Varikosel ameliyatı (mikrocerrahi varikoselektomi) nasıl yapılır?

Varikosel nedir?

Varikosel, testis torbası içindeki toplardamarların genişlemesidir ve bacaklardaki varislere benzer. MedlinePlus'a göre damarlardaki kapakçıklar düzgün çalışmadığında kan geriye doğru birikir ve damarlar genişler. En sık 15–25 yaşları arasında ve çoğunlukla sol tarafta görülür.

ABD Ulusal Çocuk Sağlığı ve İnsan Gelişimi Enstitüsü'ne (NICHD) göre varikosel, sperm üretiminin azalmasının en sık nedenidir ve kısırlık yaşayan erkeklerin yaklaşık yüzde 40'ında görülür. Ancak varikoseli olan her erkekte doğurganlık sorunu yoktur. Varikoselin belirtileri, tanısı ve ameliyatsız izlem hakkında ayrıntılı bilgi için Varikosel yazısına bakabilirsiniz.

Varikoselle karışabilen durumlar

Testis torbasında ağrı ya da şişliğe yol açan tek durum varikosel değildir. NHS, testis ağrısının nedenleri arasında testis dönmesini (torsiyon), epididim iltihabını, yaralanmaları, kasık fıtığını ve kistleri de sayar. Bu durumların bazıları, özellikle testis dönmesi, acil tedavi gerektirir. Bu nedenle ameliyat planlanmadan önce yakınmaların gerçekten varikoselden kaynaklandığının muayene ve ultrasonla doğrulanması önemlidir. Bkz. Epididimit

Ameliyat kimlere önerilir?

MedlinePlus, varikoselin çoğu zaman zararsız olduğunu ve testis boyutunda değişiklik ya da doğurganlık sorunu olmadıkça tedavi gerektirmediğini belirtir. Buna göre ameliyat genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Testiste küçülme: Etkilenen taraftaki testisin diğerine göre küçülmesi
• Doğurganlık sorunu: Gebelik elde edilemeyen ve sperm testinde bozukluk saptanan erkeklerde
• Yakınmalar: Destekleyici önlemlere rağmen günlük yaşamı etkileyen sızı ya da rahatsızlık

MedlinePlus'a göre hafif rahatsızlık hissinde testisleri destekleyen bir sporcu askısı ya da dar, destekleyici iç çamaşırı giymek yakınmaları hafifletebilir. Bu nedenle yalnızca rahatsızlık nedeniyle ameliyat düşünülmeden önce bu önlemler denenebilir.

Ergenlik çağındaki gençlerde testislerin büyümesinin izlenmesi önemlidir. MedlinePlus testis boyutunda değişikliği tedavi gerekçeleri arasında saydığı için, büyüme sırasında etkilenen testiste küçülme fark edilirse tedavi seçenekleri değerlendirilir.

Ameliyatın doğurganlığa etkisi

Varikosel ameliyatı en çok kısırlık nedeniyle konuşulur. Kaynakların bu konudaki vurguları şöyledir:

• MedlinePlus, ameliyatın çoğu zaman sperm sayısını artırdığını ve doğurganlığı iyileştirebileceğini belirtir.
• NICHD ise varikoselin cerrahi olarak düzeltilmesinin sperm kalitesini iyileştirebildiğini, ancak araştırmaların gebelik oranlarında artış göstermediğini belirtir.

Bu nedenle kısırlık nedeniyle ameliyat düşünülen çiftlerde karar verirken kadın partnerin yaşı, çiftin ne kadar süredir gebelik denediği, sperm değerleri ve tüp bebek gibi diğer seçenekler birlikte değerlendirilmelidir. Erkek kısırlığının değerlendirilmesi ve tedavi seçenekleri için Erkek kısırlığı yazısına bakabilirsiniz.

Ameliyat dışındaki seçenekler

Her varikoselde ameliyat gerekmez ve ameliyatın tek seçenek olduğu düşünülmemelidir:

• İzlem: Yakınması olmayan, testis boyutları normal olan ve doğurganlık sorunu bulunmayan kişilerde düzenli kontrol çoğu zaman yeterlidir.
• Destekleyici önlemler: MedlinePlus'a göre hafif rahatsızlıkta destekleyici iç çamaşırı ya da sporcu askısı kullanılabilir.
• Yardımcı üreme yöntemleri: NICHD'ye göre cerrahi yöntemlerle doğurganlık sağlanamadığında yardımcı üreme teknikleri bir seçenektir. Çiftin durumuna göre tüp bebek tedavisi, varikosel tedavisi beklenmeden de gündeme gelebilir. Bkz. Tüp bebek tedavisi

NICHD, erkek kısırlığının yaklaşık yarısında nedenin belirlenemediğini de belirtir. Bu nedenle varikosel saptanan ve kısırlık yaşayan bir erkekte, başka etkenlerin de araştırılması ve kadın partnerin aynı anda değerlendirilmesi önemlidir.

Ameliyat öncesi değerlendirme

MedlinePlus'a göre varikosel tanısında şu yöntemler kullanılır:

• Fizik muayene: Kasık ve testis torbasının muayenesi; genişlemiş damarlar elle hissedilebilir ve etkilenen testisin daha küçük olup olmadığı değerlendirilir.
• Ultrason: Testis torbası, testisler ve böbreklerin ultrasonla incelenmesi. Renkli Doppler ultrason damarlardaki geri akımı göstermeye yardımcı olur. Bkz. Doppler ultrason nedir?

Doğurganlık nedeniyle ameliyat düşünülüyorsa semen analizi de yapılır. Ameliyat günü için açlık süresi, anestezi türü, kullanılan ilaçlara ara verilip verilmeyeceği ve eve dönüşte refakatçi gerekip gerekmediği gibi konular ameliyat öncesi görüşmede netleştirilir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız bunu mutlaka belirtin; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın. Bkz. Spermiyogram nedir?

MedlinePlus, ileri yaştaki bir erkekte aniden ortaya çıkan varikoselin böbrekteki bir tümörün damar yolunu tıkamasından kaynaklanabileceğini belirtir. Bu nedenle ileri yaşta yeni gelişen varikoselde ameliyattan önce başka nedenlerin araştırılması önemlidir. Bkz. Böbrek kanseri

Tedavi yöntemleri

Ameliyat (varikoselektomi)

MedlinePlus'a göre bu ameliyatta cerrah genişlemiş toplardamarları bağlar ve kanın normal damarlardan dolaşmasını sağlar.

Mikrocerrahi varikoselektomi, ameliyatın ameliyat mikroskobu altında yapılmasıdır. Mikroskop, sperm kordonundaki küçük yapıların büyütülerek görülmesini sağlar; böylece cerrah genişlemiş toplardamarları bağlarken çevredeki diğer yapıları korumaya çalışır. Hangi tekniğin kullanılacağı cerrahın deneyimine ve kişinin durumuna göre belirlenir. Ameliyat öncesinde cerrahınıza hangi yöntemi neden önerdiğini, işlemin ne kadar süreceğini ve anestezi türünü sormanız, süreci daha iyi anlamanızı sağlar.

Embolizasyon

MedlinePlus'a göre embolizasyonda kasıktan ya da boyundan bir damara ince bir tüp (kateter) yerleştirilir ve görüntüleme eşliğinde genişlemiş damara ilerletilir. Damarın içine küçük bir sarmal (koil) bırakılarak anormal damar tıkanır. MedlinePlus, bu işlemin çok küçük bir kesiyle yapıldığını ve iyileşmenin genellikle daha hızlı olduğunu belirtir. Embolizasyon genellikle girişimsel radyoloji uzmanları tarafından yapılır. Bkz. Girişimsel radyoloji nedir?

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus'a göre varikosel ameliyatı çoğunlukla günübirlik yapılır ve kişi aynı gün eve dönebilir. MedlinePlus, ameliyattan sonraki ilk 24 saat boyunca bölgeye soğuk uygulama yapılmasının şişliği azaltmaya yardımcı olduğunu belirtir.

İyileşme döneminde genel olarak:

• Hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
• Testisleri destekleyen iç çamaşırı giyin.
• Yara bakımı, banyo, spor ve cinsel ilişkiye dönüş zamanı konusunda cerrahi ekibin talimatlarına uyun.
• Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizlere ne zaman dönebileceğinizi sorun.
• Doğurganlık nedeniyle ameliyat olduysanız, sperm değerlerindeki değişikliği izlemek için kontrol semen analizlerinin ne zaman yapılacağını öğrenin.

Kontroller

Ameliyattan sonra yara iyileşmesini değerlendirmek için kontrol randevusu verilir. Doğurganlık amacıyla ameliyat olan erkeklerde, sperm değerlerindeki değişikliği görmek için belirli aralıklarla semen analizi tekrarlanır. Sonuçlar, çiftin tedavi planının gözden geçirilmesinde kullanılır.

Olası riskler

MedlinePlus, varikosel ve tedavisiyle ilişkili olası sorunlar arasında şunları sayar:

• Testiste küçülme (atrofi)
• Pıhtı oluşumu
• Enfeksiyon
• Damar ya da çevre doku yaralanması
• Kısırlık

Ameliyat öncesinde, uygulanacak yönteme göre bu risklerin ve varikoselin yeniden ortaya çıkma olasılığının sizin için ne anlama geldiğini cerrahınızla konuşun.

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

• Benim durumumda ameliyat gerçekten gerekli mi, yoksa izlem yeterli mi?
• Ameliyat ile embolizasyon arasında benim için hangisi daha uygun?
• Mikrocerrahi yöntem uygulanacak mı?
• Ameliyattan sonra sperm değerlerimde değişiklik ne zaman değerlendirilecek?
• Partnerimin yaşı ve durumu göz önüne alındığında tüp bebek gibi seçenekleri de düşünmeli miyiz?