Konjonktivit (göz nezlesi) belirtileri ve bulaşıcılığı

Konjonktivit nedir?

Konjonktiva, göz kapaklarının iç yüzünü ve gözün beyaz kısmını örten, normalde saydam olan ince bir zardır. Bu zar iltihaplandığında içindeki küçük damarlar genişler ve göz pembe-kırmızı görünür. NHS'e göre konjonktivit genellikle iki gözü birden etkiler; ancak bir gözde başlayıp diğerine geçebilir.

Konjonktivit, gözün daha derin katmanlarını etkileyen ve görmeyi tehdit edebilen bazı hastalıklarla karışabilir. Bu yüzden ağrı, ışığa hassasiyet ve görme bozukluğu gibi belirtiler önemlidir; bunlar konjonktivitten çok daha ciddi bir göz sorununa işaret edebilir.

Konjonktivit belirtileri

NHS, CDC ve MedlinePlus'a göre konjonktivitin başlıca belirtileri şunlardır:

• Gözün beyaz kısmında pembe veya kırmızı renk
• Gözde yanma, batma veya kum varmış hissi
• Sulanma
• Kaşıntı
• Göz kapaklarında şişlik
• Akıntı ve çapak; uyanınca kirpiklerin birbirine yapışması
• MedlinePlus'a göre bazı durumlarda bulanık görme ve ışığa hassasiyet

Türlerine göre ipuçları

Belirtiler nedene göre bir miktar farklılık gösterebilir; ancak nedeni ayırt etmek için çoğu zaman göz muayenesi gerekir:

• Bakteriyel konjonktivit: MedlinePlus'a göre göz kapaklarında kabuklanma bakteriyel enfeksiyonu düşündürür. Koyu, yapışkan, sarı-yeşil akıntı olabilir.
• Viral konjonktivit: Çoğunlukla sulu akıntı ve kum batması hissiyle seyreder; soğuk algınlığı belirtileriyle birlikte görülebilir. NHS, yapışkan akıntı veya kum hissi olduğunda konjonktivitin bulaşıcı olma olasılığının yüksek olduğunu belirtir.
• Alerjik konjonktivit: NHS'e göre saman nezlesine benzer şekilde gözlerde kızarıklık, sulanma ve özellikle kaşıntı yapar. Genellikle iki gözde birden görülür; hapşırık ve burun akıntısı eşlik edebilir.

Göz nezlesi neden olur?

CDC ve MedlinePlus'a göre konjonktivitin nedenleri şunlardır:

Enfeksiyonlar

• Virüsler: CDC'ye göre en sık nedendir. MedlinePlus, viral konjonktivitin çok bulaşıcı olduğunu ve özellikle çocuklar arasında kolayca yayıldığını belirtir. COVID-19 da konjonktivite yol açabilir.
• Bakteriler: Sık görülen bir nedendir. Yenidoğanlarda doğum sırasında bulaşan bakteriler ağır göz enfeksiyonlarına yol açabilir ve acil tedavi gerektirir.

Alerjiler

Polen, ev tozu, hayvan tüyü ve küf gibi alerjenler alerjik konjonktivite yol açar. MedlinePlus, ilkbahar ve yaz aylarında genç erkeklerde daha sık görülen uzun süreli bir alerjik konjonktivit türünden (vernal konjonktivit) de söz eder. Burun alerjisi ile birlikte görülmesi sıktır. Bkz. Alerjik konjonktivit

Tahriş edici nedenler

• Kimyasallar, duman ve toz
• Göze kaçan kirpik gibi yabancı cisimler
• Kontakt lensin uzun süre ya da hatalı kullanımı
• Göz kuruluğu

Göz nezlesi bulaşıcı mı?

Virüs ve bakterilere bağlı konjonktivit çok bulaşıcıdır. CDC'ye göre kişiden kişiye kolayca yayılır. Bulaşma çoğunlukla şu yollarla olur:

• Göz akıntısıyla kirlenmiş ellerin göze ya da başkasının eline değmesi
• Ortak kullanılan havlu, yastık kılıfı, mendil ve göz makyajı malzemeleri
• Öksürük ve hapşırık sırasında saçılan damlacıklar (soğuk algınlığı virüsleriyle)

Alerjik konjonktivit ve tahriş kaynaklı konjonktivit bulaşıcı değildir. NHS de alerjik konjonktivitin bulaşmadığını belirtir.

Bulaşmayı önlemek için

NHS, CDC ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın; özellikle gözlerinize dokunduktan veya damla kullandıktan sonra. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?
• Gözlerinizi ellerinizle ovuşturmayın.
• Havlu, yastık, mendil ve göz makyajı malzemelerinizi paylaşmayın.
• MedlinePlus'a göre yastık kılıfını her gün değiştirin.
• Kullandığınız kâğıt mendilleri hemen atın.
• Enfeksiyon sırasında kontakt lens takmayın.

Okul ve iş

Kaynakların önerileri farklıdır. NHS, kişi kendini çok kötü hissetmiyorsa konjonktivit nedeniyle işten veya okuldan uzak durmanın genellikle gerekmediğini belirtir. CDC ise belirtiler sürerken başkalarıyla yakın temastan kaçınılmasını önerir. Çocuğunuzun okulunun veya kreşinin kurallarını öğrenin ve hekiminize danışın; özellikle küçük çocuklar arasında el hijyenine dikkat edilmesi önemlidir.

Göz kızarıklığına ne iyi gelir? Evde bakım

NHS ve MedlinePlus'a göre konjonktivitin çoğu evde bakımla düzelir:

• Göz kapaklarını temizleyin: NHS, kaynatılıp soğutulmuş suya batırılmış temiz pamukla göz kapaklarının ve kirpiklerin nazikçe silinmesini önerir. Her göz için ayrı pamuk kullanın.
• Soğuk kompres: Gözlerin üzerine konan soğuk ve nemli bir bez rahatlatabilir. MedlinePlus, kabuklanmanın yoğun olduğu durumlarda ılık kompresin kabukları yumuşatabileceğini belirtir.
• Kontakt lens takmayın: Belirtiler tamamen geçene kadar gözlük kullanın.
• Suni gözyaşı: Göz kuruluğu ve tahrişte rahatlatabilir. MedlinePlus, birden fazla göz damlası kullanılıyorsa damlalar arasında yaklaşık 10 dakika beklenmesini önerir.

Eczane ve hekim tedavileri

• Alerjik konjonktivit: MedlinePlus'a göre soğuk kompres, alerji önleyici (antihistaminik) göz damlaları ve tetikleyicilerden kaçınma önerilir. Ağır durumlarda hekim kortizonlu damlalar önerebilir.
• Bakteriyel konjonktivit: Antibiyotikli göz damlaları etkilidir; hekim gerekli gördüğünde reçete edilir.
• Viral konjonktivit: Antibiyotikler virüslere etki etmez. MedlinePlus'a göre viral konjonktivit kendiliğinden düzelir.

NHS'e göre eczacı, göz damlaları ve alerji ilaçları konusunda yol gösterebilir; iki yaşından küçük çocuklarda ise ilaçların hekim tarafından önerilmesi gerekir. Kortizonlu göz damlalarını hekim önerisi olmadan kullanmayın.

Kontakt lens kullananlar için

Kontakt lens kullananlarda göz kızarıklığı ayrıca dikkat gerektirir. MedlinePlus, uzun süre takılan lenslerin ve lens hijyenine uyulmamasının konjonktivite yol açabildiğini belirtir. Belirtiler başladığında lensleri çıkarın ve gözlük kullanın; lens kabını ve solüsyonunu üreticinin önerdiği şekilde temizleyin ya da yenileyin. NHS, kontakt lens kullanan kişilerde göz kapağında kabarıklık, belirgin kızarıklık veya ağrı varsa bir hekime başvurulmasını önerir. Lensle ilişkili göz enfeksiyonları korneayı etkileyebileceği için ağrı ve ışığa hassasiyet varsa aynı gün göz muayenesi yaptırın.

Konjonktivit mi, daha ciddi bir göz sorunu mu?

Göz kızarıklığı her zaman konjonktivit değildir. NHS ve MedlinePlus, gözde ağrı, ışığa hassasiyet, görmede değişiklik ve çok belirgin kızarıklığın daha ciddi bir soruna işaret edebileceğini vurgular. Bu belirtiler, gözün saydam ön tabakasının iltihabı (keratit) ya da gözün iç katmanlarının iltihabı (üveit) gibi görmeyi tehdit edebilen hastalıklarda görülebilir. Konjonktivitte genellikle belirgin ağrı olmaz ve görme korunur; batma ve kum hissi ise sık görülür. Tek gözde ani başlayan, ağrılı ve görmeyi etkileyen kızarıklıkta evde bakım denemek yerine aynı gün göz doktoruna başvurun.

Konjonktivit kaç günde geçer?

NHS'e göre konjonktivit çoğu zaman bir-iki hafta içinde tedavi gerekmeden düzelir. MedlinePlus'a göre viral konjonktivitte tam iyileşme beklenir; bakteriyel konjonktivit ise erken tedaviyle hızla düzelir. Alerjik konjonktivit, alerjene maruz kalındıkça tekrarlayabilir.

Konjonktivit için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi: Hafif konjonktivitte ilk değerlendirme için.
• Göz hastalıkları: Ağrı, ışığa hassasiyet, görme bozukluğu, kontakt lens kullanımı, tek gözde belirgin kızarıklık ya da düzelmeyen belirtiler varsa.
• Çocuk sağlığı ve hastalıkları: Bebek ve çocuklarda; yenidoğanda belirtiler varsa beklemeden.
• İmmünoloji ve alerji: Sık tekrarlayan alerjik konjonktivitte.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları konjonktivit konu sayfasından veya göz hastalıkları branş sayfasından görebilirsiniz.