Rahim miyomu embolizasyonu nedir? Nasıl yapılır, kimlere uygun?

Miyom embolizasyonu nedir?

Miyomlar, rahmin kas dokusundan gelişen, kanser olmayan (iyi huylu) kitlelerdir. Aşırı ve uzun süren adet kanaması, kasık ağrısı, karında dolgunluk ve sık idrara çıkma gibi şikâyetlere yol açabilirler. Miyomlar hakkında genel bilgi için bkz. Miyom nedir?

RadiologyInfo'ya göre miyom embolizasyonu, ciltte açılan çok küçük bir delikten ilerletilen ince bir kateterle miyomları besleyen atardamarlara küçük parçacıklar verilmesi ve bu damarların tıkanması esasına dayanır. Kan akımı azalan miyomlar zamanla küçülür ve yumuşar. İşlem, damar içinden görüntüleme eşliğinde yapılan tedavilerle ilgilenen girişimsel radyoloji uzmanları tarafından yapılır. Bkz. Girişimsel radyoloji ve embolizasyon nedir?

RadiologyInfo'ya göre bu yöntemin bir özelliği, rahimdeki tüm miyomların aynı işlemde tedavi edilebilmesidir.

Kimlere uygun olabilir?

StatPearls ve RadiologyInfo'ya göre miyom embolizasyonu en çok şu kişilerde düşünülür:

• Miyoma bağlı aşırı ya da ağrılı adet kanaması olanlar
• Miyoma bağlı kasık ağrısı, basınç hissi ya da sık idrara çıkma gibi yakınmaları olanlar
• Henüz menopoza girmemiş olanlar
• İleride gebelik planlamayanlar
• Rahmini korumak isteyen ya da rahim alınması ameliyatından kaçınmak isteyen kişiler

StatPearls'a göre karında dolgunluk ve basınç gibi yakınmalar, kanamaya göre bu tedaviye daha sınırlı yanıt verebilir. RadiologyInfo'ya göre miyomları yakınmaya yol açmayan kişilerde embolizasyon yapılmamalıdır. NHS'e göre aşırı adet kanaması demir eksikliği anemisine yol açabilir; bu nedenle kan değerlerinizin de değerlendirilmesi önemlidir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri

Kimlere uygun değildir?

StatPearls ve RadiologyInfo'ya göre şu durumlarda işlem yapılmaz ya da dikkatle değerlendirilir:

• Gebelik
• Rahimde ya da leğen bölgesinde aktif enfeksiyon
• Rahim ya da rahim ağzı kanserinden şüphelenilmesi
• Menopoz sonrası açıklanamayan kanama
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Ağır böbrek hastalığı ya da kontrast maddeye ağır alerji
• StatPearls'a göre çok büyük miyomlar, sapla rahme bağlı miyomlar, rahim ağzındaki miyomlar ve daha önce leğen bölgesine ışın tedavisi almış olmak da göreceli engeller arasındadır.

İşlem öncesi değerlendirme ve hazırlık

StatPearls'a göre işlemden önce şu incelemeler yapılır:

• MR: Miyomların yerini, büyüklüğünü ve sayısını göstermek ve işlemi planlamak için kullanılır; StatPearls'a göre ultrasona göre daha ayrıntılı bilgi verir. Bkz. MR nedir?
• Kan testleri: Böbrek işlevleri, kan pulcuğu sayısı, pıhtılaşma testleri ve gebelik testi
• Rahim ağzı kanseri taraması: Güncel smear testi. Bkz. Smear testi nedir?
• Görüntülemede kanserden şüphelenilirse biyopsi

RadiologyInfo'nun hazırlık önerileri şunlardır:

• Kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve hastalıklarınızı hekiminize bildirin.
• Aspirin, bazı ağrı kesiciler ya da kan sulandırıcıları işlemden birkaç gün önce kesmeniz istenebilir; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• İşlemden önceki gece yarısından sonra yiyip içmemeniz istenebilir.
• Sizi eve götürecek birini ayarlayın.

İşlem nasıl yapılır?

RadiologyInfo'ya göre işlem, girişimsel radyolog tarafından kateter laboratuvarında, bazen de ameliyathanede yapılır; birçok hekim işlemi ayaktan uygular, ancak hastanede kalmanız gerekip gerekmediğini önceden sorun:

1. Elinizdeki ya da kolunuzdaki bir toplardamara damar yolu açılır; gerekirse sakinleştirici verilir ve giriş bölgesi lokal anestezikle uyuşturulur.
2. Ciltte çok küçük bir kesi yapılarak kasıktaki (femoral) ya da bilekteki (radial) atardamara girilir.
3. Röntgen görüntüleri eşliğinde kateter rahim atardamarlarına ilerletilir.
4. Miyomları besleyen damarlara çok küçük tıkayıcı parçacıklar verilir. RadiologyInfo'ya göre bu işlem her iki taraftaki damarlar tıkanana kadar sürdürülür.
5. Kateter çıkarılır ve kanamayı durdurmak için giriş yerine baskı uygulanır; bazen damardaki küçük delik özel bir kapatma cihazıyla kapatılır. Ciltte görünür dikiş olmaz.

RadiologyInfo'ya göre işlem genellikle 90 dakika ya da daha kısa sürer. Kateter yerleştirilirken basınç, kontrast madde verilirken kısa süreli sıcaklık hissedilebilir.

İşlem sonrası iyileşme

RadiologyInfo'ya göre işlemden sonraki birkaç gün kasık bölgesinde kramp tarzında ağrılar, hafif bulantı ve hafif ateş olabilir; kramplar ilk 24 saatte en şiddetlidir ve sonraki birkaç gün içinde hızla azalır. Bu yakınmalar genellikle ilaçlarla iyi kontrol edilir. StatPearls da işlem sonrası ağrı yönetimi için çeşitli ağrı kesici seçeneklerini sayar. RadiologyInfo'ya göre ağrı kontrol altındaysa aynı gün eve dönülebilir; bazı kişilerin ağrı kontrolü için hastanede gözlem altında kalması gerekebilir.

Postembolizasyon sendromu

StatPearls'a göre en sık görülen istenmeyen etki, ağrı, hafif ateş, halsizlik, bulantı ve iştahsızlıkla seyreden postembolizasyon sendromudur. StatPearls, karın ve kasık ağrısı bir haftadan uzun sürerse parçacıkların hedef dışı dokulara gitmiş olabileceği düşünülerek görüntüleme yapılmasının değerlendirilmesi gerektiğini belirtir.

Günlük yaşama dönüş

RadiologyInfo'ya göre eve döndükten sonra hekiminiz ağrı kesici ve gerekli diğer ilaçları reçete eder; normal etkinliklere genellikle 1–2 hafta içinde dönülür. Yakınmalarda düzelme çoğunlukla 2–3 hafta içinde fark edilmeye başlar; miyomların küçülmesi ve yumuşaması yaklaşık 6 ay sürer. RadiologyInfo'ya göre işlemden sonraki ilk adet daha az olabilir ya da bir-iki adet atlanabilir. StatPearls'a göre işlemden 1–3 ay sonra kontrol muayenesi yapılır.

Olası riskler

RadiologyInfo ve StatPearls'ın sıraladığı başlıca riskler şunlardır:

• Enfeksiyon: RadiologyInfo'ya göre antibiyotik gerektiren enfeksiyon olasılığı binde birin altında görünmektedir; StatPearls ise apse ya da rahim içinde başka bir ağır enfeksiyonu yaklaşık 100 işlemde bir görülen ciddi komplikasyonlar arasında sayar.
• Giriş yerinde damar hasarı, morarma ya da kanama: RadiologyInfo'ya göre %1'in altındadır.
• Miyom dokusunun vajinadan atılması: RadiologyInfo'ya göre hastaların %2–3'ünde küçük miyom parçaları atılabilir ve bazen ek bir işlem gerekir.
• Erken menopoz: RadiologyInfo'ya göre hastaların %1–5'inde görülür ve 45 yaş üstündekilerde daha sıktır.
• Adetlerin kesilmesi: StatPearls'a göre %10'un altında görülür ve çoğunlukla geçicidir.
• Tıkayıcı parçacıkların hedef dışı dokulara gitmesi ve kontrast maddeye alerji: RadiologyInfo'ya göre alerjik tepkiler hafif kaşıntıdan solunumu ya da kan basıncını etkileyen ağır tepkilere kadar değişebilir; bu nedenle işlem boyunca hekim ve hemşire tarafından izlenirsiniz.
• Akciğere pıhtı atması: StatPearls bunu ciddi komplikasyonlar arasında sayar.
• Ek ameliyat gereksinimi: RadiologyInfo'ya göre bazı kişilerde enfeksiyon ya da süren yakınmalar nedeniyle ileride rahim alınması gerekebilir; bu olasılık menopoza ne kadar yakın olunduğuna bağlıdır ve genç kişilerde yeni miyom ya da yakınmaların yinelemesi daha olasıdır. StatPearls, arter delinmesi gibi bir işlem komplikasyonu nedeniyle ameliyat gereksiniminin 100 işlemde 2–3 olduğunu belirtir.

Diğer miyom tedavileriyle karşılaştırma

NHS'e göre miyomların tedavisinde başlıca seçenekler şunlardır:

• İlaçlar: Ağrı kesiciler ve hormon tedavileri yakınmaları hafifletmek için kullanılır.
• Miyomektomi: Miyomların ameliyatla çıkarılması; rahim korunur.
• Histerektomi: Rahmin miyomlarla birlikte ameliyatla alınması. Bkz. Histerektomi
• Endometriyal ablasyon: Isı kullanılarak rahim iç zarının giderilmesi
• Uterin arter embolizasyonu: Cerrahi olmayan bir seçenek olarak miyomların kan akımının kesilmesi

RadiologyInfo'ya göre embolizasyonun ameliyata göre farklılıkları şunlardır: cerrahi kesi gerektirmez, genel anestezi gerekmez, kan kaybı neredeyse olmaz ve iyileşme süresi ameliyata göre çok daha kısadır. RadiologyInfo, hormon tedavisi bırakıldığında miyomların genellikle yeniden büyüdüğünü; embolizasyondan sonra ise yıllar süren izlem çalışmalarında tedavi edilen miyomların yeniden büyümesinin ya da yeni miyom gelişmesinin seyrek olduğunu belirtir. Bununla birlikte StatPearls, embolizasyondan sonra bazı kişilerde ilerleyen yıllarda ek bir ameliyat gerekebildiğini belirtir. Hangi seçeneğin size uygun olduğunu; yakınmalarınız, miyomların yeri ve büyüklüğü, yaşınız ve gebelik planınız birlikte değerlendirilerek kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile girişimsel radyoloğa birlikte danışabilirsiniz.

Gebelik ve doğurganlık

RadiologyInfo'ya göre embolizasyonun doğurganlık üzerindeki etkisi tam olarak bilinmemektedir. İşlemden sonra sağlıklı gebelikler bildirilmiş olsa da bu yöntem genellikle ileride gebelik planlamayan kişilere önerilir; gebelik isteyenlerde miyomun cerrahi olarak çıkarılması daha uygun olabilir. Bkz. Miyomektomi

RadiologyInfo'ya göre embolizasyonun rahim duvarını zayıflatıp zayıflatmadığı önceden bilinemediği için işlemden sonra 6 ay boyunca gebelikten korunulması ve sonraki gebeliklerde sezaryen doğum yapılması önerilmektedir. StatPearls da sonraki gebelikte rahim yırtılması ya da plasentanın rahim duvarına anormal yapışması gibi gebelikle ilişkili sorunları olası ciddi komplikasyonlar arasında sayar. NHS de gebelik planlayan kişilerin seçenekleri hekimleriyle konuşmasını, çünkü bazı tedavilerin gebelik olasılığını ya da gebelikte sorun riskini etkileyebileceğini belirtir.