Katarakt nedir? Belirtileri ve tedavisi

Katarakt nedir?

Gözün ön kısmında, renkli kısmın (iris) hemen arkasında yer alan mercek, göze giren ışığı odaklayarak gözün arka yüzeyindeki ağ tabakaya (retina) net bir görüntü düşürür. Mercek normalde berrak ve saydamdır.

ABD Ulusal Göz Enstitüsü (NEI), kataraktı göz merceğinin bulanıklaşması olarak tanımlar. Mercek bulanıklaştıkça ışık retinaya dağınık biçimde ulaşır ve görüntü, buğulu bir camın ardından bakılıyormuş gibi bulanıklaşır. NHS de kataraktı göz merceğinin bulanıklaşarak bulanık görmeye ve görme kaybına yol açması olarak tarif eder.

Katarakt bir ya da iki gözde gelişebilir; NHS, belirtilerin iki gözde farklı olabileceğini belirtir.

Katarakt çok yaygındır. NEI, ABD'de 80 yaş ve üzerindeki kişilerin yarısından fazlasının ya kataraktı olduğunu ya da katarakt ameliyatı geçirdiğini belirtir.

Katarakt belirtileri nelerdir?

NEI ve NHS'ye göre katarakt başlangıçta çoğu zaman belirti vermez. Zamanla şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Bulanık, puslu ya da buğulu görme
• Renklerin eskisinden daha soluk ya da sarımsı görünmesi
• Gece görmede zorluk; geceleri araç kullanmanın güçleşmesi
• Işığa karşı hassasiyet; güneş ışığı, far ya da lambalar karşısında kamaşma
• Işıkların çevresinde hareler görme
• Tek gözle bakarken çift görme
• Okumakta ya da televizyon izlemekte zorlanma
• Gözlük veya lens numarasının sık sık değişmesi

Belirtiler genellikle aylar ya da yıllar içinde yavaş yavaş gelişir. Bu nedenle pek çok kişi değişikliği uzun süre fark etmez; görmedeki azalmayı yaşlanmanın doğal bir parçası sanabilir.

Bu belirtilerin bir kısmı başka göz hastalıklarında da görülebilir. Örneğin göz tansiyonu (glokom) uzun süre belirti vermeden görme alanını daraltabilir; ayrıntılar için Glokom (göz tansiyonu) nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Katarakt neden olur? Risk etkenleri

Kataraktların çoğu yaşla birlikte mercekteki doğal değişikliklere bağlıdır. NEI ve NHS'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• İleri yaş: NHS, 60 yaşın üzerinde riskin arttığını belirtir.
• Diyabet: NHS ayrıca yüksek tansiyonu da riski artıran uzun süreli hastalıklar arasında sayar.
• Sigara içmek
• Güneş ışığına korunmasız maruz kalmak
• Uzun süreli steroid ilaç kullanımı: Eklem hastalıkları ya da alerjiler için kullanılan steroidler buna örnektir.
• Göz yaralanması ya da geçirilmiş göz ameliyatı: NEI, bu durumlardan sonra da katarakt gelişebileceğini belirtir.
• Ailede katarakt öyküsü
• Kadın cinsiyet: NHS kadınlarda riskin daha yüksek olduğunu belirtir.
• Bazı göz hastalıkları

Katarakt türleri

NEI kataraktı nedenine göre birkaç türe ayırır:

• Yaşa bağlı katarakt: En sık görülen türdür; yaşla birlikte merceğin doğal yapısında meydana gelen değişikliklere bağlıdır.
• Travmatik katarakt: Göze gelen ciddi bir darbe ya da yaralanma sonrasında gelişir. Hemen ortaya çıkabileceği gibi yaralanmadan yıllar sonra da gelişebilir.
• Radyasyona bağlı katarakt: Güneşin morötesi (UV) ışınları ve kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi bu tür kataraktlara yol açabilir.
• Çocukluk çağı kataraktı: Bazı bebekler kataraktla doğar (doğuştan katarakt), bazı çocuklarda ise sonradan gelişir. NEI, görmeyi etkileyen çocukluk çağı kataraktlarının tembel göz gibi sorunları önlemek için hızla tedavi edilmesi gerektiğini, görmeyi etkilemeyen küçük kataraktların ise göz hekimi tarafından izlenebileceğini belirtir.
• İkincil katarakt: Katarakt ameliyatından sonra merceğin yerleştirildiği zarın arkasında bulanıklık gelişmesidir. NEI'ye göre ameliyat olan her 5 kişiden 2'sine kadarında görülebilir. Bu durum lazerle zarda küçük bir açıklık oluşturulan kısa bir işlemle (YAG lazer kapsülotomi) giderilir ve görme genellikle birkaç gün içinde düzelir.

Katarakt nasıl teşhis edilir?

Katarakt göz muayenesiyle anlaşılır. NEI, göz hekiminin göz bebeğini büyüten damlalar damlatarak yaptığı ayrıntılı göz muayenesini (göz dibi muayenesi dahil) tanıda temel yöntem olarak anlatır ve bu muayenenin basit bir işlem olduğunu belirtir. Göz hekimi muayenede şunlara bakar:

• Görme keskinliği (eşeldeki harfleri okuma testi)
• Merceğin bulanıklık derecesi
• Göz tansiyonu
• Retina ve görme sinirinin durumu

NEI, 60 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin 1–2 yılda bir göz bebeği büyütülerek ayrıntılı göz muayenesi yaptırmasını önerir. Muayene öncesinde, damlalardan sonra araç kullanıp kullanamayacağınızı ve nelere dikkat etmeniz gerektiğini muayene olacağınız birimden öğrenmeniz uygun olur.

Katarakt nasıl tedavi edilir?

Erken dönemde

NHS, kataraktın genellikle hemen tedavi gerektirmediğini belirtir. NEI'ye göre erken dönemde şu önlemler görmeyi kolaylaştırabilir:

• Yeni gözlük ya da kontakt lens numarası
• Evde daha parlak aydınlatma
• Kamaşmayı azaltan güneş gözlükleri
• Okurken büyüteç kullanmak

Katarakt ameliyatı

Katarakt ilerleyip okuma, araç kullanma, ev işleri ya da hobiler gibi günlük işleri zorlaştırmaya başladığında ameliyat gündeme gelir. NEI, kataraktı gidermenin tek yolunun ameliyat olduğunu belirtir. Ameliyatta bulanıklaşan doğal mercek alınır ve yerine yapay bir göz içi mercek yerleştirilir.

NHS'ye göre ameliyat çoğunlukla lokal anestezi ile yapılır ve kişi genellikle aynı gün evine döner. İki gözde de katarakt varsa ameliyatlar genellikle ayrı zamanlarda yapılır. NHS, ameliyattan sonra iyileşmenin genellikle hızlı olduğunu ve ciddi komplikasyonların seyrek görüldüğünü belirtir; NEI de ameliyattan sonra çoğu kişinin daha iyi gördüğünü ifade eder.

Ameliyatın ne zaman yapılacağına, gözünüzdeki durum ve günlük yaşamınıza etkisi değerlendirilerek göz hekiminizle birlikte karar verirsiniz. Ameliyatın nasıl yapıldığı, hazırlık ve iyileşme süreci için Katarakt ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.

Kataraktın ilerlemesini yavaşlatmak ve korunmak

Yaşa bağlı kataraktı tamamen önlemek mümkün olmayabilir; ancak NEI risk etkenlerini azaltmak için şunları önerir:

• Gözlerinizi güneşten koruyun: Güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka kullanın. Göz sağlığı ve güneş ışığıyla ilgili bilgi için Güneş kremi nasıl seçilir? yazısına da göz atabilirsiniz.
• Göz yaralanmalarından korunun: Gözü tehlikeye atabilecek işlerde ve sporlarda koruyucu gözlük takın.
• Sigarayı bırakın. Destek için Sigarayı bırakmak için adımlar yazısına bakabilirsiniz.
• Sağlıklı beslenin: Meyve, sebze, yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemiş ve tam tahıllardan zengin bir beslenme düzeni.
• Kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun: Diyabet ve yüksek tansiyon tedavisini aksatmayın.
• Steroid ilaçları hekiminizin önerdiği şekilde ve süre boyunca kullanın; kendi başınıza uzun süre kullanmayın.

Hangi doktora gidilir?

Katarakt şüphesinde göz hastalıkları uzmanına başvurulur. Tanı, izlem ve gerektiğinde ameliyat göz hekimi tarafından yapılır. Diyabetiniz varsa düzenli göz muayeneleri hem katarakt hem de diyabete bağlı göz sorunları açısından önemlidir. Konuyla ilgili doktorları katarakt sayfasından ve göz hastalıkları branş sayfasından inceleyebilirsiniz.