Kısaca
Spermiyogram (semen analizi ya da meni tahlili), erkeğin menisini laboratuvarda inceleyerek meni miktarını, sperm sayısını, spermlerin hareketini ve şeklini değerlendiren bir testtir. MedlinePlus'a göre en sık, bir çift en az 12 aydır gebelik elde etmeye çalıştığı hâlde başarılı olamadığında ya da vazektomi (erkekte kalıcı doğum kontrolü ameliyatı) sonrasında işlemin işe yarayıp yaramadığını kontrol etmek için istenir. Örnek, genellikle laboratuvarda ayrılmış özel bir odada mastürbasyonla steril bir kaba alınır. Sperm değerleri günden güne değişebildiği için tek bir sonuç yerine birden fazla örnek gerekebilir. Sonuçlar, hekim tarafından muayene ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.
Spermiyogram nedir, neden yapılır?
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kısırlığı (infertilite) düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun süre gebelik elde edilememesi olarak tanımlar. WHO'ya göre dünyada üreme çağındaki yaklaşık her altı kişiden biri yaşamı boyunca kısırlık yaşar. Kısırlık yalnızca kadınlarla ilgili bir sorun değildir; erkek kaynaklı etkenler de sık görülür ve çiftin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
WHO'nun sıraladığı erkek kaynaklı kısırlık nedenleri şunlardır:
- Meninin dışarı atılmasını etkileyen üreme yolu tıkanıklıkları
- Testosteron ve sperm yapımını etkileyen hormon bozuklukları
- Testislerin sperm üretememesi
- Spermlerin şekil ve hareket bakımından anormal olması
Spermiyogram, bu sorunların değerlendirilmesinde ilk ve temel testtir. NHS de erkekler için kısırlık değerlendirmesinde meni analizinin düşük sperm sayısı veya iyi hareket etmeyen spermler gibi sorunları araştırdığını belirtir.
MedlinePlus'a göre test şu iki durumda yapılır:
- Kısırlık değerlendirmesi: Çift en az 12 aydır gebelik elde etmeye çalışıyor ve başarılı olamıyorsa
- Vazektomi sonrası kontrol: Ameliyattan sonra menide sperm kalmadığının doğrulanması
Hangi değerler incelenir?
Spermiyogramda bakılan başlıca özellikler ve MedlinePlus'ın aktardığı başvuru değerleri şunlardır:
- Meni hacmi: Boşalma ile gelen meni miktarı. MedlinePlus normal aralığı 1,5 ile 7,6 mililitre olarak verir ve 1,5 mililitrenin altındaki miktarın kısırlığa yol açabileceğini belirtir.
- Toplam sperm sayısı: Örnekteki tüm spermlerin sayısı. MedlinePlus'a göre örneğin tamamında 39 milyondan fazla sperm bulunmalıdır.
- Sperm yoğunluğu (konsantrasyon): Mililitre başına düşen sperm sayısı. MedlinePlus'ın verdiği aralık mililitrede 15 ile 259 milyon arasıdır.
- Hareketlilik (motilite): Hareket edebilen spermlerin oranı. MedlinePlus'a göre bu oran yüzde 40'ın üzerinde olmalıdır; daha düşük oranlarda spermin yumurtaya ulaşıp onu dölleme olasılığı azalabilir.
- Şekil (morfoloji): Normal yapıdaki spermlerin oranı. MedlinePlus'a göre spermlerin yüzde 4'ünden fazlasının normal şekilli olması beklenir.
- pH (asitlik derecesi): MedlinePlus normal aralığı 7,2 ile 8,0 olarak verir; bu aralığın dışındaki değerlerin spermleri öldürebileceğini veya hareketlerini etkileyebileceğini belirtir.
- Sıvılaşma süresi: Meni boşalmadan hemen sonra jel kıvamındadır ve zamanla sıvılaşır. MedlinePlus'a göre bu süre 15 ila 30 dakikadır.
- Beyaz kan hücreleri: Yüksek olması enfeksiyon veya iltihaba işaret edebilir.
Bu değerler, WHO'nun insan menisinin incelenmesine yönelik laboratuvar kılavuzunda tanımlanan yöntemlere dayanır. WHO, bu kılavuzu doğurganlık hizmetlerinde kaliteli bakımın parçası olarak güncellemeye devam etmektedir. Laboratuvarınızın raporundaki başvuru aralıkları kullandığı kılavuz sürümüne göre küçük farklılıklar gösterebilir.
Test öncesi hazırlık
MedlinePlus, örnek verilmeden önceki 2 ila 7 gün boyunca boşalmayla sonuçlanan cinsel etkinlikten kaçınılmasını önerir. Bu süre çok kısa tutulursa meni hacmi ve sperm sayısı düşük; çok uzun tutulursa hareketlilik olumsuz etkilenebilir. Laboratuvarınızın verdiği süreye uyun.
Ayrıca şu konuları hekiminize ya da laboratuvara bildirmeniz önemlidir:
- Son haftalarda geçirdiğiniz ateşli hastalıklar; yüksek ateş sperm yapımını geçici olarak etkileyebilir.
- Kullandığınız ilaçlar, hormon veya kas geliştirici ürünler ve bitkisel takviyeler.
- Sigara, alkol ve diğer madde kullanımı.
- Daha önce geçirdiğiniz kasık, testis veya idrar yolu ameliyatları ve enfeksiyonlar.
Örnek nasıl verilir?
MedlinePlus'a göre örnek çoğunlukla laboratuvarda ayrılmış özel bir odada mastürbasyonla steril bir kaba alınır. Dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
- Örnek vermeden önce ellerinizi ve cinsel organınızı yıkayın.
- Kayganlaştırıcı kullanmayın; MedlinePlus, bunların spermlerin hareketini etkileyebileceğini belirtir.
- Menin tamamını kaba alın. Özellikle ilk kısım sperm açısından zengindir; bir kısmının kaçması sonucu yanıltabilir.
- Kabın kapağını kapatın ve üzerindeki bilgileri kontrol edin.
Evde örnek alınmasına izin verilen durumlarda MedlinePlus, örneğin oda sıcaklığında tutularak bir saat içinde laboratuvara ulaştırılması gerektiğini belirtir. Özel bir prezervatifle örnek alınması gerekiyorsa bu süre 30 ila 60 dakikadır. Normal prezervatifler sperm öldürücü madde içerebileceği için kullanılmamalıdır.
Kişisel veya inançla ilgili nedenlerle mastürbasyonla örnek vermek sizin için uygun değilse, bunu önceden hekiminizle konuşun; bazı durumlarda sperm öldürücü madde içermeyen özel toplama prezervatifleri gibi seçenekler değerlendirilebilir. Evde alınan örneklerde örneğin alındığı saati not etmeniz ve laboratuvara bildirmeniz de istenir; çünkü sıvılaşma ve hareketlilik değerlendirmesi bu süreye göre yapılır.
Örnek verme bazı erkekler için utandırıcı veya stresli olabilir. Bu tamamen anlaşılır bir durumdur; laboratuvar çalışanları bu konuda deneyimlidir ve gizliliğinize saygı gösterir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Sonuçlar ne anlama gelir?
MedlinePlus, sperm sayısının ve meni kalitesinin günden güne değişebildiğini ve bu nedenle bir iki hafta içinde iki veya daha fazla örnek vermeniz gerekebileceğini belirtir. Bu yüzden tek bir anormal sonuç tanı koymak için yeterli değildir.
Raporlarda sık karşılaşılan bazı terimler şunlardır:
- Oligozoospermi: Sperm sayısının düşük olması
- Astenozoospermi: Hareketli sperm oranının düşük olması
- Teratozoospermi: Normal şekilli sperm oranının düşük olması
- Azoospermi: Menide hiç sperm bulunmaması
Bu bulgular kısırlık olasılığı hakkında bilgi verir; ancak tek başına çocuk sahibi olunamayacağı anlamına gelmez. Sonuçları değerli kılan, hekimin bunları muayene, hormon testleri ve eşin değerlendirmesiyle birlikte yorumlamasıdır.
Sonuç anormalse sonraki adımlar
Spermiyogramda bozukluk saptanırsa hekim nedeni araştırmak için şu adımları planlayabilir:
- Fizik muayene: NHS'ye göre hekim testislerde şişlik veya şekil bozukluğu olup olmadığına ve penisin yapısına bakabilir. Testis toplardamarlarının genişlemesi (varikosel) muayeneyle veya ultrasonla değerlendirilebilir.
- Enfeksiyon testi: NHS, doğurganlığı etkileyebileceği için idrar örneğinde klamidya taraması yapılabileceğini belirtir.
- Hormon testleri: Testosteron ve sperm yapımını düzenleyen hormonların ölçümü
- Genetik testler: Özellikle hiç sperm bulunmayan veya çok düşük sayıda sperm olan erkeklerde kromozom analizi gibi testler
- Görüntüleme: Testis ve üreme yollarının ultrasonla değerlendirilmesi
Nedene göre yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi, varikosel ameliyatı, testisten sperm elde edilmesi veya aşılama ya da tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri gündeme gelebilir. Tedavi kararı uroloji ve kadın doğum uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.
Sperm sağlığını etkileyebilecek etkenler
Sperm yapımı yaklaşık üç ay süren bir süreçtir; bu nedenle yaşam tarzı değişikliklerinin etkisi ancak birkaç ay içinde görülebilir. Sperm sağlığını olumsuz etkileyebileceği bilinen bazı etkenler şunlardır:
- Sigara ve aşırı alkol kullanımı
- Fazla kilo
- Testislerin uzun süre aşırı sıcağa maruz kalması (sık sauna, kucakta dizüstü bilgisayar gibi)
- Kas geliştirmek amacıyla kullanılan hormon ürünleri
- Bazı ilaçlar ve kemoterapi gibi tedaviler
- Bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
Kemoterapi veya radyoterapi gibi doğurganlığı etkileyebilecek bir tedavi planlanıyorsa, öncesinde sperm dondurma seçeneğini hekiminizle konuşabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmadığında aile hekimine başvurulmasını önerir. Kadın eşin 36 yaş veya üzerinde olduğu durumlarda NHS daha erken başvuruyu önerir. Ayrıca şu durumlarda daha beklemeden bir üroloji uzmanına başvurun:
- Daha önce testis ameliyatı, inmemiş testis veya kabakulağa bağlı testis iltihabı geçirdiyseniz
- Testislerde şişlik, ağrı veya ele gelen kitle varsa
- Cinsel istekte belirgin azalma ya da sertleşme sorunları varsa
Şu durumlar acildir; beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:
- Testiste ani başlayan şiddetli ağrı ve şişlik (testis dönmesi olabilir; dakikalar önemlidir)
- Kasık veya testis travması sonrası şiddetli ağrı ve hızla artan şişlik
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Spermiyogram öncesi kaç gün perhiz gerekir?
MedlinePlus, örnek vermeden önceki 2 ila 7 gün boyunca boşalmadan kaçınılmasını önerir. Laboratuvarınızın verdiği süreye uyun.
Spermiyogram evde verilebilir mi?
Bazı laboratuvarlar izin verir. MedlinePlus'a göre bu durumda örnek oda sıcaklığında tutulmalı ve bir saat içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Normal prezervatif kullanılmamalıdır.
Tek bir kötü sonuç kısırlık anlamına gelir mi?
Hayır. MedlinePlus, sperm değerlerinin günden güne değişebildiğini ve iki veya daha fazla örnek gerekebileceğini belirtir. Değerlendirme birden fazla sonuç ve muayeneyle yapılır.
Spermiyogram sonucu iyileşebilir mi?
Nedene bağlıdır. Sperm yapımı yaklaşık üç ay sürdüğü için sigarayı bırakma, kilo verme gibi değişikliklerin etkisi birkaç ay sonra görülebilir. Bazı nedenler tedaviyle düzeltilebilir.
Kısırlık değerlendirmesinde neden erkek de test yaptırmalı?
WHO, kısırlığın hem erkek hem kadın üreme sisteminden kaynaklanabileceğini belirtir. Çiftin birlikte değerlendirilmesi, nedenin daha hızlı bulunmasına ve doğru tedavinin seçilmesine yardımcı olur.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Erkek kısırlığı (erkek infertilitesi)
- Kadın kısırlığı (infertilite)
- Klinefelter sendromu
- Testosteron eksikliği (hipogonadizm)
- Varikosel
- Aşılama (IUI)
- Mikro-TESE
- Spermiyogram (semen analizi)
- Tüp bebek (IVF) değerlendirmesi
- Varikosel ameliyatı (mikrocerrahi)
- ICSI (mikroenjeksiyon)
- Tüp bebek (IVF) laboratuvar teknolojileri
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
- Kadın Hastalıkları ve Doğum
- Tıbbi Genetik
- Üroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
