Böbrek biyopsisi nedir? Nasıl yapılır, sonrası nasıl geçer?

Böbrek biyopsisi nedir?

MedlinePlus böbrek biyopsisini, incelenmek üzere böbrekten küçük bir doku parçasının alınması olarak tanımlar. Alınan doku patoloji laboratuvarında özel boyalar ve mikroskoplarla incelenir. Bu inceleme, böbrek süzgeçlerinde (glomerüllerde), kanalcıklarda ve damarlarda neler olduğunu doğrudan görmeyi sağlar.

MedlinePlus iki temel yöntem tanımlar:

• Cilt üzerinden (perkütan) biyopsi: En sık kullanılan yöntemdir. Radyoloji uzmanı veya nefroloji uzmanı tarafından, ultrason ya da bilgisayarlı tomografi eşliğinde iğneyle yapılır.
• Açık (cerrahi) biyopsi: Daha büyük bir doku örneği gerektiğinde ya da iğneyle biyopsinin güvenle yapılamadığı durumlarda, genel anestezi altında küçük bir kesiyle yapılır.

Neden yapılır?

NIDDK'ye göre böbrek biyopsisi, kan ve idrar testleriyle bir böbrek sorununun nedeni anlaşılamadığında tanıya yardımcı olur. Biyopsi şunları göstermeye yardımcı olabilir:

• Böbrekte iltihap ve iz (skar) dokusu
• Enfeksiyon
• Böbrekte anormal protein birikimleri
• Böbrek hasarının derecesi ve hangi tedavinin uygun olabileceği

MedlinePlus'a göre biyopsinin istenebileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Nedeni açıklanamayan böbrek işlevi bozukluğu; bkz. Akut böbrek hasarı
• İdrarda süregen kan; bkz. İdrarda kan (hematüri)
• İdrarda süregen protein; bkz. İdrarda protein (proteinüri)
• Nakledilmiş bir böbreğin izlenmesi ve nakil böbreğinde sorun olup olmadığının araştırılması

Biyopsi her böbrek hastasında gerekmez. Hekim, biyopsinin sağlayacağı bilginin tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceğini ve işlemin olası risklerini birlikte değerlendirir. Tek böbreği olan, kanama eğilimi bulunan ya da tansiyonu kontrol altında olmayan kişilerde ek önlemler gerekebilir veya farklı bir yöntem seçilebilir.

Biyopsi özellikle glomerülonefrit gibi böbrek süzgeci hastalıklarında hastalığın türünü belirlemede önemlidir; bkz. Glomerülonefrit. Lupus gibi böbrekleri etkileyebilen sistemik hastalıklarda da tedavi planı için biyopsi istenebilir.

İşlem öncesi hazırlık

NIDDK ve MedlinePlus'a göre hazırlık sürecinde şunlar önemlidir:

• İlaçlarınızı bildirin: MedlinePlus, kan sulandırıcılar dahil kullandığınız tüm ilaçları, alerjilerinizi ve kanama sorunlarınızı hekime bildirmenizi önerir. NIDDK, özellikle aspirin, steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler ve kan sulandırıcıların gözden geçirilmesi gerektiğini belirtir. Hangi ilacın ne kadar süre önce bırakılacağına hekim karar verir; kendi başınıza ilaç kesmeyin.
• Tansiyon kontrolü: NIDDK, işlem öncesinde tansiyonun kontrol altında olmasının önemine değinir; bu konuyu hekiminizle konuşun.
• Testler: İşlemden önce kan testleri (pıhtılaşma testleri dahil) ve böbreklerin görüntülenmesi (ultrason veya tomografi) yapılır.
• Açlık: NIDDK'ye göre işlemden önce bir süre aç kalmanız istenir.
• Diğer bilgiler: MedlinePlus, gebelik olasılığını ve diyabet ya da kalp hastalığı gibi mevcut hastalıkları da bildirmenizi önerir.
• Ulaşım: NIDDK, eve dönüşünüz için önceden ulaşım ayarlamanızı önerir; işlem günü araç kullanmamanız gerekebilir.

Hekime sorulabilecek sorular

Biyopsi önerildiğinde aklınızdaki soruları önceden not almak, kararı birlikte vermeyi kolaylaştırır. Örneğin şunları sorabilirsiniz:

• Biyopsi sonucunun tedavi planımı nasıl etkilemesi bekleniyor?
• Biyopsi yapılmazsa hangi seçenekler var?
• Hangi ilaçlarımı, ne zamandan itibaren bırakmalıyım ve ne zaman yeniden başlamalıyım?
• İşlemden sonra hastanede ne kadar kalacağım?
• İşe, okula ve spora ne zaman dönebilirim?
• Sonuçları ne zaman ve nasıl öğreneceğim?

Böbrek biyopsisi nasıl yapılır?

Cilt üzerinden yapılan biyopsinin adımları MedlinePlus ve NIDDK'ye göre kabaca şöyledir:

1. Pozisyon: Genellikle yüzüstü yatarsınız; nakledilmiş böbrekten biyopsi alınacaksa sırtüstü yatırılırsınız, çünkü nakil böbreği genellikle karnın alt kısmına yerleştirilmiştir.
2. Temizlik ve uyuşturma: Cilt temizlenir ve iğnenin gireceği bölge lokal anestezik ilaçla uyuşturulur.
3. Görüntüleme eşliği: Ultrason (bazen tomografi) ile böbrek görüntülenir ve iğnenin gireceği nokta belirlenir.
4. Örneğin alınması: Ciltte çok küçük bir kesi yapılır ve biyopsi iğnesi böbreğe ilerletilir. MedlinePlus'a göre iğne böbreğe girerken derin bir nefes alıp tutmanız istenir. Yeterli doku elde etmek için iğnenin birkaç kez girmesi gerekebilir.
5. Kapanış: NIDDK'ye göre işlem sonrasında dikiş gerekmez; bölgeye bası uygulanır ve pansuman yapılır.

NIDDK, işlemin yaklaşık bir saat sürdüğünü belirtir. Açık biyopside ise genel anestezi altında küçük bir kesi yapılır, doku örneği alınır ve kesi dikişle kapatılır.

İşlem sırasında ve sonrasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre uyuşturucu ilaç ağrıyı en aza indirir, ancak ilk enjekte edildiğinde yanma veya batma hissi yaratabilir. İğne böbreğe girdiğinde kısa süreli bir baskı hissedilebilir. İşlemden sonra biyopsi bölgesinde birkaç gün hassasiyet ya da sızlama olabilir.

İşlem sonrası iyileşme

NIDDK'ye göre işlemden sonra birkaç saat boyunca gözlem altında yatarak dinlenmeniz gerekir; bu sırada tansiyonunuz, nabzınız ve idrarınız izlenir. Bazı kişiler bir gece hastanede kalabilir. MedlinePlus, işlemden sonra en az 12 saat hastanede kalındığını belirtir; bu süre kurumlara ve kişinin durumuna göre değişebilir.

İyileşme döneminde dikkat edilmesi gerekenler:

• İdrar rengi: MedlinePlus'a göre ilk 24 saatte idrarda parlak kırmızı kan görülmesi olağan olabilir. NIDDK, 24–48 saat boyunca açık pembe ya da bulanık idrar görülebileceğini belirtir. Kanın artması ya da pıhtı görülmesi ise hemen bildirilmelidir.
• Ağır kaldırmama: MedlinePlus, iki hafta boyunca yaklaşık 4,5 kilogramdan ağır yük kaldırılmamasını önerir.
• Yorucu etkinliklerden kaçınma: NIDDK'ye göre yorucu fiziksel etkinliklere dönmeden önce iki hafta beklenmelidir.
• Sıvı alımı ve ağrı kesiciler: Hekiminizin sıvı alımı ve hangi ağrı kesicinin kullanılabileceği konusundaki önerilerine uyun; kanamayı artırabilecek ilaçlardan kaçınılması istenebilir.

Evde ilk günler

Eve döndükten sonraki ilk günlerde dinlenmeye öncelik verin ve size verilen yazılı önerileri izleyin. İdrarınızın rengini gözlemleyin; açık pembeden koyu kırmızıya dönmesi, pıhtı görülmesi ya da idrar miktarının belirgin azalması önemlidir. Biyopsi bölgesindeki pansumanı önerildiği şekilde koruyun ve bölgede şişlik, kızarıklık veya akıntı olup olmadığına bakın. Kontrol randevunuzu ve sonuç görüşmesinin tarihini not edin.

Sonuçlar ne zaman çıkar?

NIDDK'ye göre biyopsi sonuçlarının çıkması birkaç gün sürebilir; acil durumlarda ön rapor 24 saat içinde verilebilir. Sonuçlar, nefroloji uzmanınız tarafından diğer test sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir ve tedavi planı buna göre yapılır. Bazen alınan doku tanı koymak için yeterli olmayabilir; bu durumda hekiminiz ek testler ya da biyopsinin tekrarlanması gibi seçenekleri sizinle konuşur.

Olası riskler

Böbrek kan damarlarından zengin bir organ olduğu için en önemli risk kanamadır. Kaynaklarda sayılan riskler şunlardır:

• Kanama: NIDDK'ye göre küçük kanamalar sıktır ancak nadiren ciddidir. MedlinePlus, böbrekten kanamanın nadiren kan nakli gerektirebileceğini belirtir.
• Kas içine kanama: MedlinePlus'a göre biyopsi bölgesindeki kasta kanama sızlamaya yol açabilir.
• Ağrı: Hafif ağrı olabilir.
• Enfeksiyon: Seyrektir.

NIDDK'ye göre ameliyat gerektiren ciddi komplikasyonlar çok seyrektir.