
• Dışkı testleri: Enfeksiyon, gizli kan veya bağırsak iltihabını gösteren belirteçler
• Kolonoskopi veya diğer endoskopik incelemeler: Özellikle uyarı belirtileri olan, belirli yaşın üzerindeki veya ailesinde kalın bağırsak kanseri öyküsü bulunan kişilerde

Çölyak hastalığı, iltihabi bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit), laktoz intoleransı ve kalın bağırsak kanseri, ayırt edilmesi gereken durumlar arasındadır.

İrritabl bağırsak sendromu nasıl tedavi edilir?

İBS'yi ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur; tedavi belirtileri hafifletmeye ve yaşam kalitesini artırmaya yöneliktir. MedlinePlus, çoğu kişinin İBS'yi beslenme, stres yönetimi, probiyotikler ve ilaçlarla kontrol altına alabildiğini belirtir.

Beslenme düzenlemeleri

• Düzenli öğünler: Öğün atlamamak, yavaş yemek ve aşırı büyük porsiyonlardan kaçınmak
• Tetikleyicileri azaltmak: Kafein, alkol, gazlı içecekler, yağlı ve baharatlı yiyecekleri sınırlamak
• Lif: Kabızlığın baskın olduğu İBS'de lif alımını yavaş yavaş artırmak yararlı olabilir; bazı lif türleri ise şişkinliği artırabilir.
• Düşük FODMAP diyeti: Bağırsakta kolay fermente olan bazı karbonhidratların bir süre kısıtlanıp sonra kontrollü olarak yeniden eklenmesine dayanan bir yaklaşımdır. Kısıtlayıcı olduğu için bir diyetisyen eşliğinde uygulanması önerilir.
• Glutenin azaltılması: Bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir; ancak glutensiz diyete başlamadan önce çölyak hastalığının test edilmesi önemlidir, çünkü diyet testin sonucunu etkileyebilir.
• Besin günlüğü: Hangi yiyeceklerin belirtileri artırdığını belirlemeye yardımcı olur.

Yaşam tarzı

• Düzenli fiziksel aktivite
• Yeterli uyku
• Yeterli sıvı alımı
• Stres yönetimi: gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri, yoga

İlaç tedavisi

Belirtilere göre hekim şu ilaç gruplarından birini önerebilir:

• Bağırsak kramplarını azaltan ilaçlar (antispazmodikler)
• Kabızlık için lif takviyeleri veya dışkıyı yumuşatan ilaçlar
• İshal için bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar
• Bağırsak ağrısını azaltmak için düşük düzeyde kullanılan bazı antidepresanlar
• Bazı durumlarda probiyotikler

Psikolojik tedaviler

Bilişsel davranışçı terapi ve bağırsağa yönelik hipnoterapi gibi yöntemler, beyin-bağırsak ilişkisini hedefleyerek belirtileri hafifletebilir. Bu tedavilerin önerilmesi, belirtilerin "hayali" olduğu anlamına gelmez.

İBS hakkında doğru bilinen yanlışlar

• "İBS ileride kansere dönüşür." İBS bağırsaklara zarar vermez ve kansere dönüşmez. Ancak uyarı belirtileri varsa diğer hastalıkların dışlanması gerekir.
• "Belirtiler tamamen stresten kaynaklanıyor." Stres belirtileri artırabilir; ancak İBS bağırsak hareketleri ve duyarlılığıyla ilgili gerçek bir durumdur.
• "Herkese uyan bir İBS diyeti vardır." Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir; beslenme planı kişiye göre yapılmalıdır.
• "Şişkinlik varsa mutlaka gıda intoleransı vardır." Şişkinlik İBS'nin sık belirtilerinden biridir ve her zaman bir gıda intoleransına bağlı değildir. İnternette satılan ve çok sayıda besine "intolerans" saptadığını iddia eden testlerin bilimsel dayanağı zayıftır; beslenmenizi bu tür testlere göre kısıtlamadan önce hekiminize danışın.
• "İBS'de lifli gıdalar her zaman iyi gelir." Lif bazı kişilerde, özellikle kabızlıkta yararlı olabilir; ancak bazı lif türleri gaz ve şişkinliği artırabilir. Lifi yavaş yavaş artırmak ve vücudunuzun tepkisini izlemek önemlidir.

İBS ile günlük yaşam

İBS, belirtileri öngörülemez olabildiği için iş, okul ve sosyal yaşamda kaygıya yol açabilir. Pek çok kişi tuvalete ulaşamama endişesiyle seyahat etmekten ya da dışarıda yemek yemekten kaçınmaya başlar. Bu kaçınma davranışı zamanla yaşam kalitesini daha da düşürebilir.

Belirtilerinizi tanımak ve önceden plan yapmak bu kaygıyı azaltabilir. Örneğin yolculuk öncesinde ağır ve yağlı yemeklerden kaçınmak, gideceğiniz yerdeki tuvalet olanaklarını önceden öğrenmek ve hekiminizin önerdiği ilaçları yanınızda bulundurmak işinizi kolaylaştırabilir. Düzenli uyku, düzenli hareket ve gün içinde kendinize ayıracağınız kısa dinlenme molaları da bağırsakların daha düzenli çalışmasına katkı sağlayabilir. Yaşadıklarınızı güvendiğiniz kişilerle paylaşmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak, beyin-bağırsak döngüsünü olumlu yönde etkileyebilir.