İnterstisyel akciğer hastalığı nedir? Belirtileri ve tedavisi

İnterstisyel akciğer hastalığı nedir?

Akciğerlerde, nefesle alınan havanın kana geçtiği milyonlarca küçük hava kesesi (alveol) bulunur. Bu keselerin arasında ve çevresinde, onları destekleyen ince bir doku ağı vardır; buna interstisyum denir. Oksijen, kana geçerken bu ince dokudan geçer.

MedlinePlus İAH'yi, akciğer dokularının iltihaplanıp ardından hasar gördüğü bir akciğer hastalıkları grubu olarak tanımlar. Hasar ilerledikçe doku kalınlaşır ve sertleşir. Sertleşen akciğer nefes alırken yeterince genişleyemez; oksijenin kana geçmesi de zorlaşır. Bu nedenle kişi önce eforla, sonra daha hafif etkinliklerde nefes darlığı hissetmeye başlar.

İAH tek bir hastalık değildir; nedeni ve seyri farklı olan çok sayıda hastalığı kapsar. MedlinePlus'a göre nedeni bilinmeyen İAH türleri arasında en sık görüleni idiyopatik pulmoner fibrozistir (İPF). NHLBI İPF'yi, akciğerdeki hava keselerini çevreleyen dokuyu etkileyen ciddi ve süregen bir hastalık olarak tanımlar. NHS'e göre İPF seyrek görülen bir durumdur ve çoğunlukla 70 yaş ve üzerindeki kişileri etkiler, ancak daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Nedenleri ve risk etkenleri

MedlinePlus'ın sıraladığı nedenler birkaç grupta toplanabilir:

Mesleki ve çevresel maruziyetler

• Tozlar: Asbest, kömür tozu, pamuk tozu ve silika tozu uzun süre solunduğunda akciğer dokusunda hasara yol açabilir. NHS de metal, ahşap ya da asbest gibi tozlara uzun süre maruz kalmayı İPF için risk etkenleri arasında sayar.
• Solunan yabancı maddeler: MedlinePlus'a göre bazı tozlar, mantar ya da küf gibi yabancı maddelerin solunması akciğerde iltihaba yol açabilir; bu duruma hipersensitivite pnömonisi denir.

İlaçlar ve ışın tedavisi

MedlinePlus'a göre bazı antibiyotikler, kalp ritim ilaçları, romatizma ilaçları ve bazı kemoterapi ilaçları akciğer dokusunda hasara neden olabilir. Göğüs bölgesine uygulanan ışın tedavisi (radyoterapi) de İAH'ye yol açabilir. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın; yakınmalarınızı hekiminizle konuşun.

Bağışıklık sistemi hastalıkları

Romatoid artrit, lupus ve skleroderma gibi bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı hastalıklar akciğerleri de etkileyebilir. Bkz. Romatoid artrit nedir? ve Lupus (SLE) nedir?

Nedeni bilinmeyen türler ve diğer risk etkenleri

Bazı kişilerde hiçbir neden bulunamaz. NHLBI'ye göre sigara içenlerde, ailesinde İPF olanlarda risk daha yüksektir ve risk yaşla birlikte artar. MedlinePlus, sigaranın hastalığın ağırlığını artırabileceğini belirtir. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre İAH'nin ana belirtisi nefes darlığıdır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı diğer belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen kuru öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kilo kaybı
• Zamanla kas ve eklem ağrıları
• İleri dönemde parmak uçlarının kalınlaşması ve tırnakların kıvrılması (çomak parmak)
• İleri dönemde oksijen yetersizliğine bağlı olarak dudaklarda ve deride morarma

NHS'e göre İPF belirtileri zaman içinde yavaş yavaş kötüleşir. Belirtiler sinsi başladığı için ilk başta yaşlanmaya ya da kondisyon kaybına bağlanabilir. Merdiven çıkarken ya da yürürken eskisinden daha çabuk nefes nefese kalmak önemli bir uyarı işaretidir. Bkz. Nefes darlığı neden olur?

Tanı nasıl konur?

Tanı, ayrıntılı bir öykü ve muayeneyle başlar. Hekim; çalıştığınız işleri, evde ya da hobilerinizde tozlarla, kuşlarla veya küfle temasınızı, kullandığınız ilaçları ve aile öykünüzü sorar. MedlinePlus'a göre muayenede akciğerleri dinlerken çıtırtı benzeri sesler (raller) duyulması İAH'yi düşündürür.

Kullanılan başlıca tetkikler şunlardır:

• Solunum fonksiyon testleri (spirometri): Akciğerlerin ne kadar hava alıp verebildiğini ve oksijenin kana ne kadar iyi geçtiğini değerlendirir.
• Göğüs filmi ve bilgisayarlı tomografi: Akciğer dokusundaki değişiklikleri gösterir. Bkz. Bilgisayarlı tomografi (BT) nedir?
• Kan oksijen düzeyinin ölçülmesi: Dinlenirken ve egzersiz sırasında ölçülebilir.
• Kan testleri: Özellikle bağışıklık sistemi hastalıklarını araştırmak için yapılır.
• Bronkoskopi ve biyopsi: NHS ve MedlinePlus'a göre gerektiğinde hava yollarının ince bir kamerayla incelenmesi ve akciğer dokusundan örnek alınması gerekebilir.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus'a göre tedavi, hastalığın nedenine göre değişir. Hasar görmüş akciğer dokusunu eski hâline döndürmek çoğu zaman mümkün olmasa da tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı ve yakınmaları azaltmayı amaçlar. NHS ve NHLBI, İPF'nin şu an için tamamen iyileştirilemediğini, ancak bazı tedavilerin ilerlemeyi yavaşlatabildiğini ve akciğerlerin daha iyi çalışmasına yardımcı olabildiğini belirtir.

Nedene yönelik önlemler

• Hastalığa yol açan toz, mantar ya da küf gibi maddelerle temasın sonlandırılması
• Akciğere zarar veren bir ilaç söz konusuysa hekimin bu ilacı değiştirmesi
• Bağışıklık sistemi hastalığına bağlı İAH'de bağışıklığı baskılayan ilaçların kullanılması

İlaç tedavisi

NHS'e göre İPF'de akciğerdeki iz dokusu oluşumunu yavaşlatmaya yönelik ilaçlar (antifibrotik ilaçlar) kullanılabilir. İlaç seçimi ve izlemi göğüs hastalıkları uzmanı tarafından yapılır.

Destekleyici tedaviler

• Oksijen tedavisi: Kanda oksijen düzeyi düşük olan kişilerde kullanılır.
• Pulmoner rehabilitasyon: Egzersiz, solunum teknikleri ve eğitimden oluşan bu programlar günlük işleri daha rahat yapmaya yardımcı olabilir.
• Akciğer nakli: NHS ve MedlinePlus'a göre ileri ve ağır durumlarda değerlendirilebilir.

Günlük yaşamda yapılabilecekler

NHS'in İPF için önerdiği öz bakım adımları şunlardır:

• Sigarayı bırakmak: Hem hastalığın seyri hem genel sağlık için önemlidir.
• Düzenli egzersiz: Gücünüze uygun düzeyde hareket etmek kondisyonu korumaya yardımcı olur.
• Sağlıklı beslenme: Kilo kaybı yaşayan kişilerde beslenme desteği önemlidir.
• Aşılar: NHS uygun aşıların yaptırılmasını önerir; bunlar arasında grip ve zatürre aşıları bulunur. Bkz. Erişkin aşılama

Kontrollerinize giderken nefes darlığınızın hangi etkinliklerde başladığını, öksürüğünüzdeki değişiklikleri ve kullandığınız tüm ilaçları not etmeniz, hastalığın seyrinin izlenmesine yardımcı olur. Ayrıca solunum enfeksiyonlarından korunmak için el hijyenine dikkat etmek, kalabalık ve kapalı ortamlarda dikkatli olmak ve tahriş edici dumanlardan uzak durmak yararlıdır.

Seyri ve olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre hastalığın seyri, altta yatan nedene ve tanı konduğunda hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğuna bağlıdır. MedlinePlus, İAH'si olan bazı kişilerde kalp yetmezliği ve akciğer damarlarında basınç yüksekliği (pulmoner hipertansiyon) gelişebileceğini, idiyopatik pulmoner fibrozisin ise gidişatının genellikle ağır olduğunu belirtir.

NHLBI'ye göre İPF'de belirtilerin birdenbire belirgin biçimde ağırlaştığı akut alevlenmeler görülebilir. NHLBI, pulmoner hipertansiyon ve solunum yetmezliğini de olası komplikasyonlar arasında sayar. Bu nedenle düzenli kontroller ve yeni yakınmaların zamanında bildirilmesi önemlidir.