Üveit nedir? Göz içi iltihabının belirtileri ve tedavisi

Üveit nedir?

Göz duvarı üç katmandan oluşur: en dışta beyaz renkli sert tabaka (sklera), en içte görüntüyü algılayan retina, ikisinin arasında da üvea. MedlinePlus'a göre üvea, iris ve retinaya kan sağlayan orta katmandır. Üvea; gözün renkli kısmı olan iris, göz içi sıvısını üreten silier cisim ve retinanın arkasındaki damar tabakası olan koroidden oluşur.

ABD Ulusal Göz Enstitüsü (NEI) üveiti, göz içinde üveaya zarar veren bir iltihap olarak tanımlar. NHS ise üveitin seyrek görülen bir durum olduğunu belirtir. NEI'ye göre üveit en sık 20–60 yaş arasında görülür, ancak çocuklarda da ortaya çıkabilir.

Üveit türleri

NEI ve MedlinePlus, üveiti iltihabın gözün hangi bölümünde olduğuna göre sınıflandırır:

• Ön üveit (iritis): Gözün ön kısmını, özellikle irisi etkiler. NEI'ye göre en sık görülen ve genellikle daha hafif seyreden türdür.
• Ara üveit: Silier cisim ve göz içini dolduran jel kıvamındaki sıvıyı (vitreus) etkiler. MedlinePlus, bu grupta yer alan "pars planitis" adlı türün çoğunlukla genç erkeklerde görüldüğünü belirtir.
• Arka üveit: Gözün arka kısmındaki retina ve koroidi etkiler.
• Panüveit: Üveanın tüm bölümlerinde iltihap vardır.

Türün belirlenmesi, olası nedenin araştırılması ve tedavinin planlanması açısından önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve NEI'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Göz ağrısı (NHS'e göre özellikle okurken artabilir)
• Gözde kızarıklık ve sulanma
• Bulanık görme
• Işığa karşı hassasiyet
• Gözde uçuşan koyu noktalar ya da ışık çakmaları
• İleri dönemde görme kaybı

NHS, belirtilerin saatler ya da günler içinde hızla gelişebileceğini veya haftalar, aylar içinde daha yavaş ortaya çıkabileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre arka üveitin belirtileri ön üveite benzer; ancak iltihap gözün arka kısmında olduğundan dışarıdan bakıldığında fark edilmesi daha zor olabilir. Bu nedenle görmede bulanıklık ya da uçuşan cisimler gibi değişiklikler göz kızarık olmasa da önemsenmelidir.

Üveite ne yol açar?

NHS'e göre üveit vakalarının çoğunda belirli bir neden bulunamaz. Neden saptandığında başlıca gruplar şunlardır:

Bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar

MedlinePlus'ın saydığı otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı) hastalıklar arasında şunlar yer alır:

• Ankilozan spondilit (omurga ve eklemleri etkileyen iltihaplı romatizma). Bkz. Ankilozan spondilit
• Behçet hastalığı. Bkz. Behçet hastalığı
• Sedef hastalığı (psoriazis) ve reaktif artrit
• Romatoid artrit
• Sarkoidoz
• Ülseratif kolit; MedlinePlus, pars planitisin Crohn hastalığı ve multipl skleroz ile de ilişkili olabileceğini belirtir

Enfeksiyonlar

MedlinePlus, NHS ve NEI'nin saydığı enfeksiyonlar arasında herpes virüsleri (uçuk ve zona virüsü), sitomegalovirüs, toksoplazmoz (bir parazit enfeksiyonu), frengi ve HIV/AIDS bulunur. Bkz. Zona hastalığı nedir?

Diğer nedenler

Göze gelen darbeler ve yaralanmalar, bazı toksik maddelere maruz kalma ve nadiren gözü etkileyen tümörler de üveite yol açabilir. NEI, sigara içmenin de üveit riskini artırdığını belirtir.

Tanı nasıl konur?

Üveit tanısı göz hekiminin ayrıntılı muayenesiyle konur. NEI'ye göre muayenede göz bebeği damla ile büyütülerek gözün iç yapıları incelenir ve kişinin tıbbi geçmişi değerlendirilir. NHS, aile hekiminin yönlendirdiği kişilerin genellikle 24 saat içinde bir göz uzmanı tarafından görülmesi gerektiğini belirtir; bu, durumun ne kadar zamana duyarlı olduğunu gösterir.

MedlinePlus'a göre değerlendirmede şunlar da yer alabilir:

• Altta yatan enfeksiyon ya da bağışıklık hastalığını araştırmak için kan testleri
• Göz içi basıncının ölçülmesi ve göz dibi muayenesi
• Gerekli durumlarda görüntüleme yöntemleri; örneğin MedlinePlus, 25 yaş üstünde pars planitis saptanan kişilerde multipl sklerozu araştırmak için beyin MR'ı önerildiğini belirtir

Üveit başka bir hastalığın parçası olabileceğinden göz hekimi gerektiğinde romatoloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanlarıyla birlikte çalışır.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavinin amacı iltihabı hızla kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak ve görmeyi korumaktır. NHS'e göre genellikle birkaç ilaç birlikte kullanılır: varsa enfeksiyonu tedavi etmek, iltihabı azaltmak ve gözü gevşetmek için.

• Kortizonlu göz damlaları: NEI'ye göre üveit tedavisinde en sık kullanılan yöntemdir.
• Göz bebeğini büyüten damlalar: MedlinePlus, ön üveit tedavisinde göz bebeğini büyüten damlaları ve koyu renkli gözlükleri sayar. Bu damlalar, NHS'in "gözü gevşetmek" olarak tanımladığı amaca hizmet eder ve ışık hassasiyetiyle gelen rahatsızlığı azaltmaya yardımcı olabilir.
• Ağızdan kortizon: Ara ve arka üveitte ya da damlaların yetmediği durumlarda kullanılabilir.
• Göz çevresine veya göz içine iğne ve ilaç salan implantlar: NEI, inatçı durumlarda bu seçeneklerin kullanılabildiğini belirtir.
• Bağışıklığı baskılayan ilaçlar ve biyolojik tedaviler: NHS'e göre ağır durumlarda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ya da TNF baskılayıcı adı verilen ilaçlar gerekebilir.
• Enfeksiyona yönelik tedavi: Neden bir enfeksiyonsa, MedlinePlus'a göre ilgili mikroba yönelik ilaçlar verilir.

NHS, bazı ağır durumlarda lazer, dondurma tedavisi (kriyoterapi) veya cerrahinin de gündeme gelebileceğini belirtir. İlaçların kullanım süresi ve dozu hekim tarafından belirlenir; kortizonlu damlalar hekime danışmadan aniden kesilmemelidir.

Süreç ve olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre ön üveit çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta içinde tedaviyle geriler, ancak sık tekrarlar. Arka üveit ise aylar hatta yıllar sürebilir ve tedaviye rağmen kalıcı görme hasarına yol açabilir.

MedlinePlus ve NHS'in sıraladığı olası komplikasyonlar şunlardır:

• Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması). Bkz. Katarakt nedir?
• Glokom (göz tansiyonu yükselmesine bağlı optik sinir hasarı). Bkz. Glokom (göz tansiyonu)
• Retinada sıvı birikmesi
• Göz bebeğinin düzensiz şekil alması
• Retina dekolmanı
• Görme kaybı

NEI, kortizon tedavisinin de katarakt ve glokom riskini artırabileceğini, bu nedenle tedavi sürecinde düzenli göz kontrollerinin gerekli olduğunu vurgular.

Tedavi sürecinde nelere dikkat edilmeli?

Üveit tedavisi çoğu zaman düzenli ve sabırlı bir izlem gerektirir. Aşağıdaki genel öneriler süreci kolaylaştırabilir; size özel plan hekiminiz tarafından yapılır:

• Damlaları önerilen sıklıkta kullanın: Damlaların ne sıklıkla kullanılacağını ve tedavi ilerledikçe nasıl azaltılacağını hekiminiz belirler. Belirtiler geçti diye damlaları kendi başınıza bırakmayın; yarım kalan tedavi iltihabın yeniden alevlenmesine zemin hazırlayabilir.
• Kontrol muayenelerini aksatmayın: Kontrollerde iltihabın gerileyip gerilemediği, göz içi basıncı ve merceğin durumu izlenir. NEI, kortizon tedavisi sırasında düzenli göz kontrollerinin gerekli olduğunu vurgular.
• Altta yatan hastalığı takip ettirin: Romatizmal bir hastalığınız ya da iltihaplı bağırsak hastalığınız varsa, ilgili uzmanla göz hekiminiz arasında bilgi paylaşımı tedaviyi kolaylaştırır.
• Sigarayı bırakmayı düşünün: NEI'ye göre sigara içmek üveit riskini artırır. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
• Belirtilerinizi not edin: Tekrarlayan üveitte ağrı, kızarıklık ve ışık hassasiyetinin ne zaman başladığını bilmek, hekiminizin tedaviyi zamanında düzenlemesine yardımcı olur.

Tekrarlayan üveiti olan kişilere bazen yeni bir atağın ilk belirtilerinde ne yapmaları gerektiği konusunda önceden bir plan verilir. Böyle bir planınız yoksa bunu hekiminizle konuşabilirsiniz.