Mikro-TESE nedir? Testisten mikroskopla sperm arama

Azospermi nedir?

Azospermi, boşalma sırasında gelen meni sıvısında hiç sperm bulunmamasıdır. ABD Ulusal Çocuk Sağlığı ve İnsan Gelişimi Enstitüsü'ne (NICHD) göre kısırlık yaşayan erkeklerin yüzde 10–15'inde menide hiç sperm bulunmaz; buna hormon dengesizliği ya da spermin ilerlemesini engelleyen bir tıkanıklık yol açabilir. HFEA da bu durumun çoğu zaman genetik nedenlere bağlı olduğunu, ancak cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon ya da bazı tıbbi tedaviler sonucunda da ortaya çıkabileceğini belirtir. Bazı erkeklerde ise hiçbir neden bulunamaz. HFEA'ya göre boşalma sırasında gelen meninin miktarı, içindeki sperm miktarıyla ilişkili değildir.

HFEA, azospermiyi iki ana gruba ayırır:

• Tıkanıklığa bağlı (obstrüktif) azospermi: Testislerde sperm üretilir, ancak sperm kanallarındaki bir tıkanıklık nedeniyle meniye geçemez. HFEA, vazektomi ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları örnek olarak sayar. HFEA'ya göre aynı yöntemler, boşalma olmayan ya da menisi geriye (mesaneye) kaçan erkeklerde de kullanılabilir.
• Üretim bozukluğuna bağlı (non-obstrüktif) azospermi: Testislerde sperm üretimi çok azdır ya da yalnızca küçük alanlarda sürer. HFEA; kemoterapi, radyoterapi, genetik durumlar, testisin alınması ya da inmemiş testis ameliyatı gibi nedenleri sayar.

Erkek kısırlığının nedenleri ve değerlendirilmesi hakkında bilgi için Erkek kısırlığı yazısına bakabilirsiniz.

Mikro-TESE kimlere yapılır?

HFEA'ya göre mikro-TESE, sperm üretimi az olan ya da hiç saptanamayan, yani üretim bozukluğuna bağlı azospermisi olan erkeklerde tercih edilen yöntemdir. Bu erkeklerde testisin büyük bölümünde sperm üretimi olmasa da bazı küçük alanlarda üretim sürüyor olabilir. Mikro-TESE'de testis ameliyat mikroskobuyla incelenerek spermin üretildiği kanalcıklar aranır. HFEA'ya göre pek çok uzman, üretim bozukluğuna bağlı azospermide mikro-TESE ile sperm elde etme şansının diğer yöntemlere göre daha yüksek olduğunu düşünmektedir. HFEA, sperm elde etme şansının menide sperm olmamasının nedenine bağlı olduğunu ve bu yöntemlerin bazı genetik durumları olan erkeklerde işe yaramadığını da belirtir; bunun sizin için geçerli olup olmadığını kliniğiniz açıklar.

Tıkanıklığa bağlı azospermide ise genellikle daha basit yöntemler yeterlidir. HFEA'ya göre bu durumda şu yöntemler kullanılabilir:

• PESA: İnce bir iğneyle epididimden (testisin arkasındaki kanal) sperm alınması
• TESA: İnce bir iğneyle testisten sperm alınması
• MESA: Epididimin ameliyat mikroskobuyla incelenerek sperm alınması
• TESE: Testiste küçük bir kesi yapılarak bir ya da birkaç bölgeden doku alınması

NHS'e göre bu tür sperm elde etme işlemleri genellikle lokal anestezi altında, gün içinde taburcu olunan işlemler olarak yapılır ve elde edilen sperm ileride kullanılmak üzere dondurulabilir. NHS ayrıca tıkanıklığı olan, sperm kanalı doğuştan bulunmayan ya da vazektominin geri alınmasında başarılı olunamayan erkeklerde spermin doğrudan testisten ya da epididimden alınabileceğini belirtir.

İşlem öncesi değerlendirme

HFEA'ya göre klinikteki ilk görüşmede genellikle size bazı sorular sorulur ve genital bölgeniz muayene edilebilir. Gerekirse daha sonraki bir tarihte kan testleri yapılır ve mümkünse sperm örneği vermeniz istenir. Bu süreçte genellikle şunlar gözden geçirilir:

• Sperm örneği: Menide sperm bulunup bulunmadığının laboratuvarda incelenmesi. Bkz. Spermiyogram nedir?
• Kan testleri: Hekimin gerekli gördüğü kan tetkikleri
• Genital muayene: Testislerin ve çevre yapıların muayenesi

HFEA, kısırlığın açıkça tanımlanmış genetik bir nedeni olduğunda, özellikle bu neden Y kromozomuyla ilişkiliyse, ICSI ile dünyaya gelen erkek çocukların bu kısırlığı büyük olasılıkla kalıtım yoluyla alacağını belirtir. Bu nedenle bazı çiftler tedaviden önce genetik test yaptırmayı düşünebilir; HFEA, bu testlerin tüm sonuçlarını önceden kliniğin danışmanıyla konuşmayı önerir. Bkz. Kromozom analizi (karyotip) ve Genetik danışmanlık

İşlem nasıl yapılır?

HFEA'ya göre mikro-TESE genel anestezi altında yapılır. İşlemin ana adımları şunlardır:

1. Testis ameliyat mikroskobuyla incelenir; spermin üretildiği kanalcıklar (tübüller) aranır.
2. Umut verici görünen alanlar çıkarılır.
3. Mümkünse bu dokulardan sperm elde edilir.

Karşılaştırma için HFEA'ya göre klasik TESE'de testise bir kesi yapılarak küçük bir doku örneği (biyopsi) alınır ve bu örnekten sperm elde edilmeye çalışılır; birden çok bölgeden örnek alınan TESE genellikle genel anestezi altında yapılır. HFEA'ya göre işlemden sonra büyük olasılıkla size ağrı kesici verilir ve birkaç gün dinlenmeniz istenir.

Sperm bulunursa

HFEA'ya göre cerrahi yolla elde edilen spermin kullanılabilmesi için, yumurtanın içine tek bir spermin enjekte edildiği ICSI gibi bir doğurganlık tedavisi gerekir. HFEA'ya göre ICSI'de deneyimli bir embriyolog tek bir spermi yumurtanın içine enjekte eder. Bkz. Tüp bebek tedavisi

İşlemin zamanlaması, tüp bebek tedavisini yürüten ekiple birlikte planlanır; elde edilen sperm hemen kullanılabilir ya da dondurularak saklanabilir. HFEA, kalitesi düşük spermin dondurma işlemine dayanma olasılığı daha az olduğu için bu durumda spermin dondurulmadan hemen kullanılmasının daha uygun olabileceğini belirtir.

HFEA, cerrahi yolla elde edilen spermin gebelik şansını olumsuz etkilediğine ya da doğacak çocukların sağlığı için risk oluşturduğuna dair bir kanıt bulunmadığını belirtir. Bununla birlikte araştırmalar, bu yolla elde edilen spermin döllenme açısından daha zayıf kalabileceğini göstermiştir; HFEA bunun bazı spermlerin kalitesinin daha düşük olmasından kaynaklanabileceğini belirtir. HFEA ayrıca sperm başarıyla elde edilse bile bunun mutlaka bir bebek sahibi olunacağı anlamına gelmediğini vurgular. Her durumda sperm bulunamayabileceğini bilmek de önemlidir.

Sperm bulunamazsa

HFEA'ya göre işlemle sperm elde edilemezse donör sperm kullanımı ya da evlat edinme gibi seçenekler düşünülebilir. HFEA, bu süreçte kısırlık danışmanlığı alınmasını önerir. Bu karar çiftler için duygusal açıdan zorlayıcı olabilir; acele etmeden ve destek alarak değerlendirilmelidir.

ICSI (mikroenjeksiyon) nedir?

HFEA'ya göre cerrahi yolla elde edilen spermle gebelik için ICSI gibi bir tedavi gerekir. ICSI, spermin yumurtanın içine girmesi sırasında yaşanabilecek sorunları devre dışı bırakarak döllenme olasılığını artırmayı amaçlar.

HFEA'ya göre ICSI, tüp bebek tedavisinin bir parçası olarak yapılır ve standart tüp bebek tedavisinden temel farkı, spermin yumurtayı kendiliğinden döllemesinin beklenmemesi, bunun yerine embriyoloğun tek bir spermi her yumurtanın içine enjekte etmesidir. HFEA'ya göre ICSI şu durumlarda önerilir:

• Sperm sayısının çok düşük olması
• Spermin şeklinin bozuk olması ya da hareket etmemesi
• Önceki tüp bebek denemelerinde döllenmenin yetersiz olması
• Vazektomi, tıkanıklık ya da genetik durumlar nedeniyle spermin cerrahi yolla elde edilmesi
• Dondurulmuş spermin kalitesinin düşük olması

HFEA, ICSI'nin olası risklerini de belirtir: işlem sırasında yumurtalar zarar görebilir; az sayıda çocukta genetik ya da gelişimsel sorunlar görülebilir (bu durum ICSI'den çok, altta yatan kısırlık nedeniyle ilişkili olabilir); erkek çocuklar babalarındaki Y kromozomuyla ilişkili kısırlığı kalıtım yoluyla alabilir. HFEA'ya göre gebelik olasılığı, kadın partnerin yaşı ve diğer doğurganlık etkenleriyle yakından ilişkilidir. HFEA, daha önceki tedavilerde yumurtaların kalitesizliği ya da olgunlaşmamış olması nedeniyle döllenme sağlanamadıysa ICSI'nin yardımcı olma olasılığının düşük olduğunu da belirtir.

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

• Azospermimin nedeni tıkanıklık mı, üretim bozukluğu mu?
• Benim için mikro-TESE mi, yoksa daha basit bir yöntem mi uygun?
• İşlem öncesinde hangi hormon ve genetik testler gerekiyor?
• Sperm bulunursa dondurulacak mı, yoksa hemen mi kullanılacak?
• Sperm bulunamazsa hangi seçeneklerimiz olacak?

Duygusal süreç

Kısırlık tedavisi, özellikle sonucu belirsiz işlemler söz konusu olduğunda, çiftler için duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. HFEA, sperm elde edilemediği durumlarda kısırlık danışmanlığı alınmasını önerir. Sürecin başından itibaren duygularınızı partnerinizle paylaşmak ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, kararlarınızı daha sakin bir şekilde vermenize yardımcı olabilir.

Olası riskler ve yan etkiler

HFEA'ya göre yan etkiler seyrektir; ancak kanama ve enfeksiyon görülebilir. HFEA ayrıca bazı erkeklerde işlemden sonra testosteron düzeyinin düşebileceğini ve bunun cinsel işlev sorunlarına, uyku sorunlarına, kas güçsüzlüğüne ya da kaygıya yol açabileceğini belirtir; bu belirtiler olursa kliniğe hemen başvurulmasını önerir.

HFEA, doğurganlık sorunu olan erkeklerde testis kanseri gelişme olasılığının biraz daha yüksek olduğunu, bu nedenle testislerin düzenli olarak şişlik açısından kontrol edilmesinin çok önemli olduğunu da hatırlatır.

İşlemden sonraki günlerde HFEA'nın belirttiği gibi dinlenmek ve önerilen ağrı kesicileri kullanmak iyileşmeyi kolaylaştırır. Yara bakımı, banyo, spor ve cinsel ilişkiye dönüş zamanı gibi konularda ameliyat ekibinin talimatlarına uyun.