OCT (optik koherens tomografi) nedir, göz tomografisi nasıl çekilir?

OCT nedir?

Retina, gözün arka duvarını döşeyen ve görüntüyü algılayan ince, katmanlı bir dokudur. Ortasında net görmeyi sağlayan sarı nokta (makula), bir kenarında ise göz sinirinin başlangıç noktası bulunur. Göz dibi muayenesinde hekim bu yapıların yüzeyini görebilir; ancak katmanların kalınlığını ve aralarında biriken sıvıyı ayrıntılı olarak görmek her zaman mümkün olmaz. Bkz. Göz dibi muayenesi nedir?

Cambridge Üniversite Hastaneleri, OCT'yi ışık dalgalarıyla göz dokularının ayrıntılı kesit görüntülerini oluşturan, vücuda girişim gerektirmeyen bir görüntüleme testi olarak tanımlar. Leicester Üniversite Hastaneleri'ne göre OCT sistemleri gözün arka kısmını (retina) ve ön yüzeyini (kornea) görüntüleyebilir; çok gelişmiş bir teknolojiyle anormallikleri erken evrede bulmaya yardımcı olur ve çoğu hastane göz bölümünde bulunur.

Kesit görüntüler sayesinde retinanın katmanları ayrı ayrı görülebilir; bu katmanlarda kalınlaşma, incelme ya da sıvı birikimi gibi değişiklikler değerlendirilebilir.

Hangi durumlarda istenir?

OCT, retina ve göz siniriyle ilgili pek çok hastalığın değerlendirilmesinde kullanılır. Kaynaklarda öne çıkan kullanım alanları şunlardır:

• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı): Cambridge Üniversite Hastaneleri, sarı nokta hastalığını OCT'nin istendiği başlıca durumlar arasında sayar. Retinanın altında ya da içinde biriken sıvı OCT ile gösterilebilir.
• Diyabete bağlı makula ödemi: Diyabetin retina damarlarında yol açtığı sızıntı, sarı noktada şişliğe neden olabilir. OCT bu şişliğin varlığını ve derecesini gösterir.
• Glokom: Dudley Group NHS Vakfı'na göre OCT, göz sinirinin ve retinadaki sinir lifi tabakasının ayrıntılı, üç boyutlu görüntüsünü sağlayarak bu dokulardaki incelmeyi ya da hasarı saptayabilir. Bkz. Glokom (göz tansiyonu) nedir?
• Tedavi izlemi: Göz içi iğne tedavisi gören kişilerde retinadaki sıvının azalıp azalmadığı OCT ile izlenir. Bkz. Göz içi iğne uygulaması (intravitreal enjeksiyon)
• Göz bulgularının ayrıntılandırılması: Cambridge Üniversite Hastaneleri, göz sağlığı çalışanlarının retinada bir değişiklikten şüphelendiği ya da böyle bir değişiklik saptadığı durumlarda OCT'nin ileri inceleme amacıyla istendiğini belirtir.

Leicester Üniversite Hastaneleri, rutin göz muayenesine ek olarak OCT çekilmesinin göz sağlığı hakkında en ayrıntılı bilgiyi sağladığını ve erken tespitin daha hızlı tedavi anlamına geldiğini vurgular.

Çekime nasıl hazırlanılır?

• Gözlük ve lenslerinizi getirin: Cambridge Üniversite Hastaneleri, randevuda görme ölçümü yapılacağı için gözlük ya da kontakt lenslerin getirilmesini önerir.
• Ulaşımı planlayın: Çoğu merkezde daha iyi görüntü almak için göz bebeğini büyüten damlalar kullanılır. Cambridge Üniversite Hastaneleri, bu damlalar nedeniyle görme geçici olarak bulanıklaşacağı için araç kullanılmamasını önerir.
• İlaç ve tedavi bilgilerinizi bildirin: Göz içi iğne tedavisi görüyorsanız ya da önceden göz ameliyatı geçirdiyseniz bunu söyleyin.
• Önceki çekimleriniz: Başka bir merkezde OCT çektirdiyseniz sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz karşılaştırma için yararlı olabilir.

Çekim nasıl yapılır?

Leicester Üniversite Hastaneleri'nin anlattığı şekliyle çekim oldukça basittir:

1. Gerekirse göz bebeğini büyüten damlalar damlatılır ve etkisi için bir süre beklenir.
2. Cihazın önüne oturur, çenenizi ve alnınızı desteğe yaslarsınız.
3. Cihazın içindeki bir hedef noktaya (sabitleme hedefi) bakmanız istenir.
4. Siz bu noktaya bakarken cihaz retinanızı tarar. Her göz ayrı ayrı çekilir.

Leicester Üniversite Hastaneleri'ne göre:

• Cihaz göze dokunmaz ve göze hava üflemez.
• Çekim çok hızlıdır ve birkaç dakikadan uzun sürmez.
• OCT çekimi kalp pilini etkilemez.

Çekim sırasında gözünüzü hedef noktadan ayırmamanız, görüntülerin net olmasına yardımcı olur.

Sanal (uzaktan) değerlendirme klinikleri

Leicester ve Cambridge Üniversite Hastaneleri, bazı randevuların "sanal klinik" olarak planlandığını belirtir: Hasta görme ölçümü ve OCT çekimi için merkeze gelir, ancak aynı gün hekimle görüşmez. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre görüntüler daha sonra bir hekim tarafından incelenir ve tedavi, ek tetkik ya da izlemin sonlandırılması gibi bir sonraki adıma karar verilir. Türkiye'de uygulama merkezden merkeze değişebilir; sonuçlarınızın nasıl ve ne zaman değerlendirileceğini çekim sırasında sorabilirsiniz.

Çekimden sonra

• Göz bebeğini büyüten damla kullanıldıysa birkaç saat bulanık görme ve ışığa hassasiyet olabilir. Bu sürede araç kullanmayın ve dışarıda güneş gözlüğü kullanmayı düşünün.
• Damla kullanılmadıysa günlük işlerinize hemen dönebilirsiniz.
• Leicester Üniversite Hastaneleri'ne göre görüntüleriniz dosyanızda saklanır. OCT çoğu kontrol ziyaretinde tekrarlanabilir; böylece görüntüler karşılaştırılarak bir değişiklik olup olmadığı izlenir.

Sonuçlar nasıl değerlendirilir?

OCT raporunda retinanın kesit görüntüleri ve çeşitli kalınlık ölçümleri yer alır. Hekim bu görüntülerde şunlara bakar:

• Retina katmanlarının arasında ya da altında sıvı birikip birikmediği
• Retina kalınlığının artıp artmadığı ya da incelip incelmediği
• Göz sinirinin çevresindeki sinir lifi tabakasının kalınlığı (glokom izleminde)

Sonuçlar en çok, önceki çekimlerle karşılaştırıldığında anlam kazanır. Örneğin glokomda sinir lifi tabakasının zamanla incelip incelmediğine, sarı nokta hastalığında ise tedaviyle sıvının azalıp azalmadığına bakılır. OCT tek başına tanı koydurmaz; muayene bulguları, görme düzeyi ve gerekirse görme alanı testi gibi diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilir. Bkz. Görme alanı testi (perimetri) nedir?

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin sanal klinik uygulamasında, görüntülerde bir sorun saptanırsa kişiye bir ila dört hafta içinde mektup ya da telefonla bilgi verilir. Aynı kaynak, sonuçların değerlendirilmesini beklerken görmenizde kötüleşme olursa merkezle iletişime geçmeniz gerektiğini vurgular. Sonuçların size nasıl iletileceğini çekim yapılan merkeze sormanız, gereksiz bekleme ve kaygıyı önler.

OCT ile birlikte istenebilecek diğer tetkikler

OCT çoğu zaman tek başına değil, diğer göz tetkikleriyle birlikte değerlendirilir. Örneğin Dudley Group NHS Vakfı, glokom izleminde OCT'nin yanı sıra şu tetkiklerin kullanıldığını belirtir:

• Görme alanı testi: Yan görmede kayıp olup olmadığını ölçer.
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Uyuşturucu damla sonrası göz tansiyonu ölçülür.
• Gonyoskopi: Özel bir mercekle gözün sıvı boşaltım açısı incelenir.
• Pakimetri: Kornea kalınlığı ölçülür; bu bilgi göz içi basıncı değerlerinin doğru yorumlanmasına yardımcı olur.

Retina hastalıklarında ise OCT, görme keskinliği ölçümü ve göz dibi fotoğrafları gibi incelemelerle birlikte kullanılabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin OCT kliniğinde de görme ölçümü, göz dibi fotoğrafı ve OCT çekimi aynı randevuda yapılır. Hangi tetkiklerin gerektiğine, şikâyetlerinize ve hastalığınızın türüne göre göz hekiminiz karar verir.

Riskler

OCT, ışıkla yapılan ve vücuda girişim gerektirmeyen bir görüntüleme yöntemidir. Leicester Üniversite Hastaneleri'ne göre cihaz göze dokunmaz, hava üflemez ve kalp pilini etkilemez. Çekim için kullanılan göz bebeğini büyüten damlalar ise birkaç saat süren bulanık görme ve ışığa hassasiyete yol açabilir; bu nedenle damla kullanılan günlerde araç kullanmamak gerekir.