Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) belirtileri nelerdir?

Preeklampsi nedir?

NHS, preeklampsiyi gebelikle ilişkili, tansiyon yüksekliğine yol açan ve ciddi komplikasyonlara neden olabilen bir durum olarak tanımlar. Preeklampsi yalnızca tansiyonun yükselmesi değildir; böbrekler, karaciğer, beyin ve kan pıhtılaşma sistemi gibi pek çok organı etkileyebilir. Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte plasentanın gelişimi ve kan akımıyla ilgili sorunların rol oynadığı düşünülmektedir.

WHO'ya göre hipertansif bozukluklar dünya genelinde anne ölümlerinin yaklaşık yüzde 16'sından sorumludur. Bu nedenle preeklampsinin erken fark edilmesi ve yakından izlenmesi gebelik takibinin en önemli hedeflerinden biridir.

İlişkili durumlar

• Eklampsi: WHO, preeklampsinin nöbetlerle seyreden ve hayatı tehdit eden eklampsiye ilerleyebileceğini belirtir.
• HELLP sendromu: Alyuvarların parçalanması, karaciğer enzimlerinin yükselmesi ve trombosit sayısının düşmesiyle seyreden ağır bir tablodur.
• Gebelik hipertansiyonu: Gebelikte ortaya çıkan, ancak idrarda protein veya organ etkilenmesi olmayan tansiyon yüksekliğidir; zamanla preeklampsiye dönüşebileceği için izlenir.

Belirtiler nelerdir?

NHS, preeklampsinin ilk işaretlerinin çoğu zaman yüksek tansiyon ve idrarda protein olduğunu, bunların da genellikle kişi tarafından fark edilmediğini ve gebelik kontrollerinde saptandığını vurgular. Bu nedenle kendinizi iyi hissetseniz bile gebelik kontrollerine düzenli gitmeniz çok önemlidir.

Preeklampsi ilerledikçe NHS ve WHO'nun sıraladığı şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Geçmeyen, şiddetli baş ağrısı
• Bulanık görme, ışık çakmaları veya görmede başka değişiklikler
• Kaburgaların hemen altında, özellikle sağ üst karında ağrı
• Yüzde, ellerde ve ayaklarda ani şişlik
• Genel olarak kendini çok kötü hissetme
• İlaçlarla geçmeyen mide yanması
• Bulantı ve kusma

Gebelikte ayak bileklerinde hafif şişlik sık görülür ve çoğu zaman zararsızdır. Ancak şişliğin aniden ortaya çıkması, yüze ve ellere yayılması ya da yukarıdaki belirtilerden biriyle birlikte olması preeklampsi açısından değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Kimler risk altında?

NHS ve WHO'nun sıraladığı risk etkenleri şöyle özetlenebilir:

• İlk gebelik
• Daha önceki bir gebelikte preeklampsi geçirmiş olmak
• Gebelik öncesinde var olan yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı veya lupus gibi otoimmün hastalıklar
• Çoğul (ikiz, üçüz) gebelik
• Ailede, özellikle annede veya kız kardeşte preeklampsi öyküsü
• Fazla kilo (NHS, beden kitle indeksinin 35'in üzerinde olmasını risk etkeni olarak sayar)
• 40 yaş ve üzeri anne yaşı
• Önceki gebelikten bu yana 10 yıldan fazla süre geçmiş olması

Risk etkenlerinin bulunması preeklampsi gelişeceği anlamına gelmez; ancak bu kadınların daha yakından izlenmesi ve gerektiğinde önleyici tedavilerin değerlendirilmesi gerekir. Risk etkeni olmayan kadınlarda da preeklampsi gelişebilir.

Preeklampsi nasıl tespit edilir?

NHS'ye göre preeklampsi, rutin gebelik kontrollerinde yapılan tansiyon ölçümleri ve idrar testleriyle taranır. Şüphe olduğunda daha ayrıntılı değerlendirme için hastaneye yönlendirme yapılır. Bu değerlendirmede şunlar yer alabilir:

• Tekrarlanan tansiyon ölçümleri
• İdrarda protein miktarının ölçülmesi
• Kan testleri: Böbrek ve karaciğer fonksiyonları, trombosit sayısı
• Ultrason: Bebeğin büyümesinin, amniyon sıvısının ve Doppler ile plasenta ve göbek kordonu kan akımının değerlendirilmesi
• NST gibi testlerle bebeğin iyilik hâlinin izlenmesi

Preeklampsi nasıl yönetilir?

NHS, preeklampsinin doğumdan önce tamamen ortadan kaldırılamadığını, ancak yakın izlem ve tedaviyle yönetilebildiğini belirtir. Yönetim; hastalığın ağırlığına, gebelik haftasına, annenin ve bebeğin durumuna göre kişiye özel planlanır:

• Uzman izlemi: Preeklampsi tanısı alan kadınlar perinatoloji veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanının yakın takibine alınır. Tansiyon, idrar ve kan testleri sık aralıklarla tekrarlanır.
• Tansiyon düşürücü ilaçlar: NHS, tansiyonu düşürmek için ilaç kullanılabileceğini belirtir. Gebelikte güvenle kullanılabilecek ilaçlar hekim tarafından seçilir.
• Hastaneye yatış: Ağır durumlarda anne ve bebeğin yakından izlenebilmesi için hastaneye yatış gerekebilir.
• Nöbetleri önleme: WHO, ağır preeklampsi ve eklampsi durumlarında nöbetleri önlemek için damar yoluyla özel bir ilaç kullanıldığını belirtir. Bu tedavi hastanede uygulanır.
• Erken doğum için hazırlık: Doğumun erken yapılması gerekebileceği durumlarda WHO, bebeğin akciğer gelişimini desteklemek için kortikosteroid ilaçlardan söz eder.

Doğumun zamanlaması

Preeklampsinin asıl tedavisi bebeğin ve plasentanın doğumudur. NHS, gerekirse bebeğin erken doğurtulabileceğini belirtir. Doğumun zamanı, annenin sağlığının korunması ile bebeğin olgunlaşması arasında dikkatli bir denge kurularak hekim tarafından belirlenir. Doğum şekli (normal doğum ya da sezaryen) de duruma göre planlanır.

Doğumdan sonra

NHS, preeklampsinin doğumdan sonraki günlerde ve haftalarda da ortaya çıkabileceğini belirtir. Bu nedenle doğumdan sonra da tansiyon takibi önemlidir. Preeklampsi geçiren kadınlarda tansiyon ilaçlarının doğum sonrasında bir süre daha kullanılması gerekebilir. Ayrıca preeklampsi geçiren kadınların ileride tansiyon ve kalp-damar sağlığı açısından düzenli kontrol yaptırması önerilir.

Önlenebilir mi?

Preeklampsiyi tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak riski azaltmaya yönelik bazı yaklaşımlar vardır:

• Düzenli gebelik kontrolleri: NHS, kontrollere düzenli katılımın risk değerlendirmesine olanak sağladığını belirtir.
• Yüksek riskli kadınlarda önleyici tedavi: NHS ve WHO, preeklampsi açısından yüksek riskli kadınlarda düşük dozlu aspirin önerilebileceğini; WHO ayrıca beslenmeyle yeterli kalsiyum alınamayan bölgelerde kalsiyum desteğinin önerildiğini belirtir. Bu tedaviler yalnızca hekim önerisiyle, size uygun miktarda ve zamanda kullanılmalıdır; kendi kendinize başlamayın.
• Gebelik öncesi hazırlık: Yüksek tansiyon, diyabet veya böbrek hastalığı olan kadınların gebelik öncesinde bu hastalıkları kontrol altına alması ve ilaçlarını hekimle gözden geçirmesi önemlidir.
• Sağlıklı yaşam: NHS, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteyle sağlıklı bir kilonun korunmasının yararlı olduğunu belirtir.

Evde nelere dikkat edilmeli?

Preeklampsi tanısı alan ya da risk taşıyan kadınlara hekim, evde tansiyon ölçümü önerebilir. Bu durumda:

• Ölçümleri hekiminizin önerdiği sıklıkta, dinlenmiş olarak ve aynı kolunuzdan yapın.
• Değerleri saatleriyle birlikte not edin ve kontrollere götürün.
• Hekiminizin belirttiği sınırın üzerindeki değerlerde ya da yeni belirtiler ortaya çıktığında beklemeden başvurun.
• Bebeğinizin hareketlerini takip edin; hareketlerde azalma fark ederseniz hemen bildirin.

Evde tansiyon nasıl doğru ölçülür?

Evde yapılan tansiyon ölçümlerinin güvenilir olması için bazı basit kurallara dikkat etmek gerekir:

• Uygun bir cihaz kullanın. Koldan ölçüm yapan, doğruluğu test edilmiş bir dijital tansiyon aleti tercih edin. Manşon (kolluk) kolunuzun kalınlığına uygun olmalıdır; çok dar ya da çok geniş manşon yanlış sonuç verebilir.
• Ölçümden önce dinlenin. Ölçümden önce birkaç dakika sakin bir şekilde oturun. Hemen öncesinde kafeinli içecek tüketmemeye, yorucu bir iş yapmamaya özen gösterin.
• Doğru pozisyonda oturun. Sırtınız destekli, ayaklarınız yere düz basar ve bacak bacak üstüne atmamış şekilde oturun. Kolunuz kalp hizasında, bir masaya dayalı olmalıdır.
• Konuşmayın. Ölçüm sırasında konuşmak değerleri etkileyebilir.
• Tekrarlayın. Hekiminiz önerdiyse bir iki dakika arayla ikinci bir ölçüm yapın ve her iki değeri de not edin.

Ölçüm sonuçlarını gebelik kontrollerine götürmek, hekiminizin tansiyonunuzun gün içindeki seyrini değerlendirmesine yardımcı olur.