Glokom (göz tansiyonu) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Glokom nedir?

Gözün ön kısmında sürekli olarak "aköz" adı verilen berrak bir sıvı üretilir ve bu sıvı gözün iç kısmındaki bir drenaj açısından dışarı akar. Üretim ile boşaltım arasındaki denge göz içi basıncını belirler. Bu basınca halk arasında "göz tansiyonu" denir.

ABD Ulusal Göz Enstitüsü (NEI), glokomu görme sinirine (optik sinir) zarar vererek görme kaybına ve körlüğe yol açabilen bir grup göz hastalığı olarak tanımlar. NHS de glokomu gözü beyne bağlayan ana sinirin hasar gördüğü bir durum olarak tarif eder. Yüksek göz içi basıncı bu hasarın en önemli risk etkenidir; ancak glokom ile göz tansiyonu aynı şey değildir:

• NEI'ye göre göz tansiyonu yüksek olan bazı kişilerde glokom hiç gelişmez.
• Bazı kişilerde ise göz tansiyonu normal sınırlar içinde olduğu hâlde görme siniri zarar görür; buna normal basınçlı glokom denir.

Bu nedenle glokom tanısı yalnızca göz tansiyonu ölçümüne değil, görme sinirinin ve görme alanının değerlendirilmesine dayanır.

Glokom türleri

NEI'nin anlattığı başlıca türler şunlardır:

• Açık açılı glokom: En sık görülen türdür. Göz sıvısının boşaldığı yol açık olmasına karşın sıvı yeterince iyi boşalamaz; basınç yıllar içinde yavaş yavaş artar ve görme siniri sessizce zarar görür.
• Açı kapanması glokomu: Göz sıvısının boşaldığı açı aniden kapanabilir ve göz içi basıncı hızla yükselir. Ani başlayan (akut) açı kapanması glokomu acil tedavi gerektirir.
• Normal basınçlı glokom: Göz tansiyonu normal olduğu hâlde görme siniri hasar görür.
• Doğuştan (konjenital) glokom: Bebeklerde göz sıvısının boşalma yolundaki gelişim sorunlarına bağlıdır.

Glokom belirtileri nelerdir?

Sinsi ilerleyen glokom

NEI, glokomun başlangıçta genellikle hiçbir belirti vermediğini ve bu nedenle glokomu olan kişilerin yarısının hastalığından haberdar olmadığını belirtir. NHS de çoğu kişide glokomun yıllar içinde yavaş geliştiğini ve belirti vermediğini vurgular.

Hastalık ilerledikçe şu değişiklikler ortaya çıkabilir:

• Yan (çevresel) görmede azalma; NEI'ye göre kayıp çoğunlukla burna yakın taraftaki görme alanından başlar
• Görme alanında kör noktalar
• Tedavi edilmezse körlük

Merkezi görme uzun süre korunduğu için kişi okuma ve karşısındakini görme gibi işleri sorunsuz yapabilir; görme alanındaki daralmayı fark etmeyebilir. Bu, glokomun "sessiz" olarak anılmasının nedenidir.

Ani açı kapanması glokomu

NHS ve NEI'ye göre ani gelişen glokom şu belirtilerle kendini gösterir:

• Gözde yoğun ağrı
• Gözde kızarıklık ve hassasiyet
• Parlak ışıkların çevresinde gökkuşağı renginde halkalar görme
• Bulanık görme
• Bulantı ve kusma
• Baş ağrısı

Bu belirtiler acil durumdur; tedavi gecikirse görme kaybı gelişebilir.

Kimlerde risk daha yüksek?

NEI ve NHS'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: NHS, glokomun en çok 50 yaşın üzerindeki yetişkinleri etkilediğini belirtir; NEI 60 yaş üzerini risk grubu olarak sayar.
• Ailede glokom öyküsü: Anne, baba ya da kardeşinde glokom olanlarda risk artar.
• Etnik köken: NEI ve NHS, Siyah Afrika kökenli kişilerde ve bazı diğer etnik gruplarda riskin daha yüksek olduğunu belirtir.
• Göz kırma kusurları: NHS miyopi ve hipermetropiyi risk etkenleri arasında sayar.
• Diyabet

Göz tansiyonu kaç olmalı? Glokom nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus, normal göz içi basıncı aralığını 10–21 mmHg olarak verir. Ancak bu değer tek başına tanı koydurmaz: Korneanın (gözün saydam ön tabakası) kalınlığı ölçüm sonucunu etkileyebilir ve yukarıda anlatıldığı gibi normal basınçta da glokom gelişebilir.

Glokom tanısında şu muayene ve testler birlikte kullanılır:

• Göz tansiyonu ölçümü (tonometri): MedlinePlus'a göre en hassas yöntemde göz uyuşturucu damlayla uyuşturulur ve boyalı bir şerit yardımıyla özel bir cihaz korneaya hafifçe değdirilir. Temassız yöntemde ise gözün ön yüzeyine kısa bir hava üflenir. Kontakt lens kullanıyorsanız test öncesinde çıkarmanız gerekir.
• Göz dibi muayenesi: NEI'nin önerdiği, göz bebeğini büyüten damlalarla yapılan ayrıntılı muayenede görme sinirinin görünümü değerlendirilir.
• Görme alanı testi: Yan görmenin ölçüldüğü testtir; glokoma bağlı görme alanı kayıplarını gösterir ve izlemde tekrarlanır.
• Görme sinirinin görüntülenmesi: Göz hekimi gerekirse optik koherens tomografi (OCT) gibi görüntüleme yöntemleriyle görme siniri çevresindeki sinir lifi tabakasını ölçebilir.

Bu testler hakkında daha fazla bilgi için göz tansiyonu ölçümü ve görme alanı testi sayfalarına bakabilirsiniz.

Glokom nasıl tedavi edilir?

NHS, glokomun şu an için tamamen iyileştirilemediğini, ancak tedavilerin hasarı yavaşlatabildiğini belirtir. NEI de tedavinin oluşmuş görme kaybını geri getirmediğini, ancak kötüleşmesini durdurabileceğini vurgular. Tedavinin amacı göz içi basıncını, görme sinirini koruyacak düzeye indirmektir.

• Göz damlaları: En sık kullanılan tedavidir. Göz sıvısının üretimini azaltarak ya da boşalmasını artırarak basıncı düşürür. Damlalar belirti olmasa da her gün, hekimin önerdiği saatlerde ve şekilde kullanılmalıdır; kendiliğinden bırakılmamalıdır.
• Lazer tedavisi: Göz sıvısının boşalmasını kolaylaştırmak için uygulanabilir.
• Ameliyat: İlaç ve lazer tedavisi yeterli olmadığında göz sıvısı için yeni bir boşalma yolu oluşturan ameliyatlar yapılabilir.

Glokom ömür boyu izlem gerektirir. NHS, tedavi sırasında düzenli kontrol randevularının sürdürülmesi gerektiğini belirtir; çünkü basıncın ve görme alanının zaman içindeki değişimi tedavinin yeterli olup olmadığını gösterir. Göz damlası kullanırken başka bir hastalık için hekime gittiğinizde glokom damlası kullandığınızı mutlaka belirtin.

Düzenli göz muayenesinin önemi

Glokom erken dönemde belirti vermediği için onu yakalamanın yolu düzenli göz muayenesidir. NHS herkesin en az 2 yılda bir göz muayenesi olmasını, ailesinde glokom olanların ise daha sık kontrol edilmesi gerekebileceğini belirtir. NEI de risk grubundaki kişilerin 1–2 yılda bir göz bebeği büyütülerek ayrıntılı göz muayenesi yaptırmasını önerir.

Ailenizde glokom varsa bunu göz hekiminize söyleyin ve yakınlarınızı da muayene olmaya teşvik edin. Diyabetiniz varsa düzenli göz muayenesi hem glokom hem de diyabete bağlı göz sorunları açısından önemlidir. Yaşla ilgili bir başka göz sorunu olan katarakt hakkında bilgi için Katarakt nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Hangi doktora gidilir?

Glokom tanısı, tedavisi ve izlemi göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılır. Göz tansiyonu ölçümü, görme alanı testi ve göz dibi muayenesi göz polikliniklerinde yapılır. Konuyla ilgili doktorları glokom sayfasından ve göz hastalıkları branş sayfasından inceleyebilirsiniz.