Kısaca
İdrarda protein (proteinüri), idrarda normalde bulunmaması ya da çok az bulunması gereken proteinlerin artmasıdır. İdrarda en sık ölçülen protein albümindir; bu nedenle durum albüminüri olarak da adlandırılır. ABD Ulusal Böbrek Vakfı'na göre sağlıklı böbrekler albüminin büyük bölümünün süzgeçlerden geçip idrara karışmasını engeller; idrarda albümin bulunması böbrek hasarının bir işaretidir ve tek başına bir hastalık değil, bir bulgudur. Sıvı kaybı, yoğun egzersiz ve ateş gibi geçici nedenlerle de görülebilir. Kalıcı proteinürinin en sık nedenleri diyabet ve yüksek tansiyondur. Tanı için idrar testleri tekrarlanır; tedavi altta yatan nedene yönelik olarak planlanır.
Proteinüri nedir?
Böbrekler kanı süzerken atık maddeleri idrara geçirir, ancak vücudun ihtiyaç duyduğu proteinleri kanda tutar. Albümin, kanda en bol bulunan proteinlerden biridir. Ulusal Böbrek Vakfı'na göre sağlıklı böbrekler albüminin çoğunun süzgeçlerden geçmesini engeller. Böbrek süzgeçleri hasar gördüğünde albümin ve diğer proteinler idrara sızmaya başlar.
NIDDK'ye (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü) göre hasarlı böbrekler albüminin idrara geçmesine izin verir; bu nedenle idrarda albümin artışı böbrek hastalığının bir işareti olabilir. Proteinüri çoğu zaman belirti vermeden başlar ve rutin idrar tahlillerinde fark edilir. Bu yüzden özellikle risk taşıyan kişilerde düzenli idrar testleri önemlidir.
Belirtileri nelerdir?
Hafif proteinüri genellikle belirti vermez. Protein kaybı arttıkça Ulusal Böbrek Vakfı'na göre şu belirtiler görülebilir:
- Köpüklü idrar: İdrar yaparken klozette kaybolmayan köpük
- Göz çevresinde şişlik: Özellikle sabahları belirgin
- Sık idrara çıkma
- Ayaklarda, ayak bileklerinde, karında veya yüzde şişlik (ödem)
Ağır protein kaybında kandaki albümin azalır ve vücutta yaygın ödem gelişebilir; bu tabloya nefrotik sendrom denir. Bacaklardaki şişliğin diğer nedenleri için bkz. Bacakta şişlik (ödem).
Nedenleri nelerdir?
Ulusal Böbrek Vakfı ve MedlinePlus'ın sıraladığı nedenler geçici ve kalıcı olarak gruplanabilir.
Geçici nedenler
Ulusal Böbrek Vakfı'na göre şu durumlar kısa süreli albüminüriye yol açabilir:
- Sıvı kaybı (dehidratasyon)
- Yüksek yoğunluklu egzersiz
- Ateş veya enfeksiyon
- Kalp yetmezliğinin alevlenmesi
MedlinePlus ayrıca idrar yolu enfeksiyonunu, yakın zamanda yapılmış kontrastlı bir görüntüleme tetkikini ve idrar örneğine vajinal akıntı karışmasını test sonucunu etkileyebilecek etkenler arasında sayar. Bu nedenle tek bir test sonucuna göre karar verilmez.
Kalıcı nedenler
- Diyabet: Kalıcı proteinürinin en sık nedenlerindendir; bkz. Tip 2 diyabet ve Tip 1 diyabet
- Yüksek tansiyon: Bkz. Yüksek tansiyon
- Kalp hastalığı ve kalp yetmezliği
- Böbrek süzgeçlerinin hastalıkları: Ulusal Böbrek Vakfı IgA nefropatisi, lupus nefriti, fokal segmental glomerüloskleroz ve glomerülonefriti sayar. Bkz. Glomerülonefrit
- Diğer böbrek hastalıkları: MedlinePlus böbrek hasarını ve böbrek kistlerini de sayar.
- Multipl miyelom: MedlinePlus'ın saydığı, kemik iliğini etkileyen bir kan kanseri
- Gebelik komplikasyonları: MedlinePlus'a göre preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) ve eklampsi idrarda protein artışına yol açabilir. Bkz. Preeklampsi
- Mesane tümörleri veya enfeksiyonları (MedlinePlus)
Hangi testlerle saptanır?
Çubuk (dipstick) testi
MedlinePlus'a göre idrar örneği, renge duyarlı bir bölgesi olan test çubuğuyla incelenir; çubuktaki renk değişimi idrarda protein olup olmadığını gösterir. Bu test genellikle tam idrar tahlilinin bir parçasıdır. Bkz. Tam idrar tahlili. MedlinePlus, bu testin bir riski olmadığını belirtir. Testten önce kullandığınız ilaçları hekiminize bildirmeniz önerilir.
İdrarda albümin/kreatinin oranı
Ulusal Böbrek Vakfı'na göre albüminüriyi değerlendirmek için kullanılan temel test, idrarda albümin/kreatinin oranıdır (uACR). NIDDK'ye göre bu test, idrar örneğindeki albümin miktarını kreatinin miktarıyla karşılaştırır ve 24 saatte idrarla atılan albümin miktarını tahmin etmeye yarar. Sonuçlar Ulusal Böbrek Vakfı'na göre şöyle yorumlanır:
- 30'un altı: Normal
- 30 ile 299 arası: Orta derecede artmış
- 300 ve üzeri: Ağır derecede artmış
Bu değerler, gram kreatinin başına düşen miligram albümin (mg/g) birimiyle ifade edilir.
NIDDK'ye göre idrarda albümin saptanırsa sonucun doğrulanması için testin bir ya da iki kez tekrarlanması istenebilir.
24 saatlik idrar
Bazı durumlarda bir gün boyunca toplanan idrarda protein miktarı ölçülür. MedlinePlus'a göre sağlıklı kişilerde 24 saatlik idrarda yalnızca çok az miktarda protein bulunur. Laboratuvarlara göre referans aralıkları değişebilir; sonucunuzu hekiminizle değerlendirin. Toplama sırasında hiçbir idrarın atlanmaması, sonucun doğru çıkması için önemlidir; size verilen toplama talimatına uyun.
Diğer testler
Böbrek işlevini değerlendirmek için kan testleri (kreatinin ve tahmini glomerüler filtrasyon hızı) yapılır; bkz. Böbrek fonksiyon testleri. Ulusal Böbrek Vakfı'na göre gerekirse ultrason, tomografi veya böbrek biyopsisi istenebilir; bkz. Böbrek biyopsisi.
Teste hazırlık
MedlinePlus, testten önce kullandığınız ilaçları hekiminize bildirmenizi önerir. Aynı kaynağa göre sıvı kaybı, birkaç gün içinde yapılmış kontrastlı bir tetkik, idrara vajinal akıntı karışması, yoğun egzersiz ve idrar yolu enfeksiyonu sonucu etkileyebilir. Bu nedenle:
- Testten önceki gün çok yoğun egzersizden kaçınmanın uygun olup olmadığını hekiminize sorun.
- Adet dönemindeyseniz veya idrar yolu enfeksiyonu belirtileriniz varsa bunu söyleyin.
- İdrar örneğini size anlatıldığı şekilde, genellikle orta akım idrarından ve temiz bir kaba verin.
- Yakın zamanda kontrastlı çekim yapıldıysa bunu belirtin.
Bu konuda
İdrarda protein (proteinüri) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Kimler test yaptırmalı?
NIDDK'ye göre diyabeti, yüksek tansiyonu, kalp hastalığı ya da ailesinde böbrek yetmezliği öyküsü olan kişilerin böbrek hastalığı açısından test yaptırması önerilir. NIDDK, diyabeti olanların her yıl kontrol edilmesini; diğer risk etkenleri olanların ise test sıklığını hekimleriyle konuşmasını önerir.
Tedavi nasıl yapılır?
Proteinürinin tedavisi, altta yatan nedene yöneliktir. Geçici nedenlere bağlı proteinüri, neden ortadan kalktığında genellikle kaybolur. Kalıcı proteinüride Ulusal Böbrek Vakfı'na göre yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi birlikte kullanılır:
- Tansiyon ve kan şekeri kontrolü: Diyabet ve yüksek tansiyonun iyi kontrol edilmesi temel adımdır.
- Böbreği koruyan ilaçlar: Ulusal Böbrek Vakfı, bazı tansiyon ilaçlarının (ADE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerleri) ve SGLT2 inhibitörleri gibi ilaç gruplarının böbreği korumaya yardımcı olabildiğini belirtir. Hangi ilacın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
- Beslenme: Kişiye özel, dengeli beslenme; tuzun azaltılması
- Düzenli egzersiz ve kilo kontrolü
- Sigaranın bırakılması
Böbrek süzgeçlerinin bir hastalığı saptanırsa nefroloji uzmanı hastalığa özgü tedaviyi planlar.
Tedavinin etkisi, idrarda albümin/kreatinin oranının ve böbrek fonksiyon testlerinin belirli aralıklarla tekrarlanmasıyla izlenir. Ulusal Böbrek Vakfı, beslenme, egzersiz, sigaranın bırakılması ve kilo yönetiminin de bu oranın azaltılmasına yardımcı olabileceğini belirtir. Bu nedenle ilaç tedavisinin yanında yaşam tarzı önerilerini sürdürmek önemlidir.
Proteinüri neden önemlidir?
Proteinüri, böbreklerdeki hasarın erken bir işareti olabilir. Ulusal Böbrek Vakfı, albüminürinin ayrı bir hastalık değil, böbrek hasarının bir belirtisi olduğunu vurgular. Erken fark edildiğinde altta yatan neden tedavi edilerek böbrek işlevinin korunmasına çalışılır. Bu nedenle tek bir tahlilde protein çıkması paniğe yol açmamalı; ancak tekrar testleri ve hekim değerlendirmesi de ertelenmemelidir. Kronik böbrek hastalığı hakkında bilgi için bkz. Kronik böbrek hastalığı.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda hekiminize başvurun:
- İdrar tahlilinde protein saptandıysa
- İdrarınız sürekli köpüklüyse
- Göz çevresinde, ayaklarda veya karında yeni gelişen şişlik varsa
- Diyabet veya yüksek tansiyonunuz varsa ve son bir yılda idrar testi yaptırmadıysanız
- Gebelikte idrarda protein saptandıysa ya da baş ağrısı, görme bozukluğu ve ani şişlik gibi belirtiler varsa (gebelik takibinizi yapan hekime aynı gün başvurun)
Beklemeden 112'yi arayın: Ani ve ciddi nefes darlığı, gebelikte nöbet veya şiddetli baş ağrısıyla birlikte görme kaybı, idrar miktarında belirgin azalma ile birlikte bilinç bulanıklığı.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
İdrarda protein çıkması tehlikeli midir?
Her zaman değil. Ulusal Böbrek Vakfı'na göre sıvı kaybı, yoğun egzersiz veya ateş gibi geçici nedenlerle de görülebilir. Ancak kalıcıysa böbrek hasarının işareti olabileceği için tekrar testleri ve hekim değerlendirmesi gerekir.
Köpüklü idrar her zaman protein kaçağı mıdır?
Hayır. Hızlı idrar yapmak gibi durumlarda da köpük oluşabilir. Ancak sürekli ve belirgin köpük varsa idrar tahlili yaptırmak doğru olur.
Spor yaptıktan sonra idrarda protein çıkar mı?
Ulusal Böbrek Vakfı yüksek yoğunluklu egzersizi geçici albüminüri nedenleri arasında sayar. MedlinePlus da yoğun egzersizin test sonucunu etkileyebileceğini belirtir. Test öncesi yoğun egzersizden kaçınmak konusunda hekiminize danışın.
Mikroalbüminüri ne demektir?
İdrarda az miktarda albümin bulunmasını anlatmak için kullanılan eski bir terimdir. Günümüzde idrarda albümin/kreatinin oranına göre "orta derecede artmış" ya da "ağır derecede artmış" albüminüri gibi ifadeler kullanılır.
Proteinüri için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Kalıcı ya da yüksek düzeyde protein kaybında nefroloji uzmanı değerlendirme yapar; gebelikte ise kadın hastalıkları ve doğum uzmanınıza başvurun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi)
- Glomerülonefrit
- İdrarda protein (proteinüri)
- Kalp yetmezliği
- Kronik böbrek hastalığı
- Nefrotik sendrom
- Sistemik lupus eritematozus (lupus)
- Tip 1 diyabet
- Tip 2 diyabet
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
- Ambulatuvar kan basıncı izlemi (tansiyon holteri)
- Böbrek biyopsisi
- Böbrek ve idrar yolu ultrasonu
- HbA1c testi
- Tam idrar tahlili
- İç Hastalıkları
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
- Nefroloji
- Kadın Hastalıkları ve Doğum
- Kardiyoloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
