Aort anevrizması nedir? Belirtileri, taraması ve tedavisi

Aort anevrizması nedir?

Aort, kalpten vücuda oksijenden zengin kanı taşıyan en büyük atardamardır. NHLBI'ye göre damar duvarı tıbbi durumlar, kalıtsal etkenler ya da yaralanmalar nedeniyle zayıfladığında, kan basıncının etkisiyle duvar dışarı doğru balonlaşır ve anevrizma oluşur. StatPearls'a göre karın aort anevrizması, aortun normal çapının en az %50 oranında kalıcı olarak genişlemesi olarak tanımlanır.

NHLBI'ye göre aort anevrizmaları iki ana türe ayrılır:

• Karın aort anevrizması: Aortun karın bölgesindeki kısmında gelişir ve en sık görülen türdür.
• Göğüs (torakal) aort anevrizması: Aortun göğüs kafesi içindeki kısmında gelişir; daha seyrektir.

NHLBI'ye göre aort anevrizmasının iki ciddi komplikasyonu vardır: anevrizmanın yırtılması (rüptür) ve aort duvarının katmanları arasında yırtık oluşması (diseksiyon). Her ikisi de hayatı tehdit edebilir. Aort diseksiyonu hakkında bilgi için bkz. Aort diseksiyonu

Kimlerde görülür, risk etkenleri nelerdir?

NHS'e göre karın aort anevrizması riski şu kişilerde daha yüksektir:

• 65 yaş ve üzerindeki erkekler
• Sigara içenler ya da geçmişte içmiş olanlar
• Yüksek tansiyonu ya da yüksek kolesterolü olanlar
• Ailesinde karın aort anevrizması bulunanlar
• Koroner arter hastalığı, bacak damarlarında daralma (periferik arter hastalığı) ya da KOAH gibi hastalıkları olanlar
• Marfan sendromu gibi bağ dokusunu etkileyen bazı kalıtsal hastalıkları olanlar

StatPearls'a göre karın aort anevrizması 60 yaşından sonra daha sık görülür; 70'li ve 80'li yaşlarda en yüksek düzeye ulaşır. Sigara, en önemli risk etkenlerinden biridir. Bkz. Yüksek tansiyon nedir? ve Yüksek kolesterol nedir?

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre karın aort anevrizmalarının çoğu belirti vermez. NHLBI de anevrizmaların sessizce gelişebileceğini vurgular. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• Karında ya da sırtta ağrı
• Karında nabız gibi atan bir his ya da ele gelen atımlı bir kitle

Yırtılma belirtileri (acil durum)

NHS'e göre anevrizma yırtıldığında şu belirtiler görülür:

• Karın ortasında ya da sırtta ani başlayan, şiddetli ağrı
• Nefes almada güçlük
• Solgun ya da gri renkte cilt
• Bilinç kaybı

Bu belirtiler hayati tehlike taşır; beklemeden 112'yi arayın.

Tarama ve tanı

Belirti vermeyen anevrizmaların erken fark edilmesi için bazı ülkelerde tarama programları uygulanır. NHS, 65 yaşına giren tüm erkeklere karın ultrasonuyla tarama sunar. StatPearls'a göre ABD'de sigara içmiş 65–75 yaş arası erkeklerde, ailesinde anevrizma öyküsü olanlarda ve 65 yaş üstü sigara içenlerde ultrasonla tarama önerilir. Tarama ve izlem için hangi yaklaşımın sizin için uygun olduğunu hekiminizle konuşun. Tarama ultrasonu kısa süren ve radyasyon içermeyen bir incelemedir; karın bölgesine jel sürülerek aortun çapı ölçülür ve sonuç çoğunlukla hemen öğrenilir.

Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:

• Ultrason: Karın aortunun çapını ölçmek için kullanılan, radyasyon içermeyen basit bir yöntemdir. Bkz. Ultrason nedir?
• Bilgisayarlı tomografi ve MR: NHLBI'ye göre aortu ayrıntılı göstermek ve ameliyat planlamak için kullanılır. Bkz. Tomografi nedir?

Anevrizmanın büyüklüğü

NHS, ultrasonda ölçülen çapa göre karın aort anevrizmalarını şöyle gruplar:

• Küçük: 3–4,4 cm
• Orta: 4,5–5,4 cm
• Büyük: 5,5 cm ve üzeri

StatPearls'a göre izlem sıklığı çapa göre belirlenir; örneğin 3,0–3,9 cm anevrizmalarda 3 yılda bir, 4,0–4,9 cm'de yılda bir, 5,0–5,4 cm'de 6 ayda bir ultrason önerilir. Size uygun izlem aralığını hekiminiz belirler.

Aort anevrizması nasıl tedavi edilir?

İzlem ve yaşam tarzı değişiklikleri

NHLBI'ye göre küçük anevrizmalarda amaç büyümeyi yavaşlatmak ve yırtılma ya da diseksiyon riskini azaltmaktır. NHLBI sigarayı bırakmayı tedavinin en önemli parçası olarak tanımlar. Önerilen diğer adımlar şunlardır:

• Kalp dostu beslenme
• Stres yönetimi
• Hekimin önerdiği düzeyde düzenli fiziksel etkinlik
• Sağlıklı kiloyu korumak ve alkolü azaltmak

Sigarayı bırakmak için destek alabilirsiniz. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar

İlaçlar

NHLBI'ye göre tansiyonu düşüren ilaçlar ve kolesterolü düşüren ilaçlar kullanılabilir; bazı kişilerde kalp-damar riskini azaltmak için kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar önerilebilir. Bu ilaçların hangisinin size uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Ameliyat ne zaman gerekir?

NHS'e göre anevrizma 5,5 cm ya da daha büyükse, hızla büyüyorsa ya da ağrıya yol açıyorsa yırtılma riskini azaltmak için ameliyat önerilebilir. StatPearls'a göre kadınlarda bu sınır 5,0 cm olarak kabul edilir ve 6 ayda 0,5 cm'den fazla büyüme de onarım nedenidir.

Onarım yöntemleri

NHLBI ve StatPearls'a göre iki temel yöntem vardır:

• Endovasküler onarım (EVAR): Kasıktaki küçük bir kesiden atardamar içine ince bir kateter yerleştirilir ve kumaşla kaplı bir tüp (stent greft) aorta kadar ilerletilerek anevrizmanın içine yerleştirilir. Kan bu tüpün içinden akar ve anevrizma duvarı basınçtan korunur. StatPearls'a göre iyileşme süresi daha kısadır; ancak greftin çevresinden sızıntı (endoleak) gelişebileceği için ömür boyu düzenli görüntüleme gerekir ve bazen ek girişimler yapılır. Bu işlem girişimsel radyoloji ya da kalp ve damar cerrahisi ekiplerince yapılır.
• Açık ameliyat: NHLBI'ye göre karın ya da göğüste büyük bir kesiyle anevrizmalı bölüm çıkarılır ve yerine sızdırmaz polyesterden yapılmış bir tüp greft dikilir. NHLBI iyileşmenin yaklaşık bir ay sürdüğünü belirtir. StatPearls'a göre uzun dönemde daha dayanıklı bir onarım olarak kabul edilir ve genellikle daha genç ve sağlıklı kişilerde tercih edilir.

StatPearls'a göre yöntem; yaş, genel sağlık durumu, kalp, akciğer ve böbrek işlevleri ile anevrizmanın şekli değerlendirilerek seçilir.

Ameliyatın riskleri

NHLBI'nin sıraladığı olası riskler şunlardır: kanama, pıhtı oluşumu, organ hasarı, greft çevresinden sızıntı, inme, omurilik hasarı, enfeksiyon ve kalp sorunları. Riskleri ve size uygun yöntemi cerrahınızla ayrıntılı konuşun.

Ameliyattan sonra ve uzun dönemde

StatPearls'a göre ameliyattan sonra kademeli olarak etkinliklere dönülür, önerilen ilaçlar düzenli kullanılır ve özellikle EVAR'dan sonra düzenli görüntüleme kontrolleri yapılır. Sigarayı bırakmak, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli hareket etmek hem onarımın hem de diğer damarların sağlığı için önemlidir.