Reaktif artrit nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Reaktif artrit nedir?

"Artrit" eklem iltihabı demektir. "Reaktif" ise bu iltihabın bir şeye tepki olarak geliştiğini anlatır. NIAMS'a (ABD Ulusal Artrit, Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü) göre reaktif artrit, sindirim sistemi, idrar yolları ya da genital bölgedeki bir enfeksiyona tepki olarak gelişir; ancak eklem belirtileri çoğu zaman enfeksiyon iyileştikten sonra başlar.

NHS bu süreci, bağışıklık sisteminin enfeksiyondan sonra eklemlere yanlışlıkla saldırması olarak açıklar. MedlinePlus da eklemin kendisinin enfekte olmadığını vurgular. Yani reaktif artrit, mikrobun eklemde çoğaldığı "iltihaplı (septik) artrit"ten farklıdır.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre belirtiler genellikle enfeksiyondan 1–4 hafta sonra başlar; NIAMS bu süreyi 1–6 hafta olarak verir ve hastalığın genellikle birkaç gün içinde, oldukça ani başladığını belirtir. Belirtiler üç ana bölgede toplanabilir; ancak NIAMS'a göre herkeste üçü birden görülmez ya da aynı anda ortaya çıkmayabilir.

Eklem ve tendon belirtileri

• Ağrılı, sert ve şiş eklemler; NHS'e göre en sık dizler ve ayaklar, NIAMS'a göre özellikle diz ve ayak bileği gibi bacaklardaki büyük eklemler etkilenir. NIAMS'a göre etkilenen eklemler genellikle vücudun bir tarafındadır; sabah tutukluğu ya da gece ağrısı tipiktir.
• NIAMS'a göre el ya da ayak parmaklarının bütünüyle şişip ağrılı hâle gelmesi (daktilit) görülebilir.
• NIAMS'a göre bel bölgesindeki leğen-omurga eklemlerinde (sakroiliak eklemler) ağrı.
• MedlinePlus'a göre topuk ağrısı ve aşil tendonunda ağrı. NIAMS bu durumu, tendonların kemiğe yapıştığı yerdeki iltihap (entezit) olarak açıklar.
• Kalça ve bel ağrısı.

Göz belirtileri

• Gözde kızarıklık, yanma, kaşıntı, akıntı, göz kapaklarında kabuklanma (konjonktivit). Bkz. Konjonktivit
• NIAMS'a göre gözün orta tabakasının iltihabı (üveit); kızarıklık, ağrı, bulanık görme ve ışığa hassasiyet yapabilir.

İdrar yolu ve genital belirtiler

• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma
• MedlinePlus'a göre idrar kanalından akıntı ve idrar akışını başlatmada ya da sürdürmede güçlük
• NIAMS'a göre kadınlarda idrar yolu iltihabı rahim ağzı, yumurta kanalları, vulva ya da vajina iltihabına dönüşebilir.

Diğer belirtiler

• Yorgunluk, hafif ateş, kilo kaybı
• MedlinePlus'a göre ağızda, dilde ve peniste küçük, ağrı yapmayan yaralar
• MedlinePlus'a göre avuç içi ve ayak tabanında sedef hastalığına benzeyen deri değişiklikleri; NHS'e göre genellikle ayak tabanında ya da avuç içinde, altında sarı irin olabilen pul pul deri
• İshal ve karın ağrısı; MedlinePlus'a göre ishal sulu ya da kanlı olabilir
• NIAMS'a göre tırnaklarda kalınlaşma

Neden olur?

NIAMS'a göre reaktif artriti tetikleyen enfeksiyonlar çoğunlukla cinsel yolla ya da besinlerle bulaşan bakteriyel enfeksiyonlardır. Sık sorumlu tutulan bakteriler şunlardır:

• Cinsel yolla bulaşan: Klamidya. MedlinePlus'a göre reaktif artrit, korunmasız cinsel ilişki sonrası gelişen bir idrar kanalı enfeksiyonunu izleyebilir; bu enfeksiyonlarda en sık sorumlu bakteri Chlamydia trachomatis'tir.
• Besinle bulaşan (sindirim sistemi enfeksiyonları): Salmonella, Shigella, Yersinia ve Campylobacter. Bkz. Gıda zehirlenmesi

NIAMS'a göre bu bakterilerle enfekte olan kişilerin yalnızca küçük bir kısmında reaktif artrit gelişir. MedlinePlus, reaktif artrit düşünülen kişilerin yarısına kadarında bilinen bir enfeksiyon bulunmayabileceğini belirtir. NHS de tetikleyen enfeksiyon çok hafif geçtiyse, eklem ağrısı başlamadan önce bunu hatırlamayabileceğinizi belirtir.

Kimlerde daha sık görülür?

• Yaş: NIAMS ve MedlinePlus'a göre en sık 20–40 yaş arasında görülür. MedlinePlus'a göre küçük çocuklarda nadirdir, ergenlerde görülebilir; 6–14 yaş arası çocuklarda Clostridium difficile bağırsak enfeksiyonlarından sonra ortaya çıkabilir.
• Cinsiyet: NIAMS'a göre cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan sonra erkeklerde daha sık gelişir; sindirim sistemi enfeksiyonlarından sonra ise kadın ve erkeklerde benzer sıklıktadır.
• Kalıtım: NIAMS'a göre HLA-B27 adlı geni taşıyanlarda reaktif artrit riski ve belirtilerin daha ağır ve uzun sürmesi olasılığı artar; ancak bu geni taşımayanlarda da hastalık görülebilir. MedlinePlus da bazı genlerin yatkınlığı artırabileceğini belirtir.
• HIV enfeksiyonu: NIAMS'a göre HIV enfeksiyonu ya da AIDS riski artırır.

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre başka birçok hastalık aynı belirtilere yol açabildiği için reaktif artritin tanısı zor olabilir ve genellikle bir dizi tetkik gerekir. MedlinePlus'a göre hekim tanıyı belirtilere dayanarak koyar; muayenede konjonktivit ya da deri yaraları görülebilir. Belirtiler farklı zamanlarda ortaya çıkabildiği için tanı gecikebilir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı tetkikler şunlardır:

• Kan testleri: İltihap belirteçleri (örneğin sedimantasyon) ve romatoid artrit, gut ya da lupus gibi diğer eklem hastalıklarını ayırt etmeye yönelik testler. Bkz. CRP ve sedimantasyon testi
• HLA-B27 testi: Bu genin varlığına bakılır; NIAMS'a göre geni taşımayanlarda da reaktif artrit görülebilir.
• İdrar tahlili, idrar ya da genital bölgeden sürüntü örneği: MedlinePlus'a göre idrarda Chlamydia trachomatis gibi bakterilerin DNA'sı araştırılabilir.
• Dışkı kültürü: İshal varsa.
• Eklem sıvısı incelemesi: Ağrılı ya da şiş eklemden iğneyle az miktarda sıvı alınarak incelenir.
• Görüntüleme: Röntgen, MR ya da ultrason.

NHS'e göre tetkik ve tedavi için romatoloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Gözler etkilenmişse göz hastalıkları uzmanı, deri etkilenmişse dermatoloji uzmanı da tedaviye katılabilir. MedlinePlus'a göre göz sorunları çoğu zaman tedavi gerektirmez, ancak göz hastalıkları uzmanınca değerlendirilmelidir. Benzer belirtiler veren diğer hastalıklar için bkz. Eklem ağrısı nedenleri

Tedavi

MedlinePlus'a göre tedavinin amacı belirtileri gidermek ve bu duruma yol açan enfeksiyonu tedavi etmektir. NIAMS'a göre hekimler tedaviyi kişinin belirtilerine göre düzenler ve tedavi genellikle ilaçlar ile egzersizin bir arada kullanılmasını içerir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı seçenekler şunlardır:

• Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ) ve ağrı kesiciler: Eklem ağrısına yardımcı olabilir.
• Antibiyotikler: Reaktif artrite yol açmış olabilecek enfeksiyon hâlâ sürüyorsa.
• Kortizonlu (steroid) ilaçlar: NHS bunları iltihabı azaltan ilaçlar arasında sayar; MedlinePlus'a göre bir eklem uzun süre çok şiş kalırsa ekleme kortizon iğnesi yapılabilir.
• Hastalığın seyrini değiştiren romatizma ilaçları ve biyolojik tedaviler: NHS'e göre bağışıklık sisteminin çalışma biçimini değiştirerek iltihabı azaltırlar. MedlinePlus'a göre artrit NSAİİ'lere rağmen sürerse bu grup ilaçlar yararlı olabilir; bunlara da yanıt vermeyenlerde biyolojik ilaçlar gerekebilir.
• Fizik tedavi: MedlinePlus'a göre ağrıyı hafifletmeye, daha rahat hareket etmeye ve kas gücünü korumaya yardımcı olabilir. Bkz. Fizik tedavi nedir?

İlaçların hangisinin, ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir; ağrı kesicileri kendi başınıza uzun süre kullanmayın.

Evde neler yapılabilir?

NHS'in önerileri şunlardır:

• Bol dinlenin, ancak eklemlerin tutulmaması için her gün hareket etmeye çalışın.
• Eklemleriniz şiş değilken germe ve güçlendirme egzersizleri yapın.
• Ağrılı, şiş eklemlere havluya sarılı soğuk kompres; ağrılı, tutulmuş kaslara havluya sarılı sıcak kompres uygulayın.
• Hekiminizin önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
• Eklem ağrısı aniden kötüleşirse (alevlenme) ne yapacağınız konusunda bakım ekibinizin önerilerine uyun.

Seyri ve olası sorunlar

NHS'e göre reaktif artrit çoğu zaman altı ay içinde geçer. MedlinePlus, birkaç haftada düzelebileceğini ama birkaç ay sürüp bu süre boyunca ilaç gerektirebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre bu durumu yaşayanların yarısına kadarında belirtiler yıllar içinde yeniden ortaya çıkabilir. NIAMS da belirtilerin çoğu zaman birkaç hafta ya da ay içinde kendiliğinden geçtiğini, bazı kişilerde ise süreğen hâle gelebileceğini belirtir. NHS'e göre bazı kişilerde hastalık geri dönebilir ya da uzun süreli tedavi gerektiren osteoartrit veya ankilozan spondilit gibi başka bir artrit türüne yol açabilir.

MedlinePlus, nadir de olsa kalp ritim bozukluğu ve aort kapağı sorunları gibi ciddi komplikasyonların görülebileceğini ekler.

Korunma

MedlinePlus, reaktif artriti tetikleyebilecek enfeksiyonlardan korunmak için güvenli cinsel ilişkiyi ve gıda zehirlenmesine yol açabilecek şeylerden kaçınmayı önerir.

Hangi doktor ilgilenir?

Reaktif artrit birden fazla organı etkileyebildiği için farklı branşlardan hekimler birlikte çalışabilir:

• Aile hekimi: İlk değerlendirmeyi yapar, gerekli ilk tetkikleri ister ve yönlendirme yapar.
• Romatoloji: NHS'e göre tetkik ve tedavi için eklem ve iltihap hastalıkları konusunda uzmanlaşmış romatoloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz.
• Göz hastalıkları: NHS ve MedlinePlus'a göre göz etkilenmişse değerlendirme ve tedaviye katılır.
• Dermatoloji: NHS'e göre deri etkilenmişse tedaviye katılabilir.
• Enfeksiyon hastalıkları, üroloji ya da kadın hastalıkları: Tetikleyici enfeksiyonun araştırılması ve tedavisinde yer alabilir.
• Fiziksel tıp ve rehabilitasyon: Eklem hareketini ve gücü korumaya yönelik egzersiz ve fizik tedavi programını planlar.

Muayeneye giderken belirtilerin ne zaman başladığını, son haftalarda ishal, idrar yolu ya da cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon geçirip geçirmediğinizi ve kullandığınız ilaçları not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.