Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi

Kalp yetmezliği nedir?

Kalp, oksijenden zengin kanı vücuda pompalayan kaslı bir organdır. Kalp yetmezliğinde kalp kası ya zayıflayıp kanı yeterince güçlü pompalayamaz ya da kalınlaşıp sertleşerek iki atım arasında yeterince kanla dolamaz. Sonuçta organlara giden kan akımı azalır ve kalbe dönen kan damarlarda göllenir. Bu göllenme, sıvının damarlardan dokulara sızmasına ve vücutta sıvı birikmesine yol açar.

MedlinePlus, kalp yetmezliğini etkilenen kalp bölümüne göre iki ana grupta anlatır:

• Sol kalp yetersizliği: Vücuda kan pompalayan sol karıncığın zayıflaması ya da sertleşmesiyle oluşur ve daha sık görülen türdür. Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı nefes darlığı ön plandadır.
• Sağ kalp yetersizliği: Kanı akciğerlere gönderen sağ karıncık yeterince çalışamaz. Sol kalp yetersizliği zamanla sağ tarafı da etkileyebilir. Bacaklarda, karında ve boyun toplardamarlarında şişlik daha belirgindir.

Hekimler ayrıca kalbin pompalama gücünü gösteren "ejeksiyon fraksiyonu" değerine göre "azalmış" ya da "korunmuş" ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliğinden söz edebilir. Bu ayrım, tedavi planını belirlemede önemlidir.

Kalp yetmezliği bir kalp krizi ya da enfeksiyon sonrasında aniden gelişebileceği gibi, yüksek tansiyon veya koroner kalp hastalığının yıllar içinde kalbi yorması sonucunda yavaş yavaş da ortaya çıkabilir.

Kalp yetmezliği belirtileri nelerdir?

Başlangıçta belirti olmayabilir ya da belirtiler hafif olabilir. Zamanla şu yakınmalar ortaya çıkabilir:

• Nefes darlığı: Çoğu zaman ilk fark edilen belirtidir. Önce merdiven çıkma gibi eforla, ilerleyen dönemde günlük işlerde ve hatta dinlenirken görülebilir.
• Yatınca artan nefes darlığı: Düz yatınca nefes almakta zorlanma, birkaç yastıkla uyuma ihtiyacı ya da gece nefes darlığıyla uyanma.
• Yorgunluk ve halsizlik: Dinlendikten sonra bile geçmeyen bitkinlik, eforla artan baş dönmesi.
• Şişlik (ödem): Ayak bileklerinde, ayaklarda, bacaklarda veya karında sıvı birikmesine bağlı şişlik ve şişkinlik hissi.
• Hızlı kilo artışı: Birkaç gün içinde açıklanamayan kilo artışı çoğu zaman yağ değil, biriken sıvıdır.
• Gece öksürüğü: Özellikle yatarken artan öksürük; ağır durumlarda pembe ve köpüklü balgam.
• Diğer belirtiler: İştahsızlık ve bulantı, boyun toplardamarlarında şişlik, sık idrara çıkma.

Bu belirtilerin her biri başka hastalıklarda da görülebilir. Örneğin nefes darlığı akciğer hastalıklarında, bacak şişliği toplardamar yetmezliğinde de ortaya çıkar. Bu yüzden kendi kendine tanı koymak yerine hekim değerlendirmesi gerekir. Bacak şişliğinin diğer nedenleri için Bacaklarda şişlik (ödem) neden olur? yazısına bakabilirsiniz.

Kalp yetmezliği neden olur?

Kalp yetmezliği genellikle kalbi uzun süre zorlayan ya da kalp kasına zarar veren başka bir hastalığın sonucudur. NHS ve MedlinePlus'ın saydığı başlıca nedenler şunlardır:

• Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi (bkz. Koroner arter hastalığı)
• Yüksek tansiyon (bkz. Yüksek tansiyon nedir?)
• Kalp kapak hastalıkları
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati)
• Atriyal fibrilasyon gibi kalp ritim bozuklukları
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Diyabet, obezite ve KOAH gibi akciğer hastalıkları
• Kronik böbrek hastalığı, kansızlık ve tiroid hastalıkları
• Bazı kanser tedavileri

MedlinePlus'a göre ileri yaş da önemli bir risk etkenidir; yaşlanmayla kalp kası zayıflayabilir ve sertleşebilir. Ailede kalp yetmezliği öyküsü, sigara, hareketsizlik, aşırı alkol kullanımı, uyku apnesi ve tuzdan zengin beslenme de riski artıran etkenler arasında sayılır.

Tedavi edilmezse ne olur?

Kalp yetmezliği genellikle zaman içinde ilerleme eğilimindedir ve belirtiler bazen birkaç gün içinde hızla kötüleşebilir. MedlinePlus, tedavi edilmeyen kalp yetmezliğinin şu sorunlara yol açabileceğini belirtir:

• Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı solunum sıkıntısı
• Organlara yeterli kan gitmemesine bağlı böbrek ve karaciğer hasarı
• Sindirim sistemine giden kanın azalmasıyla beslenme bozukluğu
• Düzensiz kalp atışları ve ani kalp durması
• Akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)

Bu nedenle tanı konduktan sonra kontrol randevularını aksatmamak, belirtilerdeki değişiklikleri not etmek ve ilaçları düzenli kullanmak önemlidir. Kontrole giderken son haftalardaki kilo ölçümlerinizi ve kullandığınız tüm ilaçların listesini yanınızda götürmeniz hekiminizin işini kolaylaştırır.

Kalp yetmezliği nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı, ailenizdeki kalp hastalıklarını ve kullandığınız ilaçları sorar; kalbinizi ve akciğerlerinizi dinler, bacaklarınızda şişlik olup olmadığına bakar. Ardından şu tetkikler istenebilir:

• Kan testleri: Böbrek, karaciğer ve tiroid fonksiyonları ile kansızlık araştırılır. Kalp yetmezliğinde yükselebilen BNP (beyin natriüretik peptidi) testi tanıda yol gösterir.
• EKG: Kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder; ritim bozukluğu ya da geçirilmiş kalp krizi izlerini gösterebilir. Ayrıntı için EKG nedir? yazısına bakabilirsiniz.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalbin pompalama gücünü, duvar kalınlığını ve kapakları gösteren temel tetkiktir.
• Akciğer grafisi: Kalp büyümesini ve akciğerlerde sıvı birikimini gösterebilir.
• Kalp MR'ı ve solunum fonksiyon testleri: Gerektiğinde nedeni aydınlatmak ya da akciğer hastalığını ayırt etmek için kullanılır.

Kalp yetmezliği nasıl tedavi edilir?

MedlinePlus, kalp yetmezliğinin tamamen iyileştirilemediğini ancak tedavinin belirtileri azaltıp daha uzun yaşamaya yardım edebildiğini vurgular. Tedavi çoğunlukla ömür boyu sürer ve kişiye göre planlanır.

İlaç tedavisi

Hekim, kalp yetmezliğinin türüne ve nedenine göre farklı ilaç gruplarını birlikte kullanabilir: vücuttaki fazla sıvının atılmasına yardım eden idrar söktürücüler (diüretikler), damarları genişleterek kalbin yükünü azaltan ilaçlar ve kalp hızını yavaşlatarak kalbi koruyan beta blokerler bunlardan bazılarıdır. İlaçların türü ve dozu yalnızca hekim tarafından belirlenir; kendiliğinden bırakılmamalı ya da değiştirilmemelidir.

Altta yatan nedenin tedavisi

Yüksek tansiyonun kontrolü, koroner damar darlığının tedavisi, bozuk bir kalp kapağının onarılması ya da ritim bozukluğunun düzeltilmesi kalp yetmezliğinin seyrini etkileyebilir.

Cihazlar ve ameliyat

Bazı kişilerde kalp pili, ani ritim bozukluklarına karşı implante edilebilir defibrilatör (ICD), kalbin iki karıncığının uyumlu çalışmasını sağlayan özel pil (kardiyak resenkronizasyon tedavisi) ya da kalbe destek olan mekanik pompalar gerekebilir. Diğer tedavilere yanıt vermeyen ağır durumlarda kalp nakli değerlendirilebilir.

Kardiyak rehabilitasyon

Hekim gözetiminde egzersiz, beslenme danışmanlığı ve eğitimden oluşan programlardır. NHS, güvenli egzersizin kalp rehabilitasyonu aracılığıyla yapılmasını önerir.

Kalp yetmezliğiyle yaşamak: günlük takip

Kalp yetmezliği aniden kötüleşebildiği için belirtileri yakından izlemek önemlidir. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:

• Kendinizi düzenli tartın. Hızlı kilo artışı vücutta sıvı biriktiğinin erken işareti olabilir. Hekiminiz hangi sıklıkla tartılacağınızı ve hangi artışta haber vermeniz gerektiğini söyleyebilir.
• Tuz ve sıvı alımında hekiminizin önerisine uyun. Tuzu azaltma konusunda pratik ipuçları için Tuz tüketimi nasıl azaltılır? yazısına bakabilirsiniz.
• Sigarayı bırakın, alkolü azaltın.
• Aşılarınızı aksatmayın. Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar kalp yetmezliğini ağırlaştırabilir; hangi aşıların uygun olduğunu hekiminize sorun.
• Hareketli kalın, ama kontrollü. Egzersizin türünü ve yoğunluğunu hekiminizle belirleyin.
• Stresi yönetmeye çalışın ve uyku düzeninize dikkat edin.

Hangi doktora gidilir?

Kalp yetmezliği şüphesinde ilk başvuru aile hekimi ya da iç hastalıkları uzmanı olabilir. Tanı, tedavi ve izlem genellikle kardiyoloji uzmanı tarafından yürütülür. Cihaz ya da ameliyat gerektiğinde kalp ve damar cerrahisi uzmanları da sürece katılır. Bulunduğunuz şehirdeki kardiyologları kardiyoloji branş sayfasından, konuyla ilgili doktorları da kalp yetmezliği sayfasından inceleyebilirsiniz.