Barrett özofagusu nedir? Belirtileri, takibi ve tedavisi

Barrett özofagusu nedir?

Yemek borusunun iç yüzeyi normalde yassı, düz hücrelerden oluşan ince bir dokuyla kaplıdır. Bu doku, yiyeceklerin geçişine uygundur ama mide asidine karşı dayanıklı değildir. Mide asidi uzun süre ve sık sık yemek borusuna kaçtığında bu doku zarar görür.

MedlinePlus'a göre Barrett özofagusunda mide asidinin verdiği hasar sonucunda yemek borusunun iç yüzeyindeki hücreler değişir. NIDDK bu değişimi, yemek borusunu döşeyen dokunun bağırsak iç yüzeyindeki dokuya benzemeye başlaması olarak tanımlar. Tıpta bu tür hücre değişimine metaplazi denir. Değişen doku, bir anlamda vücudun asit hasarına karşı geliştirdiği bir uyum olarak düşünülebilir; ancak bu dokunun zamanla daha fazla değişikliğe uğrama olasılığı vardır.

NIDDK'ye göre dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık yüzde birinde Barrett özofagusu bulunduğu tahmin edilmektedir; ABD'de bu oran yaklaşık yüzde beştir.

Barrett özofagusu neden olur? Risk etkenleri

NIDDK, Barrett özofagusunun nedeninin tam olarak bilinmediğini, ancak gastroözofageal reflü hastalığının (GÖRH) olasılığı artırdığını belirtir. MedlinePlus da durumun uzun süreli reflüden kaynaklandığını açıklar. Bkz. Reflü nedir?

NIDDK'nin sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Reflü hastalığı olmak
• Erkek olmak
• 50 yaş ve üzerinde olmak
• Beyaz ırktan olmak
• Tütün ürünleri kullanmak
• Özellikle karın çevresinde fazla kilo olması
• Ailede Barrett özofagusu ya da yemek borusu kanseri öyküsü bulunması

MedlinePlus, Barrett özofagusunun erkeklerde ve uzun süredir reflüsü olan kişilerde daha sık görüldüğünü belirtir. Mide fıtığı (hiatal herni) de reflüyü kolaylaştırabildiği için bu tabloyla birlikte görülebilir.

Barrett özofagusu belirtileri

NIDDK'ye göre Barrett özofagusunun kendisine ait belirli bir belirti tanımlanmamıştır. MedlinePlus da durumun tek başına belirti oluşturmadığını belirtir. Kişilerin yaşadığı yakınmalar genellikle eşlik eden reflüden kaynaklanır:

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma (mide ekşimesi)
• Ağza acı ya da ekşi sıvı gelmesi
• Hazımsızlık

Bazı kişilerde hiç yakınma olmayabilir. Bu nedenle Barrett özofagusu çoğunlukla reflü ya da başka bir nedenle yapılan endoskopi sırasında fark edilir. Yutma güçlüğü, kilo kaybı ve kansızlık gibi belirtiler ise Barrett özofagusuna özgü değildir; ortaya çıkarlarsa mutlaka hekime bildirilmelidir. Bkz. Yutma güçlüğü

Displazi ve kanser riski

Barrett özofagusunda zaman içinde hücrelerde displazi adı verilen anormal değişiklikler gelişebilir. Displazi kanser değildir; ancak hücrelerin mikroskop altında olağandışı göründüğü, kansere doğru ilerleme olasılığı taşıyan bir ara aşamadır.

NIDDK'ye göre displazi düşük dereceli ve yüksek dereceli olarak sınıflandırılır. Yüksek dereceli displazi, düşük dereceli displaziye ya da displazi olmamasına göre daha yüksek kanser riski taşır. Barrett özofagusu olan kişilerde yemek borusu kanseri riski artmıştır; ancak NIDDK, bu kişilerin çoğunda kanser gelişmediğini ve kanser gelişse bile bunun yıllar alabileceğini belirtir. MedlinePlus da kanserin seyrek olduğunu vurgular.

Bu nedenle Barrett özofagusu tanısı kaygı verici olsa da, düzenli takip ile olası değişiklikler erken dönemde fark edilebilir.

Barrett özofagusu nasıl teşhis edilir?

Barrett özofagusu yalnızca belirtilere ya da kan testlerine bakılarak anlaşılamaz. NIDDK'ye göre tanı için genellikle üst sindirim sistemi endoskopisi ve biyopsi kullanılır:

• Endoskopi: Ucunda kamera bulunan ince, esnek bir tüp ağızdan yemek borusuna ilerletilir ve yemek borusunun iç yüzeyi incelenir. Barrett dokusu, normal dokudan farklı renkte görünebilir. Bkz. Endoskopi nedir?
• Biyopsi: Endoskopun içinden geçirilen küçük bir pensle farklı bölgelerden doku örnekleri alınır. NIDDK, Barrett değişikliklerinin her bölgede aynı olmayabileceği için birden fazla örnek alındığını belirtir. Örnekler patolog tarafından mikroskop altında incelenir ve displazi olup olmadığı değerlendirilir.
• Yutulabilen kapsül cihazlar: NIDDK'ye göre bazı hekimler, ipe bağlı, yutulduktan sonra açılan sünger ya da balon içeren kapsül şeklinde bir cihaz da kullanabilir. Cihaz iple geri çekilirken yemek borusundan hücre örneği toplanır.

Kimlerde tarama düşünülür?

NIDDK'ye göre beş yıl ya da daha uzun süredir haftalık reflü belirtileri olan ve buna ek olarak en az üç risk etkeni taşıyan kişilerde hekimler Barrett özofagusu açısından tetkik önerebilir. Size tarama gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Barrett özofagusu nasıl tedavi edilir?

Tedavinin amacı reflüyü kontrol altına almak, yemek borusunda ek hasarı önlemek ve anormal hücreleri erken dönemde saptayıp gidermektir. NIDDK ve MedlinePlus şu seçenekleri sıralar:

Reflünün tedavisi

NIDDK, reflüsü olan Barrett özofagusu hastalarında mide asidini azaltan proton pompası inhibitörlerinin (PPI) önerildiğini belirtir. Bu ilaçlar yemek borusunda yeni hasar gelişmesini önlemeye yardımcı olabilir. MedlinePlus, yaşam tarzı değişikliklerini ve asit azaltıcı diğer ilaçları da reflü tedavisi içinde sayar. Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Düzenli endoskopik takip

NIDDK'ye göre tanıdan sonra hekim belirli aralıklarla tekrar endoskopi ve biyopsi planlayabilir. Takip sıklığı kişisel etkenlere bağlıdır; anormal hücreler saptandığında kontroller daha sık yapılır. MedlinePlus da Barrett özofagusunun tamamen ortadan kalkmasının seyrek olduğunu ve düzenli takibin önemini vurgular.

Endoskopik tedaviler

Displazi saptandığında endoskopi sırasında anormal doku giderilebilir. NIDDK'nin saydığı yöntemler şunlardır:

• Radyofrekans ablasyon: Isı enerjisiyle anormal dokunun yok edilmesi
• Kriyoterapi: Çok soğuk sıvı ya da gazla anormal dokunun dondurulması
• Endoskopik mukozal rezeksiyon: Anormal dokunun endoskopla kesilerek çıkarılması

Cerrahi

NIDDK'ye göre yemek borusunun hastalıklı bölümünün çıkarıldığı ameliyat (özofajektomi) diğer yöntemlere göre daha seyrek kullanılır. MedlinePlus, kanser geliştiğinde ya da mide fıtığının onarılması gerektiğinde cerrahinin gündeme gelebileceğini belirtir.

Tanı aldıktan sonra süreci kolaylaştıracak adımlar

Barrett özofagusu uzun süreli izlem gerektiren bir durum olduğundan, süreci düzenli tutmak için şunlar faydalı olabilir:

• Endoskopi ve patoloji raporlarınızın birer kopyasını saklayın; farklı bir hekime başvurduğunuzda önceki bulgularla karşılaştırma yapılabilir.
• Bir sonraki kontrol endoskopisinin ne zaman yapılması gerektiğini hekiminize sorun ve not edin.
• Size önerilen ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın; yan etki ya da kullanım sorunu yaşarsanız bunu kontrolde paylaşın.
• Yutma güçlüğü, kilo kaybı veya kansızlık gibi yeni belirtileri bir sonraki kontrolü beklemeden bildirin.

Reflüyü azaltmaya yardımcı olabilecek alışkanlıklar

MedlinePlus, reflünün erken tanınması ve tedavisinin Barrett özofagusunun önlenmesine yardımcı olabileceğini belirtir. NIDDK de reflü belirtilerinin yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla kontrol edilmesinin önemine dikkat çeker. Risk etkenleri göz önüne alındığında şu adımlar bu açıdan faydalı olabilir:

• Tütün ürünlerini bırakmak. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fazla kiloları, özellikle karın çevresindeki yağlanmayı azaltmak. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Reflü yakınmalarını uzun süre kendi başına ilaç kullanarak geçiştirmemek ve hekimle değerlendirmek