Böbrek kanseri belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Böbrek kanseri nedir?

NCI'ye göre iki böbrek, belin üzerinde, omurganın iki yanında yer alır; böbreklerdeki çok küçük kanalcıklar kanı süzüp temizler, atık maddeleri ayırır ve idrarı oluşturur. Böbrek kanseri, bu organdaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalarak bir kitle (tümör) oluşturmasıyla başlar.

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), renal hücreli kanseri böbrekteki çok küçük kanalcıkların (tübüllerin) iç yüzeyini döşeyen hücrelerde gelişen kanser olarak tanımlar ve bunun erişkinlerde en sık görülen böbrek kanseri türü olduğunu belirtir. Böbrekte bir kitle saptandığında bunun niteliğini anlamak için görüntüleme yöntemleri ve gerekirse biyopsi kullanılır; NHS'e göre biyopside iğneyle alınan hücreler mikroskop altında incelenir. NCI'ye göre görüntüleme sonuçları tanı için yeterli bilgi veriyorsa biyopsi gerekmeyebilir. NCI'ye göre tedaviyi planlamak için kanserin evresini (ne kadar yayıldığını) bilmek önemlidir; hastalığın seyri ve tedavi seçenekleri evreye, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna bağlıdır.

Böbrek kanseri belirtileri nelerdir?

NHS'e göre böbrek kanseri çoğu zaman belirgin belirti vermez ve genellikle başka bir nedenle yapılan testlerde tesadüfen fark edilir. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• İdrarda kan
• Sırtta, kaburgaların altında ya da boyunda şişlik veya kitle
• Kaburgalarla bel arasında, böğürde geçmeyen ağrı
• İştahsızlık ya da açıklanamayan kilo kaybı
• Yorgunluk ve enerji azlığı
• Geçmeyen yüksek ateş
• Gece de dahil olmak üzere çok terleme

NCI, karında kitle ve kansızlığı (anemi) da olası belirtiler arasında sayar; erken evrelerde hiç belirti olmayabileceğini, belirtilerin tümör büyüdükçe ortaya çıkabileceğini belirtir.

NHS'e göre bu belirtilerin bazıları yaygındır ve birçok farklı durumdan kaynaklanabilir; bunların olması kesinlikle böbrek kanseri olduğunuz anlamına gelmez. NHS, özellikle idrar yaparken ağrı, kötü kokulu ve bulanık idrar gibi belirtilerin böbrek enfeksiyonuna da işaret edebileceğini ve bunun hızlı tedavi edilmezse ciddi olabileceğini vurgular. Belirtinin nedeni ne olursa olsun hekime başvurmak önemlidir. İdrarda kan konusunda bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Böbrek kanserinin risk etkenleri

Böbrek kanserinin nedeni her zaman bilinmez. NHS ve NCI'ye göre şu durumlar riski artırır:

• Sigara kullanımı
• Fazla kilo ve obezite
• Yüksek tansiyon
• Ailede böbrek kanseri öyküsü: Yakın bir akrabanızda böbrek kanseri bulunması
• Bazı kalıtsal hastalıklar: NHS tüberoz skleroz gibi kalıtsal durumları, NCI ise von Hippel-Lindau hastalığı ve kalıtsal papiller böbrek kanserini sayar.
• Uzun süreli diyaliz: Kronik böbrek hastalığı nedeniyle uzun süredir diyalize girmek
• Ağrı kesicilerin uzun süre uygunsuz kullanımı: NCI, bazı ağrı kesicilerin uzun süre yanlış kullanılmasını risk etkenleri arasında sayar.

NCI, yaşın ilerlemesini de değiştirilemeyen risk etkenleri arasında sayar. NCI'ye göre bir ya da daha fazla risk etkeninin bulunması böbrek kanseri olacağınız anlamına gelmez; risk etkeni olan birçok kişide hastalık hiç gelişmezken, bilinen bir risk etkeni olmayan kişilerde gelişebilir. NHS de herkesin böbrek kanserine yakalanabileceğini hatırlatır.

Böbrek kanseri nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre aile hekimi sırtınızda ya da boynunuzda kitle veya şişlik olup olmadığını elle muayene edebilir, idrar örneği ya da kan testi isteyebilir; kanser olabilecek belirtiler varsa sizi ek testler için hastanede bir uzmana yönlendirebilir. NCI, tanı sürecinde kişisel ve ailesel sağlık öyküsünün sorulduğunu, kan biyokimyası, idrar tahlili ve MR gibi tetkiklerin de kullanılabildiğini belirtir. NHS'e göre böbrek kanserinden şüphelenildiğinde yapılabilecek başlıca tetkikler şunlardır:

• Ultrason: Böbreklerin ses dalgalarıyla görüntülenmesi. Bkz. Ultrason nedir?
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Böbreklerin ve çevre dokuların ayrıntılı kesitsel görüntülenmesi. Bkz. Bilgisayarlı tomografi nedir?
• Sistoskopi: İdrarda kan varsa, idrar kanalından ince bir kamera ilerletilerek mesanenin içine bakılması
• Biyopsi: İnce bir iğneyle böbrekteki kitleden hücre ya da doku örneği alınarak mikroskop altında incelenmesi

Evreleme

Kanser tanısı konduktan sonra kanserin ne kadar yayıldığını anlamak için ek tetkikler yapılır. NHS'e göre bunlar arasında MR ya da BT, akciğer grafisi, kemik sintigrafisi ve bazen laparoskopi yer alır. NCI'ye göre evreleme, kanserin yalnız böbrekte sınırlı olduğu ve 7 santimetre ya da daha küçük olduğu evre I'den, akciğer, karaciğer veya kemikler gibi uzak organlara yayıldığı evre IV'e kadar uzanır. NHS, test sonuçlarının çıkmasının birkaç hafta sürebileceğini belirtir.

Böbrek kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı; kanserin türüne, büyüklüğüne, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlığına göre belirlenir. NHS'e göre uzman bakım ekibi tedavileri, yararlarını ve yan etkilerini açıklar ve sizinle birlikte bir tedavi planı oluşturur. NCI de planın birden fazla tedavi türünü içerebileceğini ve kişinin tercihlerinin de dikkate alındığını belirtir.

Ameliyat

NHS'e göre böbrek kanseri erken bulunur ve yayılmamışsa ameliyatla çıkarılabilir. İki ana ameliyat türü vardır:

• Böbreğin bir kısmının alınması (parsiyel nefrektomi): Kanserli doku çıkarılırken böbreğin olabildiğince büyük bölümü korunur.
• Böbreğin tamamının alınması (nefrektomi): Böbrek tümüyle çıkarılır; NHS'e göre çevredeki bazı lenf bezlerinin de alınması gerekebilir. NCI'ye göre radikal nefrektomide böbrekle birlikte böbreküstü bezi ve çevre dokular da çıkarılır.

NCI'ye göre kişi tek bir böbreğin bir bölümüyle de yaşayabilir; ancak iki böbrek de alınırsa ya da çalışmıyorsa diyaliz ya da böbrek nakli gerekir.

Ablasyon tedavileri

NHS'e göre özellikle küçük tümörlerde ameliyat yerine şu yöntemler kullanılabilir:

• Kriyoterapi: Ciltten ilerletilen iğnelerle kanser hücrelerinin dondurulması
• Radyofrekans ablasyon: İğne aracılığıyla verilen radyo dalgalarıyla kanser hücrelerinin ısıtılarak yok edilmesi

Bkz. Termal ablasyon nedir?

Arteriyel embolizasyon

NHS'e göre ameliyat olacak kadar iyi durumda değilseniz, ameliyat yerine kanserin kan akışını engelleyen bir tedavi önerilebilir. Bu yöntem kanseri küçültmeye ve belirtileri kontrol etmeye yardımcı olabilir. NCI'ye göre küçük bir kesiden böbreğe giden ana damara ince bir tüp (kateter) ilerletilir ve damar tıkanarak kanser hücrelerinin büyümek için ihtiyaç duyduğu oksijene ulaşması engellenir.

İlaç tedavileri ve diğer yöntemler

• Hedefe yönelik ilaçlar: NHS'e göre kanser yayıldığında ya da tedaviden sonra yeniden ortaya çıktığında kullanılır.
• İmmünoterapi: NCI, bağışıklık sistemini kansere karşı harekete geçiren ilaçları tedavi seçenekleri arasında sayar.
• Radyoterapi ve kemoterapi: NHS'e göre böbrek kanserinde seyrek kullanılır; ileri evrede belirtileri kontrol etmek ya da bazı özel kanser türlerinde gündeme gelir.

NHS'e göre ileri evre böbrek kanserinin tedavisi çok zor olabilir ve kanseri iyileştirmek mümkün olmayabilir. Bu durumda tedavinin amacı kanseri ve belirtilerini sınırlamak ve kişinin daha uzun yaşamasına yardımcı olmaktır; palyatif bakım ekibi belirtilerin yönetimine ve kişinin kendini daha rahat hissetmesine yardımcı olur.

Tedavi sürecinde ve sonrasında

NHS'e göre tanı, tedavi ve sonrasındaki süreç boyunca kişiyle bir uzman ekip ilgilenir ve çoğu zaman bir uzman hemşire, hastanın ve yakınlarının ilk iletişim noktası olur. NHS, uzman ekibin her tedavinin yararlarını ve yan etkilerini açıkladığını ve tedavi boyunca yan etkilerin yönetiminde destek olduğunu belirtir. Süreçte şunlara dikkat etmek yararlı olur:

• Sorularınızı not alarak görüşmelere götürün; size tanı, evre ve tedavi seçeneklerinin anlamını açıklamalarını isteyin.
• Kontrol randevularını aksatmayın. NCI'ye göre tedavi bittikten sonra da bazı testler zaman zaman tekrarlanır; bu testler kanserin geri gelip gelmediğini gösterebilir. NCI, böbrek kanserinin ilk tedaviden yıllar sonra bile yeniden ortaya çıkabileceğini belirtir.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; NHS sigarayı bırakmayı riski azaltan adımlar arasında sayar.
• Fazla kilonuz varsa sağlıklı kiloya ulaşmak ve tansiyonu kontrol altında tutmak için hekiminizle plan yapın. NHS, tansiyonu düşürmek için tuz, alkol ve kafein tüketiminin azaltılmasını önerir.
• Kaygı, uyku sorunları veya duygusal zorlanma yaşıyorsanız ekibinizden psikolojik destek isteyin.

NCI'ye göre bazı kişiler tanıyı ve tedavi planını doğrulatmak için ikinci görüş almak ister; bu konuda İkinci görüş nasıl alınır? yazısı yol gösterebilir.