Yemek borusu iltihabı (özofajit): nedenleri ve tedavisi

Özofajit nedir?

Yemek borusu, ağızdan mideye uzanan borudur. MedlinePlus'a göre mideden yemek borusuna geri kaçan sıvı asit içerir ve bu asit yemek borusunun iç yüzeyini tahriş eder.

MedlinePlus özofajiti, yemek borusunun iç yüzeyinin şişmesi, iltihaplanması ya da tahriş olması olarak tanımlar. NIDDK de özofajiti yemek borusunda iltihap olarak tanımlar ve bu iltihabın yemek borusunun iç yüzeyinde yaralara (ülser) ve kanamaya yol açabileceğini belirtir.

Özofajit neden olur?

MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

Reflü

MedlinePlus'a göre özofajit sıklıkla mide sıvısının yemek borusuna geri kaçmasından kaynaklanır; bu soruna gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) denir. NIDDK'ye göre tedavi edilmeyen GÖRH zamanla özofajite yol açabilir. NIDDK'ye göre fazla kilo ya da obezite, gebelik, bazı ilaçların kullanımı ve sigara içmek ya da sürekli sigara dumanına maruz kalmak GÖRH olasılığını artırır. Bkz. Reflü nedir?

Eozinofilik özofajit

MSD Manuals'a göre eozinofilik özofajit, yemek borusu duvarının eozinofil adı verilen bir tür beyaz kan hücresiyle dolduğu iltihabi bir hastalıktır. MedlinePlus bunu bağışıklık sistemi ve alerjiyle ilişkili bir bozukluk olarak tanımlar. MSD Manuals'a göre bebeklikten genç erişkinliğe kadar her dönemde başlayabilir, ara sıra ileri yaştaki erişkinlerde de görülür ve erkeklerde daha sıktır. MSD Manuals'a göre genetik risk etkenleri olan kişilerde bazı besinlere karşı alerjik bir tepkiyle ortaya çıkabilir.

Enfeksiyonlar

MedlinePlus'a göre bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde enfeksiyonlar yemek borusunda şişliğe yol açabilir. Bu enfeksiyonlar mantar ya da maya (en sık Candida) veya herpes ve sitomegalovirüs gibi virüslerden kaynaklanabilir.

İlaçlar

MedlinePlus'a göre bazı ilaçların bol suyla içilmeden alınması özofajit riskini artırır. Kemik erimesinde kullanılan bazı ilaçlar, bazı antibiyotikler, potasyum tabletleri ve C vitamini bu gruba örnek verilir. Bu duruma ilaca bağlı özofajit denir.

Diğer nedenler

MedlinePlus ayrıca alkol ve sigara kullanımını, göğüs bölgesine uygulanan ameliyat ya da ışın tedavisini (örneğin akciğer kanseri tedavisi), kusmayı, büyük bir öğünden sonra uzanmayı ve obeziteyi de özofajit riskini artıran etkenler arasında sayar.

Özofajit belirtileri

MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Yutma güçlüğü. Bkz. Yutma güçlüğü (disfaji)
• Yutkunurken ağrı
• Mide yanması (göğüs kemiğinin arkasında yanma)
• Öksürük
• Ses kısıklığı
• Boğaz ağrısı

MedlinePlus'a göre enfeksiyon ya da tahriş yemek borusunda iltihaba ve ülser adı verilen yaralara yol açabilir.

MSD Manuals'a göre eozinofilik özofajitte belirtiler yaşa göre değişir. Bebek ve çocuklarda beslenmeyi reddetme, kusma, kilo kaybı, karın ya da göğüs ağrısı görülebilir. Darlık gelişmiş ergen ve erişkinlerde ise yutma güçlüğü ve yiyeceğin yemek borusunda takılıp kalması (lokma tıkanması) sık görülür; mide yanmasına benzer yakınmalar da eşlik edebilir. Bu kişilerde astım ya da egzama gibi başka alerjik hastalıklar da sıklıkla bulunur.

Göğüs ağrısı yalnızca yemek borusundan kaynaklanmayabilir. Yeni başlayan, eforla artan ya da nefes darlığı ve terlemenin eşlik ettiği göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Bkz. Göğüs ağrısı nedenleri

Hangi durumda hangi neden düşünülür?

Özofajitin nedenini anlamak için hekim yakınmaların öyküsüne dikkat eder. MedlinePlus'a göre bazı ilaçların bol suyla içilmeden alınması ilaca bağlı özofajite, bağışıklık sisteminin zayıflaması ise enfeksiyonlara zemin hazırlar. MSD Manuals'a göre hekimler; başka alerjik hastalıkları olan ve katı yiyecekleri yutmakta zorlanan her yaştan kişide, ayrıca olağan tedaviyle geçmeyen reflü yakınmaları olan kişilerde eozinofilik özofajitten şüphelenir. Ancak bu ipuçları tek başına tanı koydurmaz; tanı için endoskopi ve biyopsi gibi tetkikler gerekir.

Özofajit nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus ve MSD Manuals'ın sıraladığı yöntemler şunlardır:

• Üst sindirim sistemi endoskopisi: Ağızdan ilerletilen, ışıklı ve kameralı ince, esnek bir tüple yemek borusunun içi incelenir. Bkz. Endoskopi nedir?
• Biyopsi: Endoskopi sırasında alınan küçük doku örnekleri mikroskop altında incelenir. MSD Manuals'a göre eozinofilik özofajit tanısı endoskopi ve biyopsi sonuçlarına dayanır.
• Baryumlu yutma grafisi: MSD Manuals'a göre baryum içeren bir sıvı içildikten sonra röntgen çekilir; baryum yemek borusunun hatlarını belirginleştirerek anormalliklerin daha kolay görülmesini sağlar.
• pH ölçümü: MedlinePlus'a göre mideden yemek borusuna gelen asidi izler ve özofajitin nedeni olarak asit reflüsünü tanılayabilir.

Özofajit nasıl tedavi edilir?

Tedavi, özofajitin nedenine göre planlanır. MedlinePlus ve MSD Manuals'ın sıraladığı seçenekler şunlardır:

Reflü özofajitte

Reflüye bağlı özofajitte amaç, mide asidinin yemek borusuna verdiği zararı azaltmak ve iç yüzeyin iyileşmesine fırsat tanımaktır.

• Mide asidini azaltan ilaçlar: NIDDK'ye göre reflü tedavisinde kullanılan ilaç grupları arasında hafif yakınmaları gidermeye yardım eden antasitler, mide asidi miktarını azaltan H2 reseptör blokerleri ve proton pompası inhibitörleri bulunur. NIDDK'ye göre proton pompası inhibitörleri yakınmaları gidermede H2 blokerlerinden daha etkilidir ve GÖRH'ü olan çoğu kişide yemek borusu iç yüzeyini iyileştirebilir. NIDDK'ye göre antasitler yalnızca hafif yakınmalarda kısa süreli rahatlama içindir; her gün ya da ağır yakınmalarda kullanılmaları önerilmez. Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: NIDDK; fazla kiloların verilmesini, sigaranın bırakılmasını, yeme alışkanlıklarının düzenlenmesini ve uyurken baş tarafın köpük bir takoz ya da ek yastıklarla 15–20 santimetre kadar yükseltilmesini önerir. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Cerrahi ve endoskopik işlemler: NIDDK'ye göre yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlara rağmen yakınmaları süren ya da uzun süreli ilaç kullanımını bırakmak isteyen bazı kişilerde, midenin üst kısmının yemek borusunun alt ucunun çevresine dikildiği reflü ameliyatı (fundoplikasyon) ya da az sayıda kişide endoskopik işlemler gündeme gelebilir. NIDDK, ameliyatın komplikasyon olasılığının ilaçlardan daha yüksek olduğunu belirtir.

Enfeksiyona bağlı özofajitte

MedlinePlus'a göre nedene yönelik olarak antibiyotik, antiviral ya da mantar ilaçları kullanılır.

İlaca bağlı özofajitte

MedlinePlus'a göre yemek borusunun iç yüzeyine zarar veren ilaçların bırakılması gerekir; tabletler bol suyla içilmeli ve ilaç alındıktan hemen sonra uzanılmamalıdır. Tabletlere bağlı hasarı tedavi etmek için yemek borusunun iç yüzeyini kaplayan ilaçlar da kullanılabilir. Hangi ilacın bırakılacağı ya da değiştirileceği kararını mutlaka hekiminizle birlikte verin; ilacınızı kendi kararınızla bırakmayın.

Eozinofilik özofajitte

MSD Manuals'a göre şu seçenekler kullanılır:

• Eleme diyetleri: Buğday, süt ürünleri, balık ve kabuklu deniz ürünleri, yer fıstığı ve kuruyemişler, yumurta ve soya gibi besinlerin beslenmeden çıkarılması. Belirtiler geçerse besinler tek tek yeniden eklenerek yakınmalara yol açan besin araştırılır. MSD Manuals'a göre çocuklarda diyet değişiklikleri çoğu zaman etkilidir.
• Mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompası inhibitörleri)
• Yutulan kortikosteroidler: Yemek borusunun iç yüzeyini kaplayarak iltihabı azaltmaya yardım eder.
• Biyolojik ilaç: MSD Manuals'a göre 1 yaş ve üzerindeki kişilerde iğneyle verilen ve yemek borusundaki iltihabı azaltan bir biyolojik ilaç kullanılabilir.
• Genişletme (dilatasyon): Yemek borusu daralmışsa endoskopi sırasında içinde bir balon şişirilerek genişletilir; yırtılmayı önlemek için çoğu zaman giderek büyüyen balonlarla birkaç kez yapılır.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus ve NIDDK'nin sıraladığı komplikasyonlar şunlardır:

• Yemek borusunda yara ve kanama: NIDDK'ye göre iltihap iç yüzeyde ülser ve kanamaya yol açabilir.
• Darlık (striktür): MedlinePlus'a göre tedavi edilmeyen özofajitte yemek borusunda skar dokusu (darlık) gelişebilir ve yutma sorunlarına yol açabilir. MSD Manuals'a göre tedavi edilmeyen eozinofilik özofajit de sonunda süregen darlığa yol açar.
• Barrett özofagusu: NIDDK'ye göre uzun süreli özofajit, yemek borusu iç yüzeyindeki hücrelerin değiştiği Barrett özofagusu riskini artırır. MedlinePlus'a göre Barrett özofagusu yıllarca süren GÖRH'ten sonra gelişebilir ve nadiren yemek borusu kanserine yol açabilir. Bkz. Barrett özofagusu

Özofajiti önlemek için neler yapılabilir?

MedlinePlus ve NIDDK'nin önerileri ve saydığı risk etkenleri şunlara işaret eder:

• Tabletleri bol suyla için: MedlinePlus bunu önerir.
• İlaç aldıktan sonra hemen uzanmayın: MedlinePlus bunu da önerir; büyük bir öğünden sonra uzanmak da risk etkenleri arasındadır.
• Reflü yakınmalarını azaltın: NIDDK'ye göre fazla kiloların verilmesi, yeme alışkanlıklarının ve beslenmenin değiştirilmesi ve uyurken başın yükseltilmesi reflü yakınmalarını azaltabilir.

Bunlara ek olarak sigarayı bırakmak ve alkolden kaçınmak, MedlinePlus'ın saydığı risk etkenlerini azaltır. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar