Bebek koliği (gaz sancısı) nedir, nasıl rahatlatılır?

Kolik nedir?

NHS, koliği bebeğin belirgin bir neden olmadan çok ağlaması olarak tanımlar. Kolik bir hastalık değil, sağlıklı bebeklerde görülen bir ağlama örüntüsüdür. MedlinePlus, koliğin altta yatan bir hastalıktan kaynaklanmadığını ve yaklaşık her beş bebekten birinde görüldüğünü belirtir.

Hekimlerin sık kullandığı tanıma göre, diğer yönlerden sağlıklı olan bir bebeğin:

• Günde 3 saatten fazla,
• Haftada en az 3 gün,
• En az bir hafta boyunca

ağlaması kolik olarak değerlendirilir. Elbette aileler bu tanımı saat tutarak doğrulamak zorunda değildir; önemli olan, ağlamanın sizin bebeğinizin olağan ağlamasından belirgin şekilde fazla ve teskin edilmesi güç olmasıdır.

Kolik belirtileri nelerdir?

Kolik ağlaması, sıradan bir açlık ya da altını değiştirme ihtiyacı nedeniyle ağlamadan farklı olabilir. NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği tipik özellikler şunlardır:

• Ağlama çoğunlukla günün aynı saatlerinde, sıklıkla akşamüstü ve akşam başlar.
• Bebek ağlarken yüzü kızarır, yumruklarını sıkar.
• Bacaklarını karnına doğru çeker ya da sırtını kamburlaştırır.
• Karnı şişkin görünebilir, gaz çıkarabilir.
• Beslenme, alt değiştirme veya kucağa alma gibi olağan rahatlatma yöntemleri ağlamayı her zaman durdurmaz.

Kolik bebeklerinin en önemli özelliği, ağlama atakları dışında sağlıklı görünmeleri, iyi beslenmeleri ve normal kilo almalarıdır.

Kolik ne zaman başlar, ne zaman geçer?

NHS'ye göre kolik genellikle bebek birkaç haftalıkken başlar ve çoğunlukla 3–4. aylarda sona erer. MedlinePlus ise koliğin sıklıkla üçüncü hafta civarında ortaya çıktığını, dördüncü ve altıncı haftalar arasında yoğunlaştığını, altıncı haftadan sonra pek çok bebekte belirgin şekilde azaldığını ve üç aya gelindiğinde ağlamanın çoğunlukla günde bir saatin altına indiğini aktarır.

Bu bilgiler, zorlu geçen haftalarda ebeveynlere "bu dönem geçici" diyebilmek açısından önemlidir. Ancak dört aydan sonra devam eden ya da birden ortaya çıkan aşırı ağlamalar bebeğin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.

Koliğe ne neden olur?

Koliğin nedeni tam olarak bilinmemektedir. NHS, sindirim sisteminin henüz olgunlaşmamış olması ya da bazı besinlere karşı duyarlılık gibi olasılıklardan söz eder; bazı bebeklerde inek sütü proteini alerjisinin de rol oynayabileceğini belirtir. Bunun dışında bebeğin mizacı, uyaranlara duyarlılığı ve sinir sisteminin olgunlaşma süreci de etkili olabilir.

Kolik, ebeveynin yanlış bir şey yapmasından kaynaklanmaz. Bu bilgi, suçluluk duygusu yaşayan pek çok ebeveyn için rahatlatıcıdır.

Kolikli bebek nasıl rahatlatılır?

Her bebek farklıdır; bir bebeği rahatlatan yöntem bir başkasında işe yaramayabilir. Bu nedenle birkaç yöntemi sakin bir şekilde denemek ve bebeğinize uyanları bulmak gerekir. NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği yöntemler şöyle özetlenebilir:

Kucakta tutma ve hareket

• Bebeği kucağınızda tutun ve sakin, ritmik hareketlerle hafifçe sallayın.
• Bebek arabasıyla yürüyüşe çıkmak ya da kucakta yürümek bazı bebekleri sakinleştirir.
• Bebeği göğsünüze yaslayarak dik tutmak rahatlatıcı olabilir.

Beslenme sırasında

• NHS, besleme sırasında bebeğin olabildiğince dik tutulmasını önerir; böylece daha az hava yutması amaçlanır.
• Beslenme sonrasında gazını çıkarmasına yardım edin.
• Emziren anneler için MedlinePlus, bebeğin bir memeyi iyice boşaltmasına izin vermenin, besleyici "son süt"ü alabilmesine yardımcı olabileceğini belirtir.

Ortam ve rutinler

• Ilık bir banyo bazı bebekleri rahatlatabilir.
• Beyaz gürültü (çamaşır makinesi, fan veya özel cihaz sesi gibi sabit ve tekdüze sesler) yardımcı olabilir.
• Odadaki ışığı ve uyaranları azaltmak, sakin bir ortam oluşturmak işe yarayabilir.
• MedlinePlus, bebeği bir örtüye sarmanın (kundaklama) ve emzik vermenin de bazı bebekleri sakinleştirebileceğini aktarır. Kundak yapılacaksa kalçaların ve bacakların rahat hareket edebileceği kadar gevşek olmasına dikkat edilmelidir.

Kanıtı olmayan ürünlere dikkat

NHS, kolik damlaları ve bitkisel ürünlerin etkili olduğunu gösteren yeterli kanıt bulunmadığını özellikle belirtir. Bebeklere bitki çayı, şekerli su, bal veya reçetesiz ürün vermeden önce mutlaka hekime danışılmalıdır. Bal, bir yaşından küçük bebeklere hiçbir şekilde verilmemelidir.

Mama ile beslenen bebeklerde mama değiştirmek ya da emziren annenin beslenmesinden belirli besinleri çıkarmak gibi kararlar yalnızca hekimle birlikte verilmelidir. Gereksiz kısıtlamalar annenin ve bebeğin beslenmesini olumsuz etkileyebilir.

Kolikle karışabilecek durumlar

Her uzun ağlama kolik değildir. Bebeğin doktoru, koliği düşünmeden önce ağlamaya yol açabilecek başka nedenleri de değerlendirir. Ebeveynlerin de bilmesinde yarar olan bazı durumlar şunlardır:

• Açlık ve yetersiz beslenme: Bebek yeterli süt alamıyorsa sık ve huzursuz ağlayabilir. Kilo takibi bu konuda en önemli göstergedir.
• Reflü: Bazı bebeklerde beslenme sırasında ya da sonrasında huzursuzluk, sık kusma ve beslenmeyi reddetme görülebilir.
• İnek sütü proteini alerjisi: Ağlamaya kusma, ishal, dışkıda kan veya mukus, egzama benzeri döküntüler eşlik edebilir.
• Enfeksiyonlar: Orta kulak iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu gibi durumlar huzursuzluk ve ağlamaya yol açabilir; bu durumlarda çoğu zaman ateş de vardır.
• Fıtık ve diğer cerrahi durumlar: Kasıkta veya göbekte ele gelen, ağlarken belirginleşen ve sertleşen şişlikler mutlaka hekime gösterilmelidir.
• Küçük ama gözden kaçan nedenler: Bez bölgesinde pişik, çok sıkı giysiler, el veya ayak parmağına dolanan bir saç teli gibi durumlar da bebeği rahatsız edebilir.

Ağlayan bebek için kısa bir kontrol listesi

Bebeğiniz ağlamaya başladığında şu soruları sırayla düşünmek işinizi kolaylaştırabilir:

1. Son beslenmeden bu yana ne kadar zaman geçti, aç olabilir mi?
2. Bezi ıslak veya kirli mi?
3. Üşüyor ya da terlemiş mi? Ense ve göğüs bölgesine dokunarak kontrol edin.
4. Gazını çıkardı mı?
5. Yorgun ve uykusuz mu, ortam çok mu gürültülü ya da aydınlık?
6. Ateşi, kusması, döküntüsü veya başka bir hastalık belirtisi var mı?

Bu adımları kontrol ettiğiniz hâlde bebek uzun süre teselli edilemiyorsa ve bu durum her gün benzer saatlerde tekrarlıyorsa, bunu bebeğinizin doktoruyla paylaşmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ağlamaların başladığı saatleri ve sürelerini birkaç gün boyunca not etmek de muayenede işe yarar.

Ebeveynlerin kendine bakması da önemli

Uzun süre teselli edilemeyen bir bebekle ilgilenmek, en sabırlı ebeveyni bile yorabilir. Uykusuzluk, çaresizlik ve öfke hissetmek doğaldır. Bu dönemde şunlar yardımcı olabilir:

• Mümkün olduğunca eşinizle ya da bir yakınınızla nöbetleşe bakım yapın.
• Bebek uyurken siz de dinlenmeye çalışın.
• Kendinizi çok gergin hissederseniz bebeği güvenli bir yere, örneğin sırt üstü yatağına koyun ve birkaç dakika başka bir odada sakinleşin.
• Duygularınızı aile hekiminiz veya bebeğinizin doktoruyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Bebeği asla sarsmayın. Sarsmak, bebeklerde ciddi beyin hasarına yol açabilir. Öfke ya da çaresizlik hissettiğinizde bebeği güvenli bir yere bırakıp uzaklaşmak, sarsmaktan her zaman daha iyidir.