Kısaca
Varikosel, testis torbası (skrotum) içinde, testisleri taşıyan sperm kordonu boyunca uzanan toplardamarların genişlemesidir. Bacaklardaki varislere benzer. MedlinePlus'a göre en sık 15–25 yaşları arasındaki erkeklerde ve çoğunlukla sol tarafta görülür. Pek çok kişide hiçbir yakınmaya yol açmaz; bazılarında ise testiste sızı, ağırlık hissi, ele gelen damar yumağı ve sperm sayısında azalma görülebilir. NICHD'ye göre varikosel, sperm üretiminin azalmasının en sık nedenidir. Testiste ani ve şiddetli ağrı ise varikoselden çok testis dönmesi gibi acil bir duruma işaret edebilir; bu durumda beklemeden 112'yi arayın.
Varikosel nedir?
Testislerden kalbe dönen kan, sperm kordonu içindeki toplardamarlardan geçer. Bu damarların içinde, kanın geri kaçmasını önleyen küçük kapakçıklar bulunur. MedlinePlus'a göre varikoselde bu kapakçıklar düzgün çalışmaz; kan geriye doğru birikir ve damarlar genişler. Bu durum, bacaklarda görülen varislere çok benzer.
Genişleyen damarlar, testis torbasının içinde elle hissedilebilen, kıvrımlı bir yumak oluşturabilir. MedlinePlus, varikoselin çoğunlukla zararsız olduğunu ve testis boyutunda değişiklik ya da doğurganlık sorunu yoksa çoğu zaman tedavi gerektirmediğini belirtir.
Kimlerde görülür?
MedlinePlus'a göre varikosel en sık 15–25 yaşları arasındaki erkeklerde görülür ve çoğunlukla sol taraftadır. NICHD ise kısırlık yaşayan erkeklerin yaklaşık yüzde 40'ında varikosel bulunduğunu belirtir.
MedlinePlus önemli bir uyarıda bulunur: İleri yaştaki bir erkekte varikoselin aniden ortaya çıkması, böbrekteki bir tümörün damar yolunu tıkamasından kaynaklanabilir. Bu nedenle ileri yaşta yeni gelişen varikosel mutlaka değerlendirilmelidir. Bkz. Böbrek kanseri
Varikosel belirtileri nelerdir?
MedlinePlus'a göre varikoselin belirtileri şunlardır:
- Testis torbasında genişlemiş ve kıvrımlı damarlar
- Testiste künt bir sızı ya da rahatsızlık hissi
- Testis torbasında ağrı yapmayan bir şişlik ya da yumru
- Sperm sayısında azalma ya da çocuk sahibi olmada güçlük
MedlinePlus, bazı erkeklerde hiçbir belirti olmadığını da belirtir. Varikosel, çoğu zaman başka bir nedenle yapılan muayenede ya da kısırlık araştırması sırasında fark edilir. Etkilenen taraftaki testis, diğerine göre daha küçük görünebilir.
NHS, testis ağrısının nedenleri arasında varikoseli de sayar. Ancak testis ağrısının pek çok farklı nedeni olabileceğinden, kişinin ağrıyı kendi kendine varikosele bağlamaması gerekir. Bkz. Epididimit
Varikoselle karışabilen durumlar
Testis torbasında şişlik ya da ağrıya yol açan tek durum varikosel değildir. NHS, testis ağrısının nedenleri arasında testis dönmesini, epididim iltihabını, yaralanmaları, kasık fıtığını ve kistleri de sayar. Testiste ele gelen sert bir kitle ise testis kanserinin en sık belirtisidir. Varikoselde ele gelen yapı genellikle yumuşak ve kıvrımlı damarlardan oluşurken, testisin kendisinden kaynaklanan sert bir şişlik farklı bir değerlendirme gerektirir. Bu ayrımı muayene ve ultrason ile hekim yapar; testis torbasında fark ettiğiniz her yeni değişiklik için hekime başvurmanız önerilir. Bkz. Testis kanseri
Varikosel ve kısırlık
Varikoselin en önemli sonuçlarından biri doğurganlık üzerindeki olası etkisidir. NICHD'ye göre varikosel, sperm üretiminin azalmasının en sık nedenidir. MedlinePlus da sperm sayısında azalma ve doğurganlık sorunlarını varikoselin belirtileri ve komplikasyonları arasında sayar.
Ancak varikoseli olan her erkek kısır değildir; pek çok erkekte varikosele rağmen sperm değerleri normaldir. Bu nedenle tedavi kararı, yalnızca varikoselin varlığına değil; sperm testinin sonuçlarına, testis boyutuna, yakınmalara ve çiftin durumuna göre verilir. Kısırlık değerlendirmesi hakkında bilgi için Erkek kısırlığı ve Spermiyogram nedir? yazılarına bakabilirsiniz.
Nasıl teşhis edilir?
MedlinePlus'a göre varikosel tanısı genellikle şu yöntemlerle konur:
- Fizik muayene: Hekim kasık ve testis torbasını muayene eder. Genişlemiş damarlar elle hissedilebilir; muayene ayakta ve yatarak yapılabilir. Etkilenen taraftaki testisin daha küçük olup olmadığı da değerlendirilir.
- Ultrason: Testis torbası, testisler ve böbreklerin ultrasonla incelenmesi. Renkli Doppler ultrason, damarlardaki geri akımı göstermeye yardımcı olur. MedlinePlus'a göre böbreklerin de incelenmesi, damar akımını etkileyebilecek başka bir sorun olup olmadığını anlamak için önemlidir. Bkz. Doppler ultrason nedir?
- Semen analizi: Doğurganlık açısından değerlendirme gerekiyorsa sperm sayısı, hareketi ve şekli incelenir.
Bu konuda
Varikosel konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi kararı nasıl verilir?
Varikosel saptanan her erkeğin tedavi edilmesi gerekmez. MedlinePlus'a göre varikosel çoğu zaman zararsızdır; testis boyutunda değişiklik ya da doğurganlık sorunu yoksa genellikle tedavi gerekmez. Hekim tedavi kararı verirken şu soruların yanıtlarını birlikte değerlendirir:
- Varikosel günlük yaşamı etkileyen bir sızı ya da rahatsızlığa yol açıyor mu?
- Etkilenen taraftaki testis diğerine göre küçülmüş mü?
- Sperm testinde sayı, hareket ya da şekil bozukluğu var mı?
- Çift gebelik elde etmeye çalışıyor mu ve kadın partnerin durumu nedir?
- Varikosel ileri yaşta ve aniden mi ortaya çıktı?
Yakınması olmayan, testis boyutları normal olan ve çocuk sahibi olma planı bulunmayan kişilerde düzenli izlem çoğu zaman yeterlidir. Ergenlik çağındaki gençlerde ise testislerin büyümesinin izlenmesi önem taşır; çünkü MedlinePlus, testis boyutunda değişiklik olmasını tedavi gerekçeleri arasında sayar.
Kısırlık nedeniyle tedavi düşünülen çiftlerde karar daha karmaşıktır. NICHD'nin belirttiği gibi ameliyat sperm kalitesini iyileştirebilse de araştırmalar gebelik oranlarında artış göstermemiştir. Bu nedenle kadın partnerin yaşı, beklenen süre ve tüp bebek gibi diğer seçenekler de hesaba katılarak çiftle birlikte karar verilir.
Varikosel nasıl tedavi edilir?
MedlinePlus'a göre varikosel çoğu zaman zararsızdır ve testis boyutunda değişiklik ya da doğurganlık sorunu yoksa tedavi gerektirmez.
Destekleyici önlemler
MedlinePlus'a göre hafif rahatsızlık hissinde testisleri destekleyen bir sporcu askısı ya da dar, destekleyici iç çamaşırı giymek yakınmaları hafifletebilir.
Ameliyat (varikoselektomi)
MedlinePlus'a göre bu ameliyatta cerrah, genişlemiş toplardamarları bağlayarak kanın normal damarlara yönlendirilmesini sağlar. Ameliyat çoğunlukla günübirlik yapılır ve kişi aynı gün eve dönebilir. MedlinePlus, ameliyattan sonraki ilk 24 saatte bölgeye soğuk uygulama yapılmasının şişliği azaltmaya yardımcı olduğunu belirtir. Ayrıntılı bilgi için Varikosel ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.
Embolizasyon
MedlinePlus'a göre bu yöntemde kasıktan ya da boyundan bir damara ince bir tüp (kateter) yerleştirilir ve görüntüleme eşliğinde genişlemiş damara ilerletilir. Damarın içine küçük bir sarmal (koil) bırakılarak anormal damar tıkanır. Bu işlem çok küçük bir kesiyle yapılır ve iyileşme genellikle daha hızlıdır.
Tedavinin doğurganlığa etkisi
MedlinePlus, ameliyatın çoğu zaman sperm sayısını artırdığını ve doğurganlığı iyileştirebileceğini belirtir. NICHD ise varikoselin cerrahi olarak düzeltilmesinin sperm kalitesini iyileştirebildiğini, ancak araştırmaların gebelik oranlarında artış göstermediğini belirtir. Bu nedenle kısırlık nedeniyle tedavi düşünülen çiftlerde, varikosel tedavisinin olası yararı ile tüp bebek gibi diğer seçenekler hekimle birlikte değerlendirilmelidir.
Muayeneye giderken
Muayenede hekime yakınmalarınızı ayrıntılı anlatmanız tanıyı kolaylaştırır. Şu bilgileri not etmeniz yararlı olabilir:
- Şişliği ya da damarları ne zaman fark ettiğiniz ve zamanla değişip değişmediği
- Sızı ya da ağırlık hissinin hangi durumlarda arttığı
- Daha önce testis ameliyatı, yaralanması ya da enfeksiyonu geçirip geçirmediğiniz
- Çocuk sahibi olmaya çalışıyorsanız ne kadar süredir denediğiniz
- Daha önce yapılmış sperm testi ya da ultrason sonuçlarınız
Olası sorunlar
MedlinePlus'a göre varikoselin ve tedavisinin olası sorunları şunlardır:
- Kısırlık
- Testiste küçülme (atrofi)
- Pıhtı oluşumu
- Enfeksiyon
- Damar ya da çevre doku yaralanması
Çocuklarda ve ergenlerde varikosel saptandığında, testislerin büyümesinin izlenmesi önemlidir; hekim düzenli kontroller önerebilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın (NHS):
- Testiste ani ve şiddetli ağrı
- Testis ağrısıyla birlikte bulantı, kusma ya da karın ağrısı
- Bir saatten uzun süren ya da dinlenmeyle geçmeyen testis ağrısı
Hekiminize başvurun:
- Testis torbasında yumru, şişlik ya da kıvrımlı damarlar fark ettiyseniz
- Testiste geçmeyen sızı ya da ağırlık hissi varsa
- Bir testisin diğerinden küçük olduğunu fark ettiyseniz
- Bir yıllık denemeye rağmen gebelik elde edilemediyse
- İleri yaşta testis torbasında yeni ve hızla gelişen damar genişlemesi fark ettiyseniz
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Varikosel tehlikeli midir?
MedlinePlus'a göre varikosel çoğu zaman zararsızdır. Ancak testiste küçülme ya da doğurganlık sorunlarına yol açabilir. İleri yaşta aniden ortaya çıkan varikosel ise başka bir nedenin araştırılmasını gerektirebilir.
Varikosel ameliyatından sonra nelere dikkat edilir?
MedlinePlus'a göre ameliyat çoğunlukla günübirlik yapılır ve ilk 24 saatte bölgeye soğuk uygulama yapılması şişliği azaltmaya yardımcı olur. Yara bakımı, işe ve spora dönüş zamanı gibi konularda ameliyatı yapan ekibin önerilerine uyun.
Varikosel kendiliğinden geçer mi?
Genişlemiş damarlar kendiliğinden düzelmez; ancak pek çok kişide yakınmaya yol açmadığı için tedavi gerekmez. Yakınma, testiste küçülme ya da doğurganlık sorunu varsa tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Varikosel ameliyatı çocuk sahibi olmayı sağlar mı?
MedlinePlus'a göre ameliyat sperm sayısını çoğu zaman artırabilir. NICHD ise ameliyatın sperm kalitesini iyileştirebildiğini ancak araştırmaların gebelik oranlarında artış göstermediğini belirtir. Kararı ürologunuzla birlikte verin.
Varikosel için hangi doktora gidilir?
Üroloji uzmanları varikoseli değerlendirir ve tedavi eder. Embolizasyon gibi kateterle yapılan işlemleri girişimsel radyoloji uzmanları uygular.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
