Endokardit nedir? Belirtileri, risk grupları ve tedavisi

Endokardit nedir?

Kalbin odacıklarının ve kapakçıklarının iç yüzü, endokard adı verilen ince bir zarla kaplıdır. MedlinePlus'a göre endokardit, kalp odacıklarının ve kalp kapakçıklarının bu iç zarının iltihabıdır ve çoğunlukla bakteri, nadiren de mantar enfeksiyonu sonucu gelişir. Hastalık kalp kasını, kalp kapakçıklarını ya da kalbin iç zarını tutabilir. Tıp dilinde enfeksiyona bağlı olana "enfektif endokardit" denir.

MedlinePlus'a göre enfeksiyon küçük parçalar hâlinde kopabilir; bu parçalar ya da küçük pıhtılar kan dolaşımıyla beyne ulaşarak inmeye yol açabilir ya da başka atardamarları tıkayabilir. Enfeksiyon vücudun başka bölgelerine de yayılabilir. Bu nedenle endokardit yalnızca bir kalp hastalığı değil, tüm vücudu etkileyebilen ciddi bir enfeksiyondur.

Nasıl gelişir?

MedlinePlus'a göre endokardit, mikropların kana karışıp kalbe ulaşmasıyla başlar. En sık neden bakteriyel enfeksiyondur; Candida gibi mantarlar da endokardite yol açabilir ve bazı durumlarda neden bulunamaz. NHS ve MedlinePlus'a göre bakteri ya da mantarlar şu yollarla kana geçebilir:

• Ağız yoluyla, örneğin diş işlemleri ya da yakın zamanda geçirilen diş ameliyatı sırasında
• Ciltteki kesik ve sıyrıklar
• Temiz olmayan (steril olmayan) iğnelerle damar içine madde enjekte etme
• Merkezi damar yolları (uzun süre damar içinde kalan kateterler)
• Solunum yolu, idrar yolu, enfekte deri ya da kemik ve kaslara yapılan diğer ameliyat veya küçük girişimler

Kimler daha fazla risk altında?

NHS'e göre endokardit herkeste görülebilir, ancak erkeklerde ve 50 yaş üstündekilerde daha sıktır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca risk durumları şunlardır:

• Kalp kapak hastalığı ya da hasarlı veya anormal kalp kapakçığı
• Yapay (protez) kalp kapağı ya da ameliyatla takılmış yeni kapak
• Kalp pili ya da implante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD)
• Bazı doğuştan kalp hastalıkları ya da hipertrofik kardiyomiyopati gibi durumlar
• Daha önce endokardit geçirmiş olmak
• Kalp nakli geçirmiş olmak
• Damar içine madde enjekte etmek
• Uzun süreli damar yolu bulunması
• NHS'e göre çiftlik hayvanlarıyla yakın çalışmak

Bu durumlardan biri sizde varsa, endokardit belirtilerini ve korunma yollarını kardiyoloğunuzla konuşmanız önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre endokardit belirtileri bazen birkaç gün içinde hızla ortaya çıkar, ancak çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde yavaşça gelişir. NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş ya da sıcak basması, üşüme veya titreme
• Baş ağrısı
• Aşırı yorgunluk
• Eklem ve kas ağrıları
• Gece sık ve fazla terleme
• Nefes darlığı
• İştah kaybı ya da istemeden kilo kaybı
• Ciltte küçük koyu renkli lekeler ya da avuç içi veya ayak tabanında kırmızı lekeler
• Tırnak altında küçük koyu lekeler ya da koyu çizgiler
• El ve ayak parmaklarında ağrılı küçük şişlikler
• Göğüs veya sırt ağrısı

MedlinePlus'a göre ateş, üşüme ve terleme sık görülür; bu belirtiler başka belirtiler ortaya çıkmadan günlerce sürebilir, gelip geçebilir ya da geceleri daha belirgin olabilir. Halsizlik, güçsüzlük, kilo ve iştah kaybı, kas ve eklem ağrıları da olabilir. MedlinePlus ayrıca tırnak altında küçük kanama alanlarını, avuç içi ve ayak tabanında ağrı yapmayan kırmızı lekeleri, parmak uçlarının yastıkçıklarında ağrılı kırmızı kabarıklıkları, eforla gelen nefes darlığını ve ayaklarda, bacaklarda ya da karında şişliği olası bulgular arasında sayar. Bkz. Erişkinde ateş

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre hekim sizi muayene eder, göğsünüzü dinler ve yakın zamanda geçirdiğiniz diş tedavisi ya da diğer tıbbi işlemler hakkında soru sorar. Endokarditten şüphelenilirse genellikle bir kalp uzmanına (kardiyolog) yönlendirilirsiniz. Tetkikler çoğunlukla hastanede yapılır ve enfeksiyona yol açan bakteri ya da mantarı aramayı, kalbin nasıl çalıştığını görmeyi ve kalpte hasar belirtisi olup olmadığını anlamayı amaçlar. NHS ve MedlinePlus'a göre şunlar kullanılabilir:

• Muayene: MedlinePlus'a göre hekim yeni bir kalp üfürümü ya da var olan bir üfürümde değişiklik saptayabilir. Göz muayenesinde ağ tabakada kanama alanları ya da gözün yüzeyinde ve göz kapaklarında küçük nokta şeklinde kanamalar görülebilir.
• Kan kültürü: Enfeksiyona yol açan bakteri ya da mantarı belirlemek için yapılır. MedlinePlus'a göre kan kültürü ve diğer testler en uygun antibiyotiğin seçilmesine yardım eder.
• Diğer kan ve idrar testleri: MedlinePlus tam kan sayımı, C-reaktif protein (CRP) ve sedimantasyon testlerini sayar; NHS kan ve idrar örneklerinin incelendiğini belirtir.
• Ekokardiyografi: Kalbin ultrasonla incelenmesidir; kalp kapakçıklarına bakmak için kullanılır.
• EKG, akciğer grafisi ve MR: NHS bu tetkikleri de tanı sürecinde kullanılabilecek yöntemler arasında sayar. Bkz. EKG nedir?

Tedavisi nasıl yapılır?

NHS'e göre endokardit tedavisi ilaçla, bazen de ameliyatla yapılır.

Antibiyotik veya mantar ilacı tedavisi

NHS'e göre enfeksiyonu tedavi etmek için 4–6 hafta antibiyotik ya da mantar ilacı verilir. Tedavi genellikle hastanede, damar yoluyla (serum ya da damardan iğne) başlar. Kendinizi yeterince iyi hissediyorsanız ve testler enfeksiyonun kontrol altında olduğunu gösteriyorsa damar yolu tedavisi evde tamamlanabilir; bu konuda bir yakınınız, bakıcınız ya da evde bakım hemşiresi yardımcı olabilir. NHS'e göre bazı kişilerin damar yolu tedavisi bittikten sonra birkaç hafta daha ağızdan ilaç kullanması gerekebilir. MedlinePlus da tedavinin çoğu zaman 4–6 hafta sürdüğünü ve hastanede başlanan antibiyotiğin evde sürdürülmesi gerektiğini belirtir. Hangi ilacın kullanılacağı belirlenirken kan kültürü sonuçlarından yararlanılır.

Ameliyat

NHS'e göre endokardit geçiren kişilerin yaklaşık yarısında hasarlı kalp dokusunun ya da kapakçıkların onarılması veya çıkarılması için ameliyat gerekir. Enfeksiyonun yerine göre kalbin normal atmasını sağlamak için kalp pili takılması ya da var olan kalp pilinin çıkarılıp yenisiyle değiştirilmesi gerekebilir. MedlinePlus, enfeksiyonun küçük parçalar hâlinde kopup inmeye ya da başka atardamarların tıkanmasına yol açması, hasarlı kapakçıklar nedeniyle kalp yetmezliği gelişmesi ya da ağır organ hasarı bulunması gibi durumlarda kalp kapağı değişiminin sıklıkla gerektiğini belirtir.

Tedavi sürecinde ve sonrasında

NHS'e göre endokardit ciddi bir hastalıktır, ancak özellikle enfeksiyon erken bulunup tedavi edildiğinde birçok kişi tamamen iyileşir. Kendinizi tamamen iyi hissetmeniz, özellikle ameliyat olduysanız, birkaç ay sürebilir; tedaviden sonraki birkaç hafta boyunca çok yorgun hissetmek normaldir.

NHS'e göre iyileşme döneminde ve sonrasında düzenli kontrol muayenelerine ve kan testlerine ihtiyaç vardır. Bu kontroller, enfeksiyonun geçtiğinden emin olmak ve kalp yetmezliği gibi başka sorunlara yol açabilecek hasar belirtilerini aramak içindir.

MedlinePlus, tedavi sırasında ya da sonrasında şu belirtilerden biri olursa sağlık çalışanına başvurulmasını önerir:

• İdrarda kan
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk
• Ateş ya da geçmeyen ateş
• Uyuşma ya da güçsüzlük
• Beslenme değişmeden kilo kaybı

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre endokardit için hemen tedavi almak iyi bir sonuç olasılığını artırır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası komplikasyonlar şunlardır:

• İnme: Küçük pıhtılar ya da enfeksiyon parçaları kopup beyne ulaşabilir. NHS'e göre endokardit geçirmek inme olasılığını artırır; hekiminiz bu riski azaltmak için yapabileceklerinizi sizinle konuşur. Bkz. İnme belirtileri
• Kalp yetmezliği: Kalp kapakçıklarında hasarın ilerlemesi kalp yetmezliğine yol açabilir. Bkz. Kalp yetmezliği belirtileri
• Beyin apsesi
• Enfeksiyonun vücudun başka bölgelerine yayılması
• Yeniden endokardit: NHS'e göre bir kez endokardit geçirenlerde hastalığın yeniden gelişme olasılığı daha yüksektir.

Endokarditten korunma

NHS, endokardit riski yüksek olan kişilere şunları önerir:

• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin: Dişlerinize ve diş etlerinize iyi bakın ve düzenli diş hekimi kontrollerine gidin. Herhangi bir diş işleminden önce bir hekimle konuşmanız da önerilebilir. Bkz. Diş fırçalama
• Kesik ve sıyrıkları iyice temizleyip örtün.
• Ellerinizi düzenli yıkayın.
• Hekiminize danışmadan piercing ya da dövme yaptırmayın.
• Siz ve yakınlarınız endokardit belirtilerini bilin.

MedlinePlus'a göre Amerikan Kalp Derneği, bazı doğuştan kalp hastalıkları, kalp nakli ve kapak sorunları, protez kalp kapağı ya da daha önce endokardit geçirmiş olmak gibi durumlarda kanamaya yol açabilecek diş işlemlerinden ve solunum, idrar ya da sindirim yollarına yapılan bazı işlemlerden önce koruyucu antibiyotik önermektedir. Bunun size gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler; diş hekiminize de kalp durumunuzu söyleyin.