Kısaca
Epididimit, testislerin arkasında bulunan bir kanalın (epididim) şişmesi ve ağrılı hâle gelmesidir. NHS'e göre çoğu zaman bir enfeksiyona bağlıdır ve testiste ağrı, testis torbasında hassasiyet, sıcaklık ve şişlikle kendini gösterir. MedlinePlus'a göre epididimdeki enfeksiyon kolayca testise yayılabilir; testisin iltihabına orşit, ikisinin birlikte görülmesine epididimoorşit denir. Tedavide genellikle antibiyotikler kullanılır. Testiste ya da karında ani ve dayanılmaz ağrı, acil müdahale gerektiren testis dönmesinin (torsiyon) belirtisi olabilir; bu durumda beklemeden 112'yi arayın.
Epididimit nedir?
Epididim, testislerin arkasında yer alan bir kanaldır. MedlinePlus'a göre testisi, vas deferens adı verilen kanala bağlar.
Epididimit, bu kanalın şişmesi (iltihaplanması) ve ağrılı hâle gelmesidir. MedlinePlus'a göre en sık 19–35 yaş arasındaki erkeklerde görülür ve çoğunlukla bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanır. Enfeksiyon çoğu zaman idrar kanalında (üretra), prostatta ya da mesanede başlar. Epididimdeki enfeksiyon kolayca testise yayılabilir; bu tabloya epididimoorşit de denir.
Orşit (testisin iltihabı)
MedlinePlus, orşiti bir ya da iki testisin iltihabı olarak tanımlar. Birçok bakteri ve virüs orşite yol açabilir. Orşite en sık yol açan virüs kabakulak virüsüdür; MedlinePlus'a göre bu durum en çok ergenlik sonrasındaki erkek çocuklarda görülür ve çoğunlukla kabakulak başladıktan 4–6 gün sonra ortaya çıkar. Orşit ayrıca prostat ya da epididim enfeksiyonlarıyla birlikte ya da klamidya, bel soğukluğu (gonore) gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar nedeniyle de gelişebilir.
Epididimit belirtileri nelerdir?
NHS'e göre epididimitin başlıca belirtileri şunlardır:
- Bir ya da her iki testiste ani ya da yavaş yavaş başlayan ağrı
- Testis torbasında (skrotum) hassasiyet, sıcaklık ve şişlik
- Testis çevresinde, yumru ya da şişlik gibi hissedilen sıvı birikmesi (hidrosel)
NHS'e göre nedene bağlı olarak idrar yapmada güçlük ya da penisin ucundan beyaz, sarı veya yeşil bir akıntı da olabilir.
MedlinePlus'a göre epididimit hafif ateş, üşüme-titreme ve testis bölgesinde ağırlık hissiyle başlayabilir. Testis bölgesi bastırmaya karşı giderek hassaslaşır ve hastalık ilerledikçe ağrılı hâle gelir. MedlinePlus'ın saydığı diğer belirtiler şunlardır:
- Menide kan
- İdrar kanalından akıntı
- Karın alt kısmında ya da leğen bölgesinde rahatsızlık
- Testisin yakınında bir yumru
Daha seyrek görülen belirtiler arasında boşalma sırasında ağrı, idrar yaparken ağrı ya da yanma, testis torbasında ağrılı şişlik, etkilenen tarafta kasıkta hassasiyet ve şişlik ve dışkılama sırasında artan testis ağrısı yer alır.
Orşitte de MedlinePlus'a göre testiste ağrı, ateş, kasık ağrısı, testis torbasında şişlik, idrar yaparken, cinsel ilişki ya da boşalma sırasında ağrı, menide kan ve penisten akıntı görülebilir.
Nedenleri ve risk etkenleri
NHS ve MedlinePlus'a göre epididimitin nedenleri yaşa göre farklılık gösterebilir:
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar: NHS'e göre epididimit genellikle klamidya ya da bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondan kaynaklanır; bu durum 35 yaşın altındaki genç erkeklerde daha olasıdır.
- İdrar yolu enfeksiyonları: NHS'e göre 35 yaşın üzerindeki erkeklerde ana neden genellikle idrar yolu enfeksiyonudur. MedlinePlus, çocuklarda ve ileri yaştaki erkeklerde E. coli ve benzeri bakterilerin daha sık rol oynadığını belirtir.
- Daha seyrek nedenler: NHS kabakulak, tüberküloz, kasık yaralanması ve Behçet hastalığını sayar.
- Bazı ilaçlar: NHS ve MedlinePlus'a göre kalp ritmi bozukluklarında kullanılan amiodaron adlı ilaç da epididimite yol açabilir. MedlinePlus, bu ilacı kullanıyorsanız ilacınızın ayarlanması ya da değiştirilmesi gerekebileceğini ve bunu hekiminizle konuşmanızı önerir.
NHS'e göre şu durumlarda idrar yolu enfeksiyonu olasılığı artar: prostat bezinin büyümesi, idrar sondası (kateter) kullanımı ve yakın zamanda kasık, prostat ya da mesane ameliyatı geçirmiş olmak.
MedlinePlus'un saydığı risk etkenleri şunlardır:
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat
- Geçmişte idrar yollarında yapısal sorunlar
- Düzenli idrar sondası kullanımı
- Birden fazla partnerle prezervatifsiz cinsel ilişki
- Prostat büyümesi. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
Epididimit ile testis dönmesi (torsiyon) arasındaki fark
Testiste ağrı ve şişlik yapan durumlar arasında en acil olanı testis dönmesidir. NHS'e göre ani ve şiddetli testis ağrısı testisin dönmesinden kaynaklanabilir; bu durum hızla tedavi edilmezse testisin kaybına yol açabilen ciddi bir sorundur. MedlinePlus'a göre testis damarlarının dönmesi olan torsiyon, hemen ameliyat gerektiren tıbbi bir acildir.
MedlinePlus'a göre epididimit belirtileri testis dönmesinin belirtilerine benzeyebilir. NHS, ağrının nedenine kendi başınıza tanı koymaya çalışmamanızı önerir. Testislerde ya da karında ani ve dayanılmaz ağrı olduğunda doğrudan acil yardım çağrılmalıdır.
Bu konuda
Epididimit (testis iltihabı) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Nasıl teşhis edilir?
NHS'e göre nedeni bulmak için genellikle önce bazı tetkikler gerekir. NHS ve MedlinePlus'a göre hekim şu değerlendirmeleri yapabilir:
- Fizik muayene: Kasık ve testis torbasının muayenesi. MedlinePlus'a göre etkilenen tarafta kızarık ve hassas bir yumru bulunabilir, kasıktaki lenf bezleri büyümüş olabilir.
- Makattan muayene: NHS'e göre prostatla ilgili sorunları araştırmak için yapılabilir; MedlinePlus'a göre prostat büyümüş ya da hassas bulunabilir.
- İdrar tahlili ve idrar kültürü: MedlinePlus'a göre idrarın ilk kısmı, orta kısmı ve prostat masajından sonrası gibi birkaç örnek gerekebilir. Bkz. Tam idrar tahlili
- İdrar kanalından sürüntü ve klamidya ile bel soğukluğu testleri: Enfeksiyonu araştırmak için yapılır.
- Kan testleri: Tam kan sayımı gibi.
- Görüntüleme: MedlinePlus Doppler ultrason ve testis sintigrafisini (nükleer tıp taraması) sayar. Bkz. Doppler ultrason nedir?
Epididimit nasıl tedavi edilir?
Antibiyotik tedavisi
NHS'e göre epididimit genellikle antibiyotiklerle tedavi edilir; ilaçlar iğne ya da tablet şeklinde veya ikisi birlikte verilir. Kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız bile antibiyotik kürünün tamamını bitirmeniz önemlidir. MedlinePlus'a göre cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar antibiyotik gerektirir ve cinsel partnerlerin de tedavi edilmesi gerekir. NHS'e göre epididimite cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyonun yol açtığı anlaşılırsa, şimdiki ya da son 6 aydaki partnerlerinizin de test edilmesi önerilebilir. Antibiyotiklerin doğru kullanımı için Antibiyotik nasıl doğru kullanılır? yazısına bakabilirsiniz.
Evde rahatlatıcı önlemler
NHS ve MedlinePlus'a göre iyileşme sürecinde şunlar ağrıyı ve şişliği hafifletebilir:
- Testis torbası yükseltilmiş biçimde uzanarak dinlenmek
- Kasığa ya da ağrılı bölgeye, bir havluya sarılmış soğuk kompres uygulamak; buz doğrudan cilde konmamalıdır
- Testis torbasını destekleyen iç çamaşırı giymek
- Ağrı kesici kullanmak; NHS'e göre nöbet geçirme öyküsü olanlar ibuprofen gibi steroid olmayan iltihap gidericileri epididimit tedavisinde kullanılan bazı antibiyotiklerle birlikte almamalıdır. Hangi ağrı kesicinin uygun olduğundan emin değilseniz eczacınıza danışın.
Bu önlemler antibiyotik tedavisinin yerini tutmaz; yalnızca iyileşme sürecinde rahatlamaya yardımcı olur.
Cinsel ilişki
NHS'e göre bel soğukluğu ya da klamidyanız varsa, tedavinin tamamı bitene kadar ve tedaviden sonraki 7 gün boyunca cinsel ilişkiye girmemelisiniz.
İyileşme süresi
NHS'e göre birkaç gün içinde kendinizi daha iyi hissetmeye başlarsınız, ancak tamamen iyileşmek 3 aya kadar sürebilir. Bu süreden sonra hâlâ yakınmalarınız varsa ileri tetkikler için yönlendirilebilirsiniz. MedlinePlus'a göre epididimit çoğu zaman antibiyotik tedavisiyle düzelir ve çoğu durumda uzun vadeli cinsel ya da üreme sorunu kalmaz; ancak hastalık tekrarlayabilir.
Kontroller
MedlinePlus'a göre enfeksiyonun tamamen geçtiğinden emin olmak için hekim kontrolüne gitmeniz gerekir. MedlinePlus'a göre orşit tedavisinden sonra testis tamamen normale dönmezse testis kanserini araştırmak için ek testler gerekir.
Olası komplikasyonlar
MedlinePlus'a göre epididimit ve orşitin olası komplikasyonları şunlardır:
- Testis torbasında apse (irin birikimi)
- Uzun süreli (kronik) epididimit
- Testis torbası derisinde açıklık (fistül)
- Kanlanma yetersizliğine bağlı testis dokusu ölümü
- Kısırlık. Bkz. Erkek kısırlığı
MedlinePlus'a göre kabakulağa bağlı orşit geçiren bazı erkek çocuklarda testislerde küçülme olur ve kabakulak orşiti geçiren erkeklerde kısırlık gelişebilir.
Korunma
MedlinePlus'un önerileri şunlardır:
- Erken tanı ve tedavi: Erken tanı ve tedaviyle komplikasyonlar önlenebilir.
- Güvenli cinsel ilişki: Birden fazla partnerden kaçınmak ve prezervatif kullanmak, cinsel yolla bulaşan hastalıklara bağlı epididimitin önlenmesine yardımcı olabilir.
- Kabakulak aşısı: MedlinePlus, orşitten korunmak için kabakulak aşısı yaptırılmasını önerir. Bkz. Erişkin aşılama
- Ameliyat öncesi önlem: MedlinePlus'a göre bazı ameliyatlar epididimit riskini artırabildiği için hekim ameliyattan önce antibiyotik verebilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın ya da acil servise gidin (NHS):
- Testiste ani ve şiddetli ağrı ya da testislerde veya karında ani ve dayanılmaz ağrı
- Testis ağrısıyla birlikte bulantı, kusma ya da karın ağrısı
- Bir saatten uzun süren ya da dinlenirken de devam eden testis ağrısı
MedlinePlus, yaralanmadan sonra gelişen testis ağrısında da acil servise başvurulmasını önerir.
Gecikmeden hekime başvurun:
- Epididimit belirtileriniz varsa: testiste ağrı, hassasiyet, sıcaklık ya da şişlik
- Penisten akıntı ya da idrar yaparken güçlük veya yanma
- NHS'e göre testislerde yumru, şişlik, şekil ya da his değişikliği, bir testisin diğerinden büyümesi ya da geçmeyen sızı ve rahatsızlık
- Antibiyotik tedavisine rağmen birkaç gün içinde düzelme başlamaması ya da kötüleşme
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Epididimitte partnerin de tedavi edilmesi gerekir mi?
Epididimit çoğu zaman klamidya ya da bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondan kaynaklanır. MedlinePlus'a göre bu durumda cinsel partnerlerin de tedavi edilmesi gerekir; NHS şimdiki ya da son 6 aydaki partnerlerin test edilmesinin önerilebileceğini belirtir.
Epididimit ne kadar sürede geçer?
NHS'e göre birkaç gün içinde kendinizi daha iyi hissetmeye başlarsınız, ancak tam iyileşme 3 aya kadar sürebilir. Yakınmalar azalsa bile antibiyotik kürü tamamlanmalıdır.
Epididimit kısırlık yapar mı?
MedlinePlus, kısırlığı olası komplikasyonlar arasında sayar; ancak çoğu durumda uzun vadeli üreme sorunu kalmadığını da belirtir. Erken tanı ve tedavi, komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur.
Testis ağrısı her zaman epididimit midir?
Hayır. NHS'e göre testis ağrısının testis dönmesi, yaralanma, kasık fıtığı, sıvı birikmesi (kist) ve testisteki damarların genişlemesi (varikosel) gibi başka nedenleri de olabilir. NHS'e göre ağrı tek başına genellikle testis kanseri belirtisi değildir; kanser çoğunlukla testiste yumru ya da şişlik gibi başka belirtilere yol açar. Bkz. Varikosel
Epididimit için hangi doktora gidilir?
Üroloji uzmanları bu durumu değerlendirir. Ani ve şiddetli ağrıda ise doğrudan acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Bel soğukluğu (gonore)
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
- Epididimit (testis iltihabı)
- Erkek kısırlığı (erkek infertilitesi)
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Kabakulak
- Klamidya enfeksiyonu
- Prostat iltihabı (prostatit)
- Testis torsiyonu
- Genel muayene
- İdrar kültürü
- Tam idrar tahlili
- Ultrasonografi
- Aile Hekimliği
- Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
- Üroloji
- Çocuk Ürolojisi
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
