Ankilozan spondilit nedir? Belirtileri ve tedavisi

Ankilozan spondilit nedir?

NHS ankilozan spondiliti, omurganın ve vücudun diğer bölgelerinin iltihaplandığı uzun süreli bir durum olarak tanımlar. NIAMS (ABD Ulusal Artrit, Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü) ise onu, omurgadaki eklem ve bağlarda iltihaba yol açan bir artrit türü olarak açıklar.

Ankilozan spondilit, "aksiyel spondiloartrit" adı verilen bir hastalık grubunun parçasıdır. NHS'ye göre ankilozan spondilit, bu grubun röntgende omurgada değişikliklerin görülebildiği türüdür. Röntgende henüz değişiklik görülmeyen erken ya da hafif durumlar da aynı hastalık grubunda değerlendirilir.

Hastalığın adı da seyrini anlatır: "Ankilozan" kaynaşma, sertleşme; "spondilit" ise omur iltihabı anlamına gelir. NIAMS'a göre ağır durumlarda omurlar birbirine kaynayarak omurganın sertleşmesine yol açabilir. Ancak bu her hastada görülmez ve erken tanı ile tedavi bu riski azaltmayı amaçlar.

Kimlerde görülür? Nedenleri

NHS'ye göre ankilozan spondilit genellikle ergenlerde ve genç erişkinlerde başlar. NIAMS'a göre hastaların çoğunda belirtiler 45 yaşından önce ortaya çıkar; çocuklarda ve ergenlerde de görülebilir.

Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemektedir. NIAMS'a göre hem genler hem de çevresel etkenler hastalığın gelişiminde rol oynayabilir. NHS ve NIAMS, HLA-B27 adlı bir gen varyantıyla ilişkiye dikkat çeker. Ancak NIAMS'a göre bu gen varyantını taşıyan pek çok kişide hastalık hiç gelişmez; bu nedenle HLA-B27 pozitifliği tek başına tanı anlamına gelmez.

NIAMS'ın aktardığı diğer risk etkenleri şunlardır:

• Ailede ankilozan spondilit öyküsü
• Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
• Sedef hastalığı

Belirtileri nelerdir?

NHS'ye göre belirtiler aylar ya da yıllar içinde yavaş yavaş gelişir ve zaman içinde iyileşip kötüleşebilir.

İltihabi bel ağrısı

Ankilozan spondilitin bel ağrısı, kas zorlanmasına bağlı sıradan bel ağrısından farklı özellikler taşır:

• Yavaş başlar ve üç aydan uzun sürer.
• NIAMS'a göre dinlenmeyle kötüleşir; hareket ve egzersizle hafifler.
• Sabahları belirgin tutukluk vardır ve bu tutukluk genellikle uzun sürer.
• Gecenin ikinci yarısında ağrıyla uyanmaya yol açabilir.
• Kalçalara, özellikle kalçaların arka-üst bölümüne yayılabilir; bazen sağ ve sol arasında yer değiştirir.

Diğer belirtiler

NHS ve NIAMS'ın aktardığı diğer belirtiler şunlardır:

• Kaburgalar, omuzlar, kalçalar, dizler ya da ayaklar gibi diğer eklemlerde ağrı, tutukluk ve şişlik
• Tendon ve bağların kemiğe yapıştığı noktalarda iltihap; örneğin topukta aşil tendonu ya da ayak tabanında ağrı
• Aşırı yorgunluk
• İştahsızlık
• Deri döküntüleri

Komplikasyonlar

NIAMS ve NHS'nin aktardığı olası komplikasyonlar şunlardır:

• Göz iltihabı (üveit): NIAMS'a göre görme değişikliklerine yol açabilir. Gözde ani ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve bulanık görme şeklinde ortaya çıkar ve hızlı tedavi gerektirir.
• Omurganın kaynaşması: Omurganın esnekliğini azaltabilir ve öne eğik bir duruşa yol açabilir.
• Nefes almada güçlük: NIAMS'a göre kaburga eklemleri etkilendiğinde göğüs kafesinin genişlemesi kısıtlanabilir.
• Osteoporoz ve omur kırıkları: NHS'ye göre kemik erimesi ve omurga kırıkları riski artar. Sertleşmiş omurga, küçük düşmelerde bile kırılabilir.
• Kalp-damar hastalıkları: NHS, kalp ve damar hastalıkları riskinin arttığını belirtir.

Tanı nasıl konur?

Ankilozan spondilitin tanısı, belirtiler yavaş geliştiği ve sıradan bel ağrısıyla karışabildiği için zaman alabilir. Genç yaşta başlayan ve aylardır süren bel ağrısının "duruş bozukluğu" ya da "kas ağrısı" olarak geçiştirilmesi tanının gecikmesine yol açabilir. Bu nedenle bel ağrısının özelliklerini ve eşlik eden yakınmaları hekime ayrıntılı anlatmak önemlidir. NHS'ye göre aile hekimi hastalıktan şüphelendiğinde kişiyi romatoloji uzmanına yönlendirir ve tanı için kan testleri ile görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Değerlendirmede genellikle şunlar yer alır:

• Öykü ve muayene: Bel ağrısının özellikleri, sabah tutukluğu, diğer eklem yakınmaları, göz, bağırsak ve deri sorunları, aile öyküsü; omurganın ve göğüs kafesinin hareketliliğinin ölçülmesi
• Kan testleri: İltihap belirteçleri ve HLA-B27 testi. Bu testler tek başına tanı koydurmaz; diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
• Görüntüleme: Leğen kemiği ile omurganın birleştiği eklemlerin (sakroiliak eklemler) ve omurganın röntgeni; röntgende değişiklik görülmeyen erken dönemde iltihabı göstermek için MR

Tedavi seçenekleri

Ankilozan spondilit tedavisinin amacı ağrı ve tutukluğu azaltmak, omurganın hareketliliğini ve duruşu korumak, komplikasyonları önlemek ve kişinin günlük yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. NHS'ye göre tedavi egzersiz, fizik tedavi ve ilaçların birlikte kullanılmasına dayanır; ameliyat nadiren gerekir.

Egzersiz ve fizik tedavi

Düzenli egzersiz, ankilozan spondilit tedavisinin temel taşlarından biridir. NHS, egzersizin ve masaj gibi fiziksel yöntemleri içeren fizyoterapinin önemine dikkat çeker. NIAMS da egzersizi, fizik tedaviyi ve ergoterapiyi tedavinin parçaları olarak sayar. Önerilen egzersizler genellikle şunları içerir:

• Omurganın hareketliliğini koruyan germe egzersizleri
• Dik duruşu destekleyen sırt kaslarını güçlendirme egzersizleri
• Göğüs kafesinin genişlemesini destekleyen derin nefes egzersizleri
• Yüzme gibi tüm vücudu çalıştıran etkinlikler

Egzersizlerin her gün, düzenli olarak yapılması önemlidir; sabah tutukluğunu azaltmak için sabah sıcak bir duşun ardından yapılan hareketler pek çok kişiye iyi gelir. Programın bir fizyoterapist eşliğinde öğrenilmesi ve belirli aralıklarla gözden geçirilmesi, hareketlerin doğru ve güvenli yapılmasını sağlar.

İlaç tedavisi

NHS'ye göre tedavide ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar yeterli olmadığında iltihaba yol açan belirli maddeleri hedefleyen biyolojik ilaçlar gibi ileri tedaviler değerlendirilebilir. Hangi ilacın uygun olduğuna, hastalığın etkinliği, eşlik eden hastalıklar ve olası yan etkiler göz önüne alınarak romatoloji uzmanı karar verir. Bu ilaçların bir kısmı düzenli kan testi ve izlem gerektirir.

Ameliyat

NHS'ye göre ameliyat nadiren gerekir. Ciddi eklem hasarı olan bazı kişilerde, örneğin kalça ekleminde, protez ameliyatı değerlendirilebilir.

Ankilozan spondilitle yaşamak

NIAMS'a göre ankilozan spondiliti olan çoğu kişi üretken bir yaşam sürdürebilir. Hastalığın iyileşip kötüleşen dönemleri olabileceğini bilmek ve alevlenme dönemlerinde neler yapılacağını hekimle önceden konuşmak bu süreci kolaylaştırır. Günlük yaşamda şu adımlar yardımcı olabilir:

• Sigarayı bırakmak: Sigara, hastalığın seyrini ve akciğer işlevlerini olumsuz etkileyebilir.
• Duruşa dikkat: Dik oturmak, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, ince bir yastıkla ve mümkünse sırtüstü uyumak
• Düzenli hareket: Uzun süre oturmayı gerektiren işlerde sık sık kalkıp esnemek
• Kemik sağlığı: Osteoporoz riskine karşı yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, gerekirse kemik yoğunluğunu ölçtürmek
• Kalp sağlığı: Tansiyon, kolesterol ve kan şekerini düzenli kontrol ettirmek
• Göz belirtilerine dikkat: Gözde ani kızarıklık ve ağrı olduğunda beklemeden başvurmak