Endovasküler aort anevrizması onarımı (EVAR) nedir?

Aort anevrizması nedir?

MedlinePlus'a göre aort, üst gövdeye, karına, leğen bölgesine ve bacaklara kan taşıyan ana damardır. Karın aort anevrizması, aortun karın bölümündeki bir alanın çok genişlemesi ya da balon gibi şişmesidir. MedlinePlus, kesin nedenin bilinmediğini ve damar duvarındaki zayıflığa bağlı geliştiğini belirtir.

NHS'e göre karın aort anevrizması çoğu zaman belirti vermez ve genellikle tarama testinde ya da başka bir hastalık için yapılan tetkiklerde fark edilir. Anevrizma büyüdükçe karında zonklama hissi fark edilebilir. Asıl tehlike, anevrizmanın yırtılmasıdır: MedlinePlus'a göre anevrizma büyüdükçe yırtılma olasılığı artar ve bu hayati tehlike taşır. NHS, yırtılmanın hastanede en kısa sürede tedavi edilmesi gereken bir acil durum olduğunu vurgular. Bu nedenle belirli bir büyüklüğe ulaşan ya da hızla büyüyen anevrizmalarda, yırtılmadan önce onarım önerilir.

MedlinePlus'a göre başlıca risk etkenleri sigara, yüksek tansiyon, erkek cinsiyet ve genetik etkenlerdir; anevrizma en sık, bir ya da daha fazla risk etkeni olan 60 yaş üzerindeki erkeklerde görülür. NHS bunlara yüksek kolesterolü, yakın akrabada karın aort anevrizması olmasını, koroner ya da periferik arter hastalığını (ateroskleroz) ve KOAH'ı da ekler. Damar sertliğiyle ilişkisi için Damar sertliği (ateroskleroz) yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman onarım gerekir?

Küçük anevrizmalar

NHS'e göre karın aort anevrizmasının tedavisi genellikle büyüklüğüne ve belirti olup olmadığına bağlıdır. Küçük anevrizmalarda büyümeyi durdurmaya yardımcı olmak için sigarayı bırakmak ve sağlıklı beslenmek gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilebilir; anevrizmanın büyüyüp büyümediği düzenli taramalarla izlenir. NHLBI de küçük anevrizmalarda amacın büyümeyi yavaşlatmak ve yırtılma olasılığını azaltmak olduğunu belirtir; NHLBI'ye göre sigarayı bırakmak, büyümeyi yavaşlatmak için tedavinin en önemli parçasıdır. NHS'e göre tansiyonu ve kolesterolü düşüren ilaçlar da anevrizmanın büyümesini durdurmaya yardımcı olabilir. MedlinePlus, küçük ve belirti vermeyen anevrizmalarda ameliyatın nadiren yapıldığını belirtir.

Onarım kararı

NHS'e göre anevrizma büyükse (5,5 santimetre ya da daha büyük), hızla büyüyorsa ya da ağrıya yol açıyorsa yırtılma riskini azaltmak için ameliyat yapılabilir. MedlinePlus'a göre de ameliyat çoğunlukla anevrizma 5 santimetreden büyükse ya da hızla büyüyorsa yapılır; amaç, komplikasyonlar gelişmeden onarımı yapmaktır.

Onarım iki yolla yapılabilir: açık ameliyat ya da EVAR. NHLBI'ye göre tedavi anevrizmanın büyüklüğüne, yerine ve risk etkenlerinize göre planlanır. MedlinePlus'a göre endovasküler yöntem, belirli başka sağlık sorunları olan ya da ileri yaştaki kişiler için daha güvenli bir seçenek olabilir; bazen sızdıran ya da kanayan bir anevrizmada da uygulanabilir.

EVAR nasıl yapılır?

NHLBI'ye göre EVAR, kardiyak kateterizasyon yoluyla yapılır ve işlem şu adımlarla ilerler:

1. Cerrahi ekip genellikle kasıkta küçük bir kesi yapar ve buradaki atardamara bir kateter (ince, esnek bir tüp) yerleştirir.
2. Kumaşla kaplı bir tüp olan stent greft, damarların içinden aorta kadar ilerletilir.
3. Stent greft anevrizmanın bulunduğu bölgede kateterden serbest bırakılır.
4. Stent greft genişleyerek aort duvarlarına tutunur; greft ile damar duvarı arasında bir sızdırmazlık oluşur.
5. Böylece kanın anevrizmanın içine girmesi engellenir ve kan, greftin içinden aort boyunca akar.

NHLBI'ye göre EVAR, göğüs bölgesindeki anevrizmalara göre karın bölgesindeki anevrizmaların onarımında daha sık kullanılır.

Hazırlık

MedlinePlus'a göre anevrizmanın boyutunu doğrulamak için karın tomografisi, ameliyat planlaması için de bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BTA) kullanılabilir; bkz. Kontrastlı çekim. Kullandığınız tüm ilaçları ve sağlık sorunlarınızı işlemi yapacak ekiple konuşun; ilaçlarınızı kendi kararınızla değiştirmeyin. Anestezi türü işlemi yapacak ekip tarafından belirlenir; genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

EVAR ile açık ameliyat arasındaki farklar

• Kesi: NHLBI'ye göre açık ameliyatta anevrizmanın yerine göre karın ya da göğüs bölgesine büyük bir kesi yapılır ve kişi işlem sırasında uyur; EVAR'da ise kesi daha küçüktür ve genellikle kasıktan yapılır.
• Onarım: NHLBI'ye göre açık ameliyatta anevrizma çıkarılır ve yerine genellikle sızdırmaz polyesterden yapılmış bir tüp olan greft dikilir; EVAR'da stent greft damarların içinden yerleştirilir.
• Sıklık: NHLBI, açık cerrahi onarımın en sık yapılan ameliyat türü olduğunu belirtir.
• İyileşme: NHLBI'ye göre EVAR'da genellikle daha kısa iyileşme süresi gerekir; açık ameliyatta toparlanma yaklaşık bir ay sürer.
• Takip: NHLBI'ye göre onarım sonrasında kaçak olup olmadığını kontrol etmek ve onarımı izlemek için düzenli görüntüleme gerekebilir.

Her iki yöntemin de kendine özgü yararları ve riskleri vardır; seçim kişiye göre yapılır.

İşlemden sonra

NHLBI, aort anevrizması onarımı geçiren kişilerin sorunları önlemek için hekimlerinin önerilerine uymasını ister. Bu öneriler arasında şunlar yer alabilir:

• Yüksek kolesterol ve yüksek tansiyon gibi diğer hastalıklar için verilenler de dahil olmak üzere ilaçlarınızı reçete edildiği şekilde kullanmayı sürdürün.
• Ağır kaldırmaktan, stresten ve tansiyonu yükseltebilecek diğer durumlardan kaçının.
• Sigarayı bırakın ve kalp dostu bir yaşam tarzı benimseyin; bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Yüksek tansiyonu kontrol altında tutun; bkz. Yüksek tansiyon
• NHLBI'ye göre onarım ameliyatından sonra enfeksiyon gelişebilir; ağrı, akıntı ya da ateş greft enfeksiyonunun belirtileri olabilir. Bu belirtileri fark ederseniz hekiminize başvurun.

Günlük yaşama dönüş

NHLBI'ye göre EVAR'da kesi daha küçük olduğu için genellikle daha kısa iyileşme süresi gerekir. Araç kullanma, işe dönüş ve egzersize başlama zamanını işlemi yapan ekiple konuşun. NHLBI, aort anevrizması olan kişilerde orta düzey fiziksel etkinliğin anevrizmanın yırtılma ya da büyüme riskini artırmadığını gösteren çalışmalar olduğunu belirtir; ancak sizin için uygun etkinlik düzeyini hekiminize sorun.

Düzenli takip

NHLBI'ye göre hekiminiz anevrizmanın ne hızla büyüdüğünü görmek, ameliyat gerekip gerekmediğine karar vermek ya da ameliyat sonrasında kaçakları kontrol edip onarımı izlemek için tomografi, MR ya da ultrason gibi düzenli görüntüleme testleri önerebilir. Bu testlerin sıklığı risk etkenlerinize, anevrizmanın nedenine ve büyüklüğüne göre belirlenir. Görüntüleme yöntemleri hakkında bilgi için Tomografi nedir? ve Ultrason nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz.

NHLBI'ye göre hekiminiz reçete ederse, stent greftin enfekte olmasını önlemek için diş ve diğer tıbbi işlemlerden önce antibiyotik kullanmanız gerekebilir.

Risk azaltma ve tarama

MedlinePlus'a göre anevrizma riskini azaltmak için kalp dostu beslenme, egzersiz, sigarayı bırakmak ve stresi azaltmak önerilir; yüksek tansiyonunuz ya da diyabetiniz varsa ilaçlarınızı hekiminizin söylediği şekilde kullanmanız gerekir. NHS, fazla kilo varsa kilo vermeyi ve alkolü azaltmayı da önerir. MedlinePlus ayrıca hayatı boyunca sigara içmiş olan 65 yaş üzerindeki kişilere bir kez tarama amaçlı karın ultrasonu yapılmasını önerir. NHS'e göre İngiltere'de bu ultrason testi, en yüksek risk grubunda oldukları için 65 yaşına giren tüm erkeklere sunulur. Tarama uygulamaları ülkeden ülkeye farklılık gösterdiği için, risk etkenleriniz varsa bu konuyu hekiminizle konuşabilirsiniz.

NHLBI'ye göre aort anevrizması olan kişilerde leğen bölgesi ya da bacaklar gibi başka yerlerde de anevrizma taraması yapılması gerekebilir. NHS'e göre yakın akrabasında karın aort anevrizması olan kişilerin riski daha yüksektir; ailenizde bu öykü varsa hekiminize söyleyin.

Olası riskler

NHLBI'ye göre her iki onarım türünün de hayatı tehdit edebilecek komplikasyonları olabilir:

• Kanama ve kan kaybı
• Bağırsaklara, böbreklere ya da bacaklara giden damarlarda ya da greftte pıhtı oluşması
• Stent greft yerleştirilirken ya da yerleştirildikten sonra yer değiştirirse damarlarda ya da aort duvarında hasar
• Ameliyat sırasında bağırsaklara, bacaklara, böbreklere ya da diğer organlara giden kan akışının azalması ve bu organlarda hasar
• Endoleak (greftten kaçak): Kanın stent greftin çevresinden anevrizmanın içine sızmasıdır. NHLBI'ye göre gelişirse yırtılmayı önlemek için tedavi edilmesi gerekir.
• Nadiren, onarımdan sonra aort ile bağırsak arasında anormal bir bağlantı oluşmasına bağlı sindirim sistemi kanaması
• Kalp krizi ya da ritim bozukluğu gibi kalp sorunları
• Kesi yerinde ya da greftte enfeksiyon
• Böbrek hasarı
• Felce yol açabilen omurilik hasarı
• İnme

NHS de ameliyatın riskleri ve yan etkileri olduğunu ve bunların hekim ya da cerrah tarafından kişiyle konuşulması gerektiğini vurgular.

Hekime sorulabilecek sorular

• Anevrizmam ne büyüklükte ve ne hızla büyüyor?
• Benim durumumda EVAR mı, açık ameliyat mı düşünülüyor ve neden?
• İşlemden sonra hastanede ne kadar kalacağım?
• Takip görüntülemelerini ne sıklıkla yaptırmalıyım?
• Hangi belirtilerde hemen başvurmalıyım?